Νησιά: Δασικές πυρκαγιές, υπερτουρισμός και λειψυδρία απειλούν τον τουρισμό

Ο του­ρι­σμός απο­τε­λεί από καιρό έναν από τους οι­κο­νο­μι­κούς πυ­λώ­νες της Ελ­λά­δας, συμ­βάλ­λο­ντας με 21,7 δισ. ευρώ στην οι­κο­νο­μία μόνο το 2024, σύμ­φω­να με τον Independent. Ωστό­σο, μετά από δε­κα­ε­τί­ες ανά­πτυ­ξης, αρ­χί­ζουν να εμ­φα­νί­ζο­νται ρωγ­μές.

Η χώρα αντι­με­τω­πί­ζει προ­βλή­μα­τα υπερ­του­ρι­σμού, πί­ε­σης στις υπο­δο­μές, έλ­λει­ψης στέ­γης και της κλι­μα­τι­κής κρί­σης, τα οποία απει­λούν να ανα­τρέ­ψουν την ίδια τη γοη­τεία που προ­σελ­κύ­ει εκα­τομ­μύ­ρια επι­σκέ­πτες κάθε χρόνο.

Το πε­ρα­σμέ­νο κα­λο­καί­ρι, εκ­δό­θη­κε μια έκ­θε­ση στην οποία ζη­τού­νταν επεί­γου­σα με­ταρ­ρύθ­μι­ση για την αντι­με­τώ­πι­ση αυτών των προ­βλη­μά­των. «Η οι­κο­νο­μία της χώρας μας εξαρ­τά­ται σε με­γά­λο βαθμό από τον του­ρι­σμό, γε­γο­νός που κα­θι­στά ακόμη πιο επεί­γου­σα την ανά­γκη για βιώ­σι­μη δια­χεί­ρι­σή του», ανέ­φε­ρε η έκ­θε­ση.

Προει­δο­ποί­η­σε ότι η Ελ­λά­δα δεν πρέ­πει να «εξα­ντλή­σει το δυ­να­μι­κό της, σπα­τα­λώ­ντας το και κα­θι­στώ­ντας τους του­ρι­στι­κούς προ­ο­ρι­σμούς μας μη ελ­κυ­στι­κούς με την πά­ρο­δο του χρό­νου».

Η επι­βρά­δυν­ση της Σα­ντο­ρί­νης

Ένα από τα πιο εμ­βλη­μα­τι­κά θύ­μα­τα αυτής της πί­ε­σης είναι η Σα­ντο­ρί­νη. Το νησί των Κυ­κλά­δων, διά­ση­μο για τα ηλιο­βα­σι­λέ­μα­τα, τα ασβε­στω­μέ­να κτί­ρια και τις ηφαι­στεια­κές πα­ρα­λί­ες του, ση­μεί­ω­σε πτώση στον αριθ­μό των επι­σκε­πτών αυτό το κα­λο­καί­ρι.

Σύμ­φω­να με ανα­φο­ρές, τα στοι­χεία του αε­ρο­δρο­μί­ου από τον Ια­νουά­ριο έως τον Μάιο δεί­χνουν ότι οι αφί­ξεις μειώ­θη­καν κατά 24,4% σε ετή­σια βάση, μια αξιο­ση­μεί­ω­τη με­τα­βο­λή για ένα νησί που φι­λο­ξε­νεί πε­ρισ­σό­τε­ρους από 5,5 εκα­τομ­μύ­ρια επι­σκέ­πτες ετη­σί­ως, παρά το γε­γο­νός ότι έχει μόλις 15.550 κα­τοί­κους. «Στη Σα­ντο­ρί­νη, ακόμη και οι του­ρί­στες πα­ρα­πο­νιού­νται για τον με­γά­λο αριθ­μό του­ρι­στών», ανέ­φε­ρε μια έκ­θε­ση του 2024.

