Ελληνικά νησιά εκτός ελέγχου: Ο υπερτουρισμός πλήττει το «καλό όνομα» της χώρας ως προορισμού

Πολ­λοί είναι αυτοί που φο­βού­νται ότι η βαριά βιο­μη­χα­νία της Ελ­λά­δας, όπως έχει χα­ρα­κτη­ρι­στεί ο του­ρι­σμός, μπο­ρεί τε­λι­κά να γυ­ρί­σει μπού­με­ρανγκ. Ο υπερ­του­ρι­σμός, η κλι­μα­τι­κή κρίση, οι πυρ­κα­γιές, αλλά και το κό­στος των δια­κο­πών, που πλέον απευ­θύ­νο­νται μόνο σε με­γά­λα και πολύ με­γά­λα βα­λά­ντια, πα­ράλ­λη­λα με τις ορδές των του­ρι­στών, που συρ­ρέ­ουν στα ελ­λη­νι­κά νησιά, φαί­νε­ται ότι έχουν αρ­χί­σει να αφή­νουν ση­μά­δια. Και να κά­νουν ζημιά σε αυτό που ήταν ο πόλος έλξης για να επι­σκε­φθεί κά­ποιος έναν τόπο.

Για λό­γους πρα­κτι­κούς, αφή­νου­με στην άκρη ότι οι μισοί πε­ρί­που Έλ­λη­νες δεν μπο­ρούν να κά­νουν δια­κο­πές, και πε­ριο­ρι­στού­με στον του­ρι­σμό από το εξω­τε­ρι­κό. Και μπο­ρεί η κυ­βέρ­νη­ση να επι­χαί­ρει για την αύ­ξη­ση κατά 12% των εσό­δων, οι άν­θρω­ποι που επι­στρέ­φουν πίσω στις πα­τρί­δες τους δεν μέ­νουν πάντα με τις κα­λύ­τε­ρες εντυ­πώ­σεις. Ενώ οι κά­τοι­κοι υπο­φέ­ρουν και δεν μπο­ρούν να αντα­πο­κρι­θούν.

Διότι ο υπερ­του­ρι­σμός τους επη­ρε­ά­ζει και εκεί­νους, τόσο σε επί­πε­δο των υπη­ρε­σιών που δέ­χο­νται, όσο και σε επί­πε­δο φυ­σι­κού πε­ρι­βάλ­λο­ντος. Οι συ­νέ­πειες είναι ορα­τές στη φύση, που τα­λαι­πω­ρεί­ται και κα­τα­στρέ­φε­ται, στις ελ­λεί­ψεις στο νερό, κ.ο.κ.

«Εκτός ελέγ­χου»

Ο τί­τλος του πε­ριο­δι­κού Fortune στις αρχές Αυ­γού­στου δεν θα μπο­ρού­σε να είναι πιο χα­ρα­κτη­ρι­στι­κός. «Τα ελ­λη­νι­κά νησιά χα­ρα­κτη­ρί­ζο­νται “εκτός ελέγ­χου” εν μέσω του­ρι­στι­κής κρί­σης το κα­λο­καί­ρι». Το θέμα του ρε­πορ­τάζ ήταν ο υπερ­του­ρι­σμός και αφο­ρού­σε την Ύδρα, ένα νησί που περ­νά­ει πιο χα­μη­λά στα ρα­ντάρ από τη Μύ­κο­νο, τη Σα­ντο­ρί­νη ή τη Ρόδο.

Οι άν­θρω­ποι που μί­λη­σαν, του­ρί­στες από το εξω­τε­ρι­κό, ση­μεί­ω­ναν το κό­στος δια­μο­νής –υπάρ­χουν ξε­νο­δο­χεία που ζη­τούν ακόμη και 1.600 ευρώ τη βρα­διά. Αλλά και τον συ­νω­στι­σμό στα δρο­μά­κια και τις ελά­χι­στες πα­ρα­λί­ες του νη­σιού: «Πολύς κό­σμος, πολύ άγχος», λέει μια του­ρί­στρια από τη Γαλ­λία. «Δεν πε­ρά­σα­με καλά».

