Φυτεύοντας υποβρύχιους κήπους στους Λειψούς

Κηπου­ρική στη θάλασσα; Ναι, και μάλιστα φύτευση υπο­βρύ­χιων κήπων ποσει­δω­νίας. Το περί­εργο και πολύ­πλοκο αυτό έργο εκτυ­λίσ­σε­ται το τελευ­ταίο διά­στημα με εντα­τι­κούς ρυθμούς από το Ινστι­τούτο «Αρχι­πέ­λα­γος» στους Λειψούς, σε μια πιλο­τική εφαρ­μογή και­νο­τό­μων τεχνι­κών απο­κα­τά­στα­σης των οικο­τό­πων με διάρ­κεια. Τα θαλάσ­σια λιβάδια ποσει­δω­νίας είναι οι τόποι κατοι­κίας, δια­τρο­φής και ανα­πα­ρα­γω­γής πολλών ειδών ψαριών, παρέ­χουν οξυγόνο και είναι πολύ­τιμα στην προ­σπά­θεια ανά­σχε­σης της κλι­μα­τι­κής αλλαγής, ενώ συμ­βάλ­λουν στην προ­στα­σία των ακτών από τη διά­βρωση.

Εδώ και μερι­κούς μήνες, εκπαι­δευ­μένη ομάδα συνερ­γα­τών του «Αρχι­πε­λά­γους», με τη συμ­με­τοχή δυτών και εξει­δι­κευ­μέ­νων επι­στη­μό­νων, προ­χω­ράει σε φυτεύ­σεις τμη­μά­των ποσει­δω­νίας σε κόλπο στους Λειψούς. «Η μεγάλη αυτή προ­σπά­θεια ξεκί­νησε με εντα­τι­κούς ρυθμούς από τις αρχές της άνοιξης και θα συνε­χι­στεί έως τα τέλη του χρόνου. Αξιο­ποιούμε την εμπει­ρία που έχουμε απο­κτή­σει εδώ και επτά χρόνια. Στόχος μας είναι να συμ­βά­λουμε στην ανα­στροφή τής ολοένα αυξα­νό­με­νης κατα­στρο­φής των θαλάσ­σιων λιβα­διών ποσει­δω­νίας στις ελλη­νι­κές θάλασ­σες», λέει στην «Κ» η Ανα­στα­σία Μήλιου, διευ­θύ­ντρια ερευνών του Ινστι­τού­του Θαλάσ­σιας Προ­στα­σίας «Αρχι­πέ­λα­γος».

Δύτες που συνερ­γά­ζο­νται με το Ινστι­τούτο επί το έργον. Από το 2018, το «Αρχι­πέ­λα­γος» ανα­πτύσ­σει και εφαρ­μό­ζει πει­ρα­μα­τι­κές και και­νο­τό­μους τεχνι­κές υπο­βρύ­χιας φύτευ­σης, σε συνερ­γα­σία με επι­στή­μο­νες από κορυ­φαία πανε­πι­στή­μια της Ευρώπης.

Από το 2018 το Ινστι­τούτο ανα­πτύσ­σει και εφαρ­μό­ζει πει­ρα­μα­τι­κές και και­νο­τό­μες τεχνι­κές υπο­βρύ­χιας φύτευ­σης, σε συνερ­γα­σία με επι­στή­μο­νες από κορυ­φαία πανε­πι­στή­μια της Ευρώπης. Δεν πρό­κει­ται για μια απλή δια­δι­κα­σία. «Για τη φύτευση χρη­σι­μο­ποιού­νται θραύ­σματα ποσει­δω­νίας που έχουν ξερι­ζω­θεί από άγκυρες σκαφών και τα οποία παρα­μέ­νουν ζωντανά για σύντομο χρονικό διά­στημα. Σπανίως η φύτευση γίνεται και με σπόρους ποσει­δω­νίας, όταν συμ­βαί­νει το φαι­νό­μενο παρα­γω­γής σπόρων από τα θαλάσ­σια λιβάδια που κατα­γρά­φε­ται ανά 5-10 χρόνια. Οι σπόροι συλ­λέ­γο­νται, ανα­πτύσ­σο­νται σε εργα­στή­ρια μέχρι να εξε­λι­χθούν σε νεαρά φυτά, τα οποία στη συνέ­χεια φυτεύ­ο­νται στους υπο­βρύ­χιους κήπους. Η δια­δι­κα­σία φύτευ­σης είναι ιδιαί­τερα απαι­τη­τική, πρέπει να γίνει με εξαι­ρε­τική προσοχή και χρη­σι­μο­ποιού­νται πρω­το­πο­ρια­κές τεχνι­κές και εξ ολο­κλή­ρου βιο­δια­σπώ­μενα υλικά. Η ποσει­δω­νία ανα­πτύσ­σε­ται πολύ αργά, μόλις έξι εκα­το­στά το έτος, και στα πρώτα χρόνια χρειά­ζε­ται συστη­μα­τική φρο­ντίδα από εξει­δι­κευ­μέ­νους επιστήμονες-δύτες, σχεδόν σε εβδο­μα­διαία βάση, καθ’ όλη τη διάρ­κεια του έτους», εξηγεί η κ. Μήλιου.