Ο κρουα­ζιε­ρό­πλοιος του­ρι­σμός, αν και πρό­σφα­τα πε­ριο­ρί­στη­κε σε 8.000 επι­σκέ­πτες την ημέρα, έχει φέρει έως και 18.000 επι­βά­τες στη Σα­ντο­ρί­νη κα­θη­με­ρι­νά κατά τη διάρ­κεια της υψη­λής πε­ριό­δου, επι­βα­ρύ­νο­ντας τους πό­ρους του νη­σιού.

Η ρα­γδαία ανά­πτυ­ξη έχει οδη­γή­σει σε υπερ­πλη­θυ­σμό, κυ­κλο­φο­ρια­κή συμ­φό­ρη­ση και πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κή ζημιά, τα οποία έχουν πα­ρα­τη­ρη­θεί από τους υπο­ψή­φιους επι­σκέ­πτες. Η ευ­ρέ­ως δη­μο­σιευ­μέ­νη σειρά 1.200 σει­σμών με­τα­ξύ 25 Ια­νουα­ρί­ου και 7 Φε­βρουα­ρί­ου του τρέ­χο­ντος έτους επί­σης δεν βο­ή­θη­σε.

Ελ­λά­δα ή μια «του­ρι­στι­κή Disneyland»

Αν και οι μα­ζι­κές αντι­του­ρι­στι­κές δια­μαρ­τυ­ρί­ες που πα­ρα­τη­ρή­θη­καν στη Βαρ­κε­λώ­νη και αλλού στην Ευ­ρώ­πη δεν έχουν ξε­σπά­σει ακόμη στην Ελ­λά­δα, η απο­γο­ή­τευ­ση αυ­ξά­νε­ται. Στην Αθήνα, οι ντό­πιοι ανη­συ­χούν όλο και πε­ρισ­σό­τε­ρο για την εξά­πλω­ση των Airbnbs και την απο­δυ­νά­μω­ση της κοι­νο­τι­κής ζωής, υπο­στη­ρί­ζο­ντας ότι οι κε­ντρι­κές γει­το­νιές με­τα­τρέ­πο­νται σε «του­ρι­στι­κή Disneyland».

Καθώς ο αριθ­μός των επι­σκε­πτών στη Σα­ντο­ρί­νη μειώ­νε­ται, άλλα νησιά βιώ­νουν μια έκρη­ξη, ανα­γκά­ζο­ντας τις το­πι­κές κυ­βερ­νή­σεις να «κά­νουν τα­χυ­δα­κτυ­λουρ­γί­ες» με τη δια­χεί­ρι­ση του του­ρι­σμού – κάτι που δεν είναι ιδα­νι­κό για μια χώρα που είναι πιο γνω­στή για το ότι τα σπάει.

Ο Δη­μή­τρης Βα­για­νός, κα­θη­γη­τής οι­κο­νο­μι­κών και μέλος της επιρ­ρο­ής Επι­τρο­πής Πισ­σα­ρί­δη για την οι­κο­νο­μι­κή ανά­πτυ­ξη, πα­ρα­κο­λου­θεί στενά την κα­τά­στα­ση από το νησί της Ίου, όπου συμ­με­τέ­χει στις το­πι­κές προ­σπά­θειες για την κα­τα­πο­λέ­μη­ση της υπερ­βο­λι­κής ανά­πτυ­ξης.

«Δεν έχει υπάρ­ξει καμία αλ­λα­γή από την έκ­θε­ση του δια­με­σο­λα­βη­τή», λέει. «Τα πράγ­μα­τα είναι τα ίδια».

Ο του­ρι­σμός εξα­ντλεί τους πό­ρους που χρειά­ζε­ται η γε­ωρ­γία και τα το­πι­κά προ­ϊ­ό­ντα

Ο Βα­για­νός πι­στεύ­ει ότι πολλά μι­κρό­τε­ρα νησιά επα­να­λαμ­βά­νουν τώρα τα λάθη της Μυ­κό­νου και της Σα­ντο­ρί­νης: «Υπερ­κα­τα­σκευά­ζο­νται, χωρίς να δί­νε­ται ιδιαί­τε­ρη προ­σο­χή στην προ­στα­σία του χα­ρα­κτή­ρα τους». Προ­σθέ­τει ότι η αυ­θε­ντι­κό­τη­τα, η γε­ωρ­γία και τα το­πι­κά προ­ϊ­ό­ντα βρί­σκο­νται στο επί­κε­ντρο του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος της Ελ­λά­δας. «Όμως, ο του­ρι­σμός εξα­ντλεί τους πό­ρους που τα συ­ντη­ρούν».