«Δεν μπο­ρείς να βρεις ξα­πλώ­στρα ελεύ­θε­ρη ούτε για δείγ­μα, ούτε τρα­πέ­ζι σε εστια­τό­ριο για να φας», σύμ­φω­να με τη Χίλ­ντα Εξιάν, διευ­θύ­ντρια του ξε­νο­δο­χεί­ου «Φαί­δρα» στο νησί. Μό­νι­μοι κά­τοι­κοι του νη­σιού, επί­σης, αμ­φι­τα­λα­ντεύ­ο­νται ανά­με­σα στην ανά­γκη να ανα­πνεύ­σει το νησί και να επι­βιώ­σει. «Δεν έχου­με άλλη βιο­μη­χα­νία εδώ. Πώς θα ζή­σου­με;», ανα­ρω­τιέ­ται μια Βρε­τα­νί­δα που ορ­γα­νώ­νει βόλ­τες με άλογα στο νησί.

Η Ύδρα «δεν αντέ­χει άλλο κόσμο», λέει από την πλευ­ρά της η Εξιάν. Εύ­χε­ται οι δη­μο­σιο­γρά­φοι να στα­μα­τού­σαν να προ­ω­θούν το μέρος, υπο­στη­ρί­ζο­ντας ότι η Ύδρα είναι «ήδη πιο γνω­στή από όσο χρειά­ζε­ται».

Με­τρώ­ντας μπου­κά­λια νερού

Και αν η Ύδρα θε­ω­ρη­θεί ότι αντι­με­τω­πί­ζει πρό­βλη­μα γιατί είναι πολύ κοντά στην Αθήνα, την έκανε διά­ση­μη και ο Λέ­ναρντ Κοέν, ας πάμε στη Σύμη, με τον Observer.

Το απο­μα­κρυ­σμέ­νο αυτό νησί των Δω­δε­κα­νή­σων ξέρει πολύ καλά τι θα πει υπερ­του­ρι­σμός. Με μόλις 2.500 μό­νι­μους κα­τοί­κους, φι­λο­ξε­νεί ετη­σί­ως πε­ρί­που 500.000 του­ρί­στες. Ο δή­μαρ­χος Λευ­τέ­ρης Πα­πα­κα­λο­δού­κας λέει ότι οι δη­μο­τι­κοί υπάλ­λη­λοι κά­νουν αγώνα για να το κρα­τούν κα­θα­ρό, καθώς από το νησί περ­νούν κα­θη­με­ρι­νά την του­ρι­στι­κή πε­ρί­ο­δο 1.000-5.000 άν­θρω­ποι.

«Οι πε­ρισ­σό­τε­ροι δεν δια­νυ­κτε­ρεύ­ουν, πράγ­μα που ση­μαί­νει ότι δεν υπάρ­χει ει­σό­δη­μα από τους φό­ρους ξε­νο­δο­χεί­ων. Παρ’ όλα αυτά, οι δη­μό­σιες υπη­ρε­σί­ες μας δέ­χο­νται τε­ρά­στια πίεση. Έχου­με φτά­σει σε ση­μείο που ο δήμος πρέ­πει να ανα­λά­βει δράση», λέει ο δή­μαρ­χος. «Αν το σκε­φτεί­τε μόνο με όρους επι­σκε­πτών και μπου­κα­λιών νερού που κα­τα­να­λώ­νουν, είναι πάρα πολλά τα μπου­κά­λια», λέει.

Ο Λευ­τέ­ρης Πα­πα­κα­λο­δού­κας πρό­τει­νε την επι­βο­λή φόρου 3 ευρώ στους ημε­ρή­σιους εκ­δρο­μείς. «Θα μπο­ρού­σε να προ­στε­θεί στα ει­σι­τή­ρια των επι­βα­τών και να χρη­σι­μο­ποι­η­θεί για την ανα­βάθ­μι­ση της συλ­λο­γής και διά­θε­σης απορ­ριμ­μά­των, του συ­στή­μα­τος απο­χέ­τευ­σης, όλων των υπη­ρε­σιών που αυτήν τη στιγ­μή πλη­ρώ­νουν μόνο οι κά­τοι­κοι», είπε.

«Πρό­κει­ται για βιω­σι­μό­τη­τα και προ­στα­σία της γοη­τεί­ας και της φυ­σι­κής ομορ­φιάς της Σύμης».

Φόρος στους του­ρί­στες

Το πρό­βλη­μα που πε­ρι­γρά­φει ο δή­μαρ­χος της Σύμης είναι ορατό και αλλού. Οι πιέ­σεις είναι τε­ρά­στιες. Η κυ­βέρ­νη­ση από τις 21 Ιου­λί­ου έχει επι­βά­λει ένα τέλος κρουα­ζιέ­ρας στους επι­βά­τες που απο­βι­βά­ζο­νται σε ελ­λη­νι­κά λι­μά­νια από τα με­γά­λα πλοία.