Το «Αρχι­πέ­λα­γος» με το έργο του αυτό θα δοκι­μά­σει τεχνι­κές οι οποίες θα μπο­ρέ­σουν στη συνέ­χεια να εφαρ­μο­στούν σε ευρύ­τερη κλίμακα, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά σε όλη τη Μεσό­γειο.

«Εχουμε μελε­τή­σει σε βάθος τις διά­φο­ρες τεχνι­κές φύτευ­σης και τις περι­βαλ­λο­ντι­κές συν­θή­κες που τις επη­ρε­ά­ζουν, έχουμε προ­χω­ρή­σει σε πολλές επι­στη­μο­νι­κές δημο­σιεύ­σεις γύρω από το θέμα. Η επι­τυ­χής ανά­πτυξη των υπο­βρύ­χιων κήπων απαιτεί τερά­στια επιμονή και υπομονή. Η βιω­σι­μό­τητά τους εξαρ­τά­ται από τα θαλάσ­σια ρεύματα, την ποιό­τητα του ιζή­μα­τος, τις και­ρι­κές συν­θή­κες που επι­κρα­τούν κυρίως κατά τα πρώτα χρόνια ανά­πτυ­ξης, καθώς και από την αφθονία συγκε­κρι­μέ­νων φυτο­φά­γων ειδών πανίδας στην περιοχή. Πρό­κει­ται για μια πρό­κληση μακράς διαρ­κείας. Γι’ αυτούς τους λόγους, τέτοιου είδους φυτεύ­σεις δεν προ­σφέ­ρο­νται για εφή­με­ρες επι­κοι­νω­νια­κές εται­ρι­κές δράσεις», σημειώ­νει το Ινστι­τούτο «Αρχι­πέ­λα­γος».

«Κιν­δυ­νεύ­ουμε να χάσουμε μεγάλο μέρος των ακτών μας»

Γιατί, όμως, έχουν τόσο μεγάλη σημασία τα λιβάδια της ποσει­δω­νίας; Ενδη­μικό είδος της Μεσο­γείου, η ποσει­δω­νία (Posidonia oceanica) συγκα­τα­λέ­γε­ται στους παλαιό­τε­ρους ζωντα­νούς οργα­νι­σμούς στη Γη, με ορι­σμένα λιβάδια να ξεπερ­νούν σε ηλικία τα 10.000 έτη. Ανα­πτύσ­σο­νται κοντά στις ακτές, σε νερά βάθους μέχρι 50 μέτρων. Προ­σφέ­ρουν βιότοπο σε περισ­σό­τερα από 1.000 είδη ψαριών και άλλων θαλάσ­σιων ζώων και σε 300 είδη φυτών. Το βαθύ τους ρίζωμα συμ­βάλ­λει στη στα­θε­ρό­τητα των ακτών. Απορ­ρο­φούν διο­ξεί­διο του άνθρακα με ρυθμό έως και 35 φορές περισ­σό­τερο από τα τροπικά δάση, συμ­βάλ­λο­ντας στην κατα­πο­λέ­μηση της υπερ­θέρ­μαν­σης του πλανήτη. Κάθε τετρα­γω­νικό μέτρο ποσει­δω­νίας μπορεί να παράγει έως και 20 λίτρα οξυ­γό­νου την ημέρα. Να σημειω­θεί πως το 50% του οξυ­γό­νου στον πλανήτη έρχεται από τη θάλασσα.

Η ποσει­δω­νία συγκα­τα­λέ­γε­ται στους παλαιό­τε­ρους ζωντα­νούς οργα­νι­σμούς στη Γη. Προ­σφέ­ρει βιότοπο σε περισ­σό­τερα από 1.000 είδη ψαριών και άλλων θαλάσ­σιων ζώων και σε 300 είδη φυτών.

Κι όμως, παρά αυτή τη μεγάλη χρη­σι­μό­τητα, του­λά­χι­στον το 34% των θαλάσ­σιων λιβα­διών ποσει­δω­νίας στη Μεσό­γειο έχει ήδη κατα­στρα­φεί από την ανθρώ­πινη δρα­στη­ριό­τητα. Για την πλήρη ανα­γέν­νησή τους απαι­τού­νται περισ­σό­τερα από 100 χρόνια, κι αυτό βέβαια στον βαθμό που θα υπάρξει άρση των εντει­νό­με­νων πιέσεων που προ­κα­λεί η κλι­μα­τική αλλαγή και η ανθρώ­πινη δρα­στη­ριό­τητα.