Η έλ­λει­ψη νερού, που επι­δει­νώ­νε­ται από την κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή, απο­τε­λεί επί­σης ένα ση­μα­ντι­κό πρό­βλη­μα. «Ακόμη και σε πε­ριο­χές όπου το νερό είναι σπά­νιο, οι άν­θρω­ποι κα­τα­σκευά­ζουν με­γά­λα συ­γκρο­τή­μα­τα με πι­σί­νες», προ­σθέ­τει.

Αν και ο Βα­γιά­νος βλέ­πει δυ­να­τό­τη­τες ανά­πτυ­ξης σε πε­ριο­χές χα­μη­λής ανά­πτυ­ξης, φο­βά­ται ότι η Ελ­λά­δα παί­ζει ένα επι­κίν­δυ­νο παι­χνί­δι του­ρι­σμού. Όταν ένα νησί πα­ρακ­μά­ζει, ένα άλλο ανα­δύ­ε­ται και αντι­με­τω­πί­ζει πα­ρό­μοια προ­βλή­μα­τα.

Πτώση στις κρα­τή­σεις για Μύ­κο­νο και Σα­ντο­ρί­νη

Σύμ­φω­να με την Ferryhopper, οι δια­δρο­μές που κά­πο­τε επι­κε­ντρώ­νο­νταν στη Σα­ντο­ρί­νη πα­ρου­σιά­ζουν μειω­μέ­νο εν­δια­φέ­ρον, αντι­κα­θι­στώ­ντας τις δια­δρο­μές με­τα­ξύ των νη­σιών Ίος, Μήλος και Μύ­κο­νος. Ο αντα­γω­νι­στι­κός ιστό­το­πος Ferryscanner ανέ­φε­ρε πτώση 50% στις κρα­τή­σεις για τη Σα­ντο­ρί­νη από Αμε­ρι­κα­νούς του­ρί­στες και πτώση 33% για τη Μύ­κο­νο.

Αντί­θε­τα, ισχυ­ρί­ζε­ται ότι λι­γό­τε­ρο γνω­στοί προ­ο­ρι­σμοί όπως η Αί­γι­να και ο Πόρος έχουν ση­μειώ­σει αύ­ξη­ση άνω του τε­τρα­πλά­σιου.

Η Λευ­κά­δα, η Σού­για, οι Φούρ­νοι και το Κα­στε­λό­ρι­ζο έχουν ση­μειώ­σει αύ­ξη­ση του εν­δια­φέ­ρο­ντος άνω του 200%, με τη Λευ­κά­δα να κα­τα­γρά­φει αύ­ξη­ση 1.167% στις κρα­τή­σεις πλοί­ων σε σύ­γκρι­ση με το 2024, σύμ­φω­να με τα στοι­χεία του Ferryscanner.

Δεν είναι πτώση του του­ρι­σμού αλλά «πιο δια­φο­ρο­ποι­η­μέ­νη κα­τα­νο­μή»

Ο Ελ­λη­νι­κός Ορ­γα­νι­σμός Του­ρι­σμού χαι­ρε­τί­ζει αυτή την αλ­λα­γή, προ­σθέ­το­ντας ότι η πτώση στη Σα­ντο­ρί­νη δεν αντα­να­κλά μεί­ω­ση του εν­δια­φέ­ρο­ντος για την Ελ­λά­δα συ­νο­λι­κά και ότι η χώρα εν­θαρ­ρύ­νει μια πιο δια­φο­ρο­ποι­η­μέ­νη κα­τα­νο­μή των προ­ο­ρι­σμών.