Στην υψηλή πε­ρί­ο­δο, το τέλος κυ­μαί­νε­ται από 5 έως 20 ευρώ για πλοία που δέ­νουν σε νησιά όπως η Σα­ντο­ρί­νη και η Μύ­κο­νος. Τα δύο αυτά νησιά, πέρα από όσους πη­γαί­νουν και δια­μέ­νουν εκεί για τις δια­κο­πές τους, είναι από τους πιο δη­μο­φι­λείς προ­ο­ρι­σμούς κρουα­ζιέ­ρας της χώρας.

Τα πρό­σθε­τα έσοδα, που ανα­μέ­νε­ται να ξε­πε­ρά­σουν τα 50 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ ετη­σί­ως. Σύμ­φω­να με τις εκτι­μή­σεις, τα ποσά αυτά θα χρη­μα­το­δο­τή­σουν βελ­τιώ­σεις στα λι­μά­νια και του­ρι­στι­κά έργα και θα δια­τε­θούν για την ενί­σχυ­ση των χρη­μά­των που απο­δί­δο­νται στους δή­μους. Είναι όμως αρ­κε­τό αυτό;

Κλει­στοί αρ­χαιο­λο­γι­κοί χώροι και ζέστη

Και η κα­τά­στα­ση επι­δει­νώ­νε­ται και από τις υψη­λές κα­λο­και­ρι­νές θερ­μο­κρα­σί­ες.

Στα τέλη Ιου­λί­ου, όταν επί επτά συ­να­πτές ημέ­ρες ο υδράρ­γυ­ρος στην Αθήνα δεν έπε­φτε κάτω από τους 40 βαθ­μούς, το υπουρ­γείο Πο­λι­τι­σμού έκλει­σε τους αρ­χαιο­λο­γι­κούς χώ­ρους. Η Ακρό­πο­λη, πόλος έλξης για όσους επι­λέ­γουν την Ελ­λά­δα και την πρω­τεύ­ου­σα για να πε­ρά­σουν τις δια­κο­πές τους, έκλει­σε επί­σης.

Η Αθήνα ήδη βιώ­νει την του­ρι­στι­κή κρίση. Ο υπερ­του­ρι­σμός και η αύ­ξη­ση των κα­τα­λυ­μά­των βρα­χυ­χρό­νιας μί­σθω­σης έχουν κα­τα­στή­σει την πρω­τεύ­ου­σα αβί­ω­τη για τους κα­τοί­κους της. Τα ενοί­κια έχουν εκτο­ξευ­θεί, η πόλη επι­βα­ρύ­νε­ται από την κί­νη­ση των επι­σκε­πτών και οι τιμές των ενοι­κί­ων τρα­βούν διαρ­κώς την ανη­φό­ρα. Πέρα από την πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κή επι­βά­ρυν­ση, σε μια πόλη που αγω­νί­ζε­ται να αντι­με­τω­πί­σει και τη λει­ψυ­δρία.

Σύμ­φω­να με τον ακα­δη­μαϊ­κό και πο­λε­ο­δό­μο Άγ­γε­λο Βαρ­βα­ρού­ση, με έδρα τη Βαρ­κε­λώ­νη και την Αθήνα, ο υπερ­του­ρι­σμός κιν­δυ­νεύ­ει να επι­βά­λει μια «μο­νο­καλ­λιέρ­γεια» σε πολλά από τα hotspots της Ευ­ρώ­πης. Μι­λώ­ντας στην ελ­λη­νο­α­με­ρι­κα­νι­κή εφη­με­ρί­δα «Εθνι­κός Κή­ρυ­κας», είπε ότι ο υπερ­του­ρι­σμός «συν­δυά­ζε­ται με τη στα­δια­κή απώ­λεια και εκτό­πι­ση άλλων κοι­νω­νι­κών και οι­κο­νο­μι­κών δρα­στη­ριο­τή­των». Εδώ εντάσ­σο­νται κα­τα­στή­μα­τα και υπη­ρε­σί­ες που εξυ­πη­ρε­τού­σαν τον ντό­πιο πλη­θυ­σμό και με­τα­τρέ­πο­νται σε καφέ, εστια­τό­ρια, κα­τα­στή­μα­τα με του­ρι­στι­κά είδη κ.λπ.