«Στην Ελλάδα υπάρχει νομο­θε­σία για την προ­στα­σία της ποσει­δω­νίας, αλλά η εφαρ­μογή της έχει μεγάλα κενά. Δεν είναι μόνο το ότι δεν γίνο­νται οι ανα­γκαίοι έλεγχοι, κάτι σύνηθες στην περι­βαλ­λο­ντική προ­στα­σία. Ενα βασικό πρό­βλημα είναι πως η χαρ­το­γρά­φηση των λιβα­διών έχει παρα­λεί­ψει πολλές περιο­χές ή σε άλλα σημεία υπάρ­χουν ελλεί­ψεις. Γενικά, ακόμα και στο 50% των περι­πτώ­σεων υπάρ­χουν λάθη και παρα­λεί­ψεις», σημειώ­νει η κ. Μήλιου. Αρα, πώς να προ­στα­τεύ­σεις κάτι όταν δεν ξέρεις πως υπάρχει;

«Η μεγα­λύ­τερη απειλή προ­έρ­χε­ται από την ανε­ξέ­λεγ­κτη αγκυ­ρο­βό­ληση των 35.000 σκαφών ανα­ψυ­χής που δια­πλέ­ουν τις παρά­κτιες περιο­χές κάθε καλο­καίρι, αγκυ­ρο­βο­λώ­ντας συχνά απευ­θείας πάνω στα προ­στα­τευό­μενα λιβάδια ποσει­δω­νίας, ξερι­ζώ­νο­ντας μέρος τους. Είναι πρω­τό­γονη αυτή η κατά­σταση. Μπορεί ο καθένας να φου­ντά­ρει την άγκυρά του και να κατα­στρέ­ψει κάτω στον βυθό ό,τι υπάρχει. Με την πυκνό­τητα των σκαφών στους κόλπους του Αιγαίου, κατα­λα­βαί­νετε πως η κατα­στροφή γίνεται πολύ μεγάλη», εξηγεί η ερευ­νή­τρια του «Αρχι­πε­λά­γους».

Το Ινστι­τούτο έχει προ­τεί­νει να υπάρ­χουν ελεγ­χό­μενα σημεία όπου θα δένουν τα σκάφη, με επι­πλέ­ο­ντα αγκυ­ρο­βό­λια. Ανέ­πτυξε μάλιστα και τεχνική πρόταση για προ­σω­ρινό αγκυ­ρο­βό­λιο, που μπορεί να τοπο­θε­τεί­ται στον βυθό με δύο αρίδες (ειδικές βίδες) κατάλ­λη­λες για το ίζημα των ελλη­νι­κών βυθών και αντί­στοιχο «κατσα­βίδι» τοπο­θέ­τη­σης. Σε ορι­σμέ­νες περι­πτώ­σεις μπορούν να υπάρ­χουν και μόνιμα αγκυ­ρο­βό­λια, «ρεμέτζο», όπου να δένουν τα σκάφη, αντί να σκάβουν με τις άγκυρές τους τον πυθμένα και να δια­λύ­ουν το θαλάσ­σιο οικο­σύ­στημα. «Είναι απλές και πρα­κτι­κές λύσεις που αγνο­ού­νται», υπο­γραμ­μί­ζουν από το «Αρχι­πέ­λα­γος». «Επίσης, πρέπει να υπάρχει και ανώ­τε­ρος αριθμός σκαφών που μπορούν να δέσουν σε έναν κόλπο, η λεγό­μενη φέρουσα ικα­νό­τητα, να μη βλέ­πουμε αυτό το χάλι της υπερ­συμ­φό­ρη­σης», συμπλη­ρώ­νει η κ. Μήλιου.

Γιατί τα κοχύλια της παρα­λίας δεν είναι σου­βε­νίρ

Κατα­στρο­φική πρα­κτική είναι επίσης η παρά­νομη αλιεία με συρό­μενα εργα­λεία, όπως για παρά­δειγμα από μηχα­νό­τρατα, που ξυρίζει τον βυθό και κατα­στρέ­φει και την ποσει­δω­νία, καθώς και άλλους πολύ­τι­μους βιο­τό­πους (τρα­γά­νες, κοραλ­λιο­γε­νείς ύφαλοι κ.λπ.).

Στους άλλους παρά­γο­ντες που υπο­βαθ­μί­ζουν τα λιβάδια ποσει­δω­νίας περι­λαμ­βά­νο­νται οι εντα­τι­κές ιχθυο­καλ­λιέρ­γειες, ειδικά όταν ανα­πτύσ­σο­νται πάνω από θαλάσ­σια λιβάδια που δεν έχουν χαρ­το­γρα­φη­θεί. Επίσης, η ασύδοτη παρά­κτια δόμηση και δρα­στη­ριό­τητα και η συνε­πα­γό­μενη ρύπανση πλήτ­τουν την υγεία των λιβα­διών. Επι­πλέον, η κλι­μα­τική αλλαγή που επι­φέ­ρει άνοδο της θερ­μο­κρα­σίας και οξίνιση των θαλασ­σών χει­ρο­τε­ρεύει τους όρους επι­βί­ω­σης της ποσει­δω­νίας.

Το πρό­βλημα είναι πως ό,τι κατα­στρέ­φουμε σήμερα χρειά­ζε­ται πάνω από 100 χρόνια για να ανα­γεν­νη­θεί, κι αυτό υπό τις καλύ­τε­ρες συν­θή­κες…

Πηγή: kathimerini.gr