«Αυτή την του­ρι­στι­κή πε­ρί­ο­δο, η Ελ­λά­δα ση­μειώ­νει συ­νο­λι­κή αύ­ξη­ση στον αριθ­μό των επι­σκε­πτών σε σύ­γκρι­ση με πέ­ρυ­σι, γε­νι­κά και από τη βρε­τα­νι­κή αγορά ει­δι­κό­τε­ρα, επι­βε­βαιώ­νο­ντας την ισχυ­ρή της θέση ως ένας από τους κο­ρυ­φαί­ους προ­ο­ρι­σμούς στον κόσμο», λέει η Ελένη Σκαρ­βέ­λη, εθνι­κή διευ­θύ­ντρια του­ρι­σμού της Ελ­λά­δας για το Ηνω­μέ­νο Βα­σί­λειο και την Ιρ­λαν­δία.

Ο του­ρι­στι­κός ορ­γα­νι­σμός ανα­φέ­ρει επί­σης αύ­ξη­ση του εν­δια­φέ­ρο­ντος για μι­κρό­τε­ρα, λι­γό­τε­ρο γνω­στά νησιά όπως η Νάξος, η Τήνος, η Κύ­θνος, η Κέα, η Σίφ­νος ή τα Κύ­θη­ρα.

Η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση έχει δη­λώ­σει ότι λαμ­βά­νει μέτρα για να εξα­σφα­λί­σει το μέλ­λον του του­ρι­στι­κού της μο­ντέ­λου. Η Ελένη ανα­φέ­ρει μια φι­λό­δο­ξη στρα­τη­γι­κή ύψους 322 εκατ. ευρώ. Το σχέ­διο πε­ρι­λαμ­βά­νει 160 εκατ. ευρώ για την ανα­βάθ­μι­ση των του­ρι­στι­κών λι­μα­νιών και 56 εκατ. ευρώ για την ανά­πτυ­ξη του ορει­νού και χει­με­ρι­νού του­ρι­σμού, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των χιο­νο­δρο­μι­κών κέ­ντρων.

«Βού­λια­ξαν» κά­ποια νησιά

Στη Ζά­κυν­θο, οι συ­να­γερ­μοί χτύ­πη­σαν νω­ρί­τε­ρα φέτος, όταν μια έκ­θε­ση της Which? Travel, βα­σι­σμέ­νη σε στοι­χεία της ΕΕ, χα­ρα­κτή­ρι­σε το νησί του Ιο­νί­ου ως το πιο υπερ­πλή­ρες θέ­ρε­τρο της Ευ­ρώ­πης. Με μόλις 40.000 κα­τοί­κους, κα­τέ­γρα­ψε έξι εκα­τομ­μύ­ρια δια­νυ­κτε­ρεύ­σεις το 2023 – 150 ανά κά­τοι­κο. Οι ντό­πιοι ανα­φέ­ρουν ότι οι δρό­μοι, τα απο­χε­τευ­τι­κά συ­στή­μα­τα και άλλες υπο­δο­μές κα­ταρ­ρέ­ουν υπό την πίεση.

Ωστό­σο, η Μπλού­μπελ Τακ, μια Βρε­τα­νί­δα που ζει στη Ζά­κυν­θο εδώ και 30 χρό­νια και είναι ιδιο­κτή­τρια του μπαρ O’Callaghans Loft στο Λα­γα­νά, ισχυ­ρί­ζε­ται ότι οποια­δή­πο­τε ανα­φο­ρά σε υπερ­του­ρι­σμό δεν έχει προ­κα­λέ­σει τρι­βές με τους ντό­πιους.

«Το κα­λω­σο­ρί­ζουν με ανοι­χτές αγκά­λες, γνω­ρί­ζουν ότι ο του­ρι­σμός είναι η βιο­μη­χα­νία μας. Όλοι γνω­ρί­ζου­με ότι δεν υπάρ­χει τρό­πος το νησί να επι­βιώ­σει μόνο με το ελαιό­λα­δο και τη γε­ωρ­γία».