Λαμ­βά­νο­νται μέτρα;

Ο του­ρι­σμός είναι προ­φα­νώς ζω­τι­κής ση­μα­σί­ας για την οι­κο­νο­μία. Ωστό­σο πλέον κα­νείς δεν γνω­ρί­ζει αν είναι βιώ­σι­μος όταν γί­νε­ται υπερ­του­ρι­σμός. Και η ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία, στον ίδιο ή λίγο με­γα­λύ­τε­ρο βαθ­μός από άλλες οι­κο­νο­μί­ες του ευ­ρω­παϊ­κού Νότου, εξαρ­τά­ται σε με­γά­λο βαθμό από τα έσοδά του.

Σύμ­φω­να με στοι­χεία από την Τρά­πε­ζα της Ελ­λά­δος, το 2024 κα­τα­γρά­φη­καν 40,7 εκα­τομ­μύ­ρια επι­σκέ­πτες. Πρό­κει­ται για αριθ­μό ρεκόρ. Τέσ­σε­ρις φορές ο πλη­θυ­σμός της Ελ­λά­δας. Και το 2025 ανα­μέ­νε­ται να κυ­μαν­θεί στα ίδια, ίσως και με­γα­λύ­τε­ρα επί­πε­δα. Ει­δι­κά αν η προ­σπά­θεια του υπουρ­γεί­ου Του­ρι­σμού να ανοί­ξει κι άλλο το του­ρι­στι­κό προ­ϊ­όν προς τις αγο­ρές της Ασίας είναι επι­τυ­χής.

Στα μέσα Ιου­λί­ου, η υπουρ­γός Του­ρι­σμού, Όλγα Κε­φα­λο­γιάν­νη, δή­λω­σε ότι κα­τα­γρα­φό­ταν αύ­ξη­ση εσό­δων της τάξης του 12%. Και ση­μεί­ω­σε ότι η Ελ­λά­δα έχει πε­τύ­χει να γίνει «ένα από τα 10 πιο δη­μο­φι­λή μέρη πα­γκο­σμί­ως». Απέ­δω­σε αυτή την επι­τυ­χία και στην άφιξη του­ρι­στών ακόμη και τον χει­μώ­να.

Αυτός είναι ένας από τους στό­χους. Να δια­φο­ρο­ποι­η­θεί ο του­ρι­σμός και να εν­θαρ­ρυν­θούν δρα­στη­ριό­τη­τες όπως όπως κα­τα­δύ­σεις, πε­ζο­πο­ρία, χει­με­ρι­νές δρα­στη­ριό­τη­τες. «Προ­σπα­θού­με να προ­ω­θή­σου­με προ­ο­ρι­σμούς που είναι λι­γό­τε­ρο γνω­στοί διε­θνώς», ει­δι­κά στην ηπει­ρω­τι­κή Ελ­λά­δα, δή­λω­σε η υπουρ­γός Του­ρι­σμού. Αλλά και η ανά­πτυ­ξη του­ρι­σμού εκτός κα­λο­και­ρι­νής σεζόν.

Τι γί­νε­ται όμως με τις υπο­δο­μές; «Η ζή­τη­ση για του­ρι­σμό στην Ελ­λά­δα έχει ανα­κάμ­ψει τα­χύ­τε­ρα από ό,τι ανα­με­νό­ταν κατά τη διάρ­κεια της παν­δη­μί­ας», σύμ­φω­να με τον Ηλία Λέκκο, επι­κε­φα­λής οι­κο­νο­μο­λό­γο της Τρά­πε­ζας Πει­ραιώς. Ση­μειώ­νει όμως ότι η ελ­λη­νι­κή του­ρι­στι­κή βιο­μη­χα­νία «απαι­τεί ση­μα­ντι­κές επεν­δύ­σεις, όχι μόνο σε ξε­νο­δο­χεία και θέ­ρε­τρα».

Αλλά σε υπο­δο­μές, όπως λι­μά­νια, αε­ρο­δρό­μια, δί­κτυα ηλε­κτρι­κής ενέρ­γειας και εγκα­τα­στά­σεις δια­χεί­ρι­σης υδά­των. Εκτί­μη­σε, μι­λώ­ντας στον Observer, ότι η «αύ­ξη­ση της χω­ρη­τι­κό­τη­τας» δεν μπο­ρεί να είναι βιώ­σι­μη.

Πηγή: In.gr