Ισχυ­ρί­ζε­ται ότι η Ζά­κυν­θος θα είναι τόσο πο­λυ­σύ­χνα­στη όσο πάντα αυτό το κα­λο­καί­ρι, αλλά η αύ­ξη­ση των ξε­νο­δο­χεί­ων all-inclusive ση­μαί­νει ότι θα δια­νέ­μο­νται λι­γό­τε­ρα χρή­μα­τα στις άλλες επι­χει­ρή­σεις του νη­σιού.

Τα νησιά των πάρτι δεί­χνουν πτώση στον του­ρι­σμό

Παρά τη συ­νε­χή ροή του­ρι­στών, λέει ότι όσοι βα­σί­ζο­νται στον του­ρι­σμό στη Ζά­κυν­θο δεν είναι αδιά­φο­ροι και έχουν δει προει­δο­ποι­η­τι­κά πα­ρα­δείγ­μα­τα από άλλα μέρη της Ελ­λά­δας, συ­γκρί­νο­ντάς τα με τον Κάβο στην Κέρ­κυ­ρα και το Φα­λη­ρά­κι στη Ρόδο, όπου και στα δύο έχει ση­μειω­θεί πτώση των Βρε­τα­νών του­ρι­στών τα τε­λευ­ταία χρό­νια. Λέει ότι ο DJ του μπαρ της έφυγε πρό­σφα­τα από τον Κάβο μετά από 10 χρό­νια, πε­ρι­γρά­φο­ντάς τον ως «νεκρό».

Αν και η Τακ πι­στεύ­ει ότι η Ζά­κυν­θος έχει ακόμα μέλ­λον – χάρη εν μέρει στις συ­νε­χείς επα­νε­πεν­δύ­σεις των το­πι­κών επι­χει­ρή­σε­ων – όπως και πολ­λοί άλλοι, είναι επι­κρι­τι­κή για την έλ­λει­ψη κυ­βερ­νη­τι­κών επεν­δύ­σε­ων: «Εδώ οι άν­θρω­ποι χτί­ζουν πραγ­μα­τι­κά όμορ­φα beach bar, επεν­δύ­ουν σε σκάφη για να τα νοι­κιά­ζουν στους του­ρί­στες, έχου­με ωραία εστια­τό­ρια και όμορ­φα κα­τα­στή­μα­τα».

«Στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, επεν­δύ­ου­με τα χρή­μα­τά μας πίσω στο νησί» είπε. «Το πρό­βλη­μα είναι ότι η κυ­βέρ­νη­ση δεν το κάνει». Ανα­φέ­ρει τα προ­βλή­μα­τα με τη συλ­λο­γή απορ­ριμ­μά­των ως πα­ρά­δειγ­μα έλ­λει­ψης επεν­δύ­σε­ων.

Η έλ­λει­ψη νερού είναι επί­σης ένα μα­κρο­χρό­νιο πρό­βλη­μα. Στη Ζά­κυν­θο, πολ­λές επι­χει­ρή­σεις βα­σί­ζο­νται πλέον σε νερό που αγο­ρά­ζουν ιδιω­τι­κά για να συ­νε­χί­σουν να λει­τουρ­γούν, ενώ στη γει­το­νι­κή Λευ­κά­δα, οι κά­τοι­κοι αντι­με­τώ­πι­σαν δια­κο­πές νερού για με­γά­λο μέρος του κα­λο­και­ριού.

Η γε­ωρ­γία και η κτη­νο­τρο­φία απει­λού­νται ευ­θέ­ως από τον υπερ­του­ρι­σμό.

Οι πυρ­κα­γιές, η κλι­μα­τι­κή κρίση και 15 – 20 μέρες ακραί­ας ζέ­στης

Νω­ρί­τε­ρα αυτό το κα­λο­καί­ρι, η Ακρό­πο­λη – το εμ­βλη­μα­τι­κό αξιο­θέ­α­το της χώρας – ανα­γκά­στη­κε να κλεί­σει τις πύλες της στους επι­σκέ­πτες, καθώς οι θερ­μο­κρα­σί­ες στην Αθήνα ξε­πέ­ρα­σαν τους 40 °C.

Εν τω με­τα­ξύ, οι πυ­ρο­σβέ­στες πά­λε­ψαν και πάλι με κα­τα­στρο­φι­κές πυρ­κα­γιές σε όλη την Ελ­λά­δα, με τη Ζά­κυν­θο να καί­γε­ται για με­γά­λο μέρος του Αυ­γού­στου. Καθώς η Ακρό­πο­λη ψή­νε­ται κάτω από τον αμεί­λι­κτο ήλιο, απο­τε­λεί μια σκλη­ρή υπεν­θύ­μι­ση ότι ακόμη και τα ισχυ­ρό­τε­ρα μνη­μεία είναι ευά­λω­τα. Ο του­ρι­στι­κός το­μέ­ας της Ελ­λά­δας, παρά τη δύ­να­μή του, δεν δια­φέ­ρει.

Μια με­λέ­τη του Εθνι­κού Πα­ρα­τη­ρη­τη­ρί­ου της Αθή­νας υπο­δη­λώ­νει ότι η χώρα θα μπο­ρού­σε να αντι­με­τω­πί­σει 15 έως 20 πε­ρισ­σό­τε­ρες «ημέ­ρες ακραί­ας ζέ­στης» ετη­σί­ως έως το 2050.

Η υπερ­βο­λι­κή δό­μη­ση κα­τα­στρέ­φει τα νησιά

Τα ξε­νο­δο­χεία και τα θέ­ρε­τρα προ­σπα­θούν να αντα­πο­κρι­θούν. Ορι­σμέ­να ανα­δια­μορ­φώ­νουν τους εξω­τε­ρι­κούς τους χώ­ρους για να συ­μπε­ρι­λά­βουν σκια­σμέ­νες πε­ριο­χές, συ­στή­μα­τα ψε­κα­σμού νερού και αν­θε­κτι­κή στη ζέστη δια­μόρ­φω­ση του το­πί­ου. Η υπουρ­γός Του­ρι­σμού της Ελ­λά­δας, Όλγα Κε­φα­λο­γιάν­νη, ανα­κοί­νω­σε πρό­σφα­τα σχέ­δια για την προ­ώ­θη­ση του «του­ρι­σμού αν­θε­κτι­κού στο κλίμα».

Ο Ελ­λη­νι­κός Ορ­γα­νι­σμός Του­ρι­σμού έχει ερ­γα­στεί σκλη­ρά για να προ­ω­θή­σει τη χώρα ως προ­ο­ρι­σμό για όλο το χρόνο, προ­τρέ­πο­ντας τους τα­ξι­διώ­τες να την επι­σκε­φθούν την άνοι­ξη ή το φθι­νό­πω­ρο, ώστε να ανα­κου­φι­στεί η πίεση της κα­λο­και­ρι­νής πε­ριό­δου αιχ­μής.

Ωστό­σο, πολ­λοί υπο­στη­ρί­ζουν ότι αυτά τα μέτρα είναι ανε­παρ­κή και, χωρίς συ­ντο­νι­σμέ­νες με­ταρ­ρυθ­μί­σεις, φο­βού­νται ότι η χώρα κιν­δυ­νεύ­ει να επα­να­λά­βει το μοι­ραίο λάθος του Ίκα­ρου: «Η Μύ­κο­νος και η Σα­ντο­ρί­νη έχουν ήδη υπερ­δο­μη­θεί. Είναι μη ανα­στρέ­ψι­μο», προει­δο­ποιεί ο Δη­μή­τρης, προ­σθέ­το­ντας ότι αν η Ελ­λά­δα δεν επα­νε­ξε­τά­σει τον του­ρι­σμό από την αρχή – εξι­σορ­ρο­πώ­ντας τα οι­κο­νο­μι­κά οφέλη με τη βιω­σι­μό­τη­τα – η χώρα κιν­δυ­νεύ­ει να χάσει αυτό που την κάνει ξε­χω­ρι­στή.

Πηγή: in.gr