Η οικονομική κρίση μέσα από τα μάτια των παιδιών

“Η οικο­νο­μική κρίση έχει επη­ρε­ά­σει το σχολείο, ένα παιδί στο σχολείο μας έκλεψε το πρωινό ενός άλλου παιδιού, γιατί δεν είχε να φάει”. Η περι­γραφή αυτή δεν γίνεται από κάποιον εκπαι­δευ­τικό ή γονέα, αλλά από μαθητή δημο­τι­κού σχο­λείου, έναν από τους 86 μαθητές της Ε’ και ΣΤ’ τάξης, τριών σχο­λείων της Θεσ­σα­λο­νί­κης, οι οποίοι κλή­θη­καν, στο πλαίσιο της ευέ­λι­κτης ζώνης διδα­σκα­λίας και της επε­ξερ­γα­σίας κοι­νω­νι­κών ζητη­μά­των, να απα­ντή­σουν μέσω γραπτού ερω­τη­μα­το­λο­γίου, πώς αντι­λαμ­βά­νο­νται την οικο­νο­μική κρίση και τις συνέ­πειές της.

“Τα παιδιά δεί­χνουν να αντι­λαμ­βά­νο­νται ρεα­λι­στικά την επι­δεί­νωση των συν­θη­κών που ζουν οι οικο­γέ­νειές τους και οι συνάν­θρω­ποί τους, έχουν δηλαδή μία σαφή αντί­ληψη της κοι­νω­νι­κής κατά­στα­σης”, εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η εκπαι­δευ­τι­κός Μάτα Μαγα­λιού, η οποία εκπό­νησε την έρευνα, στο πλαίσιο διπλω­μα­τι­κής εργα­σίας του Παι­δα­γω­γι­κού Τμή­μα­τος του Πανε­πι­στη­μίου Θεσ­σα­λίας στο Βόλο.

Όπως επι­ση­μαί­νει η κ Μαγα­λιού “οι απα­ντή­σεις των παιδιών περι­γρά­φουν μία κοι­νω­νική πραγ­μα­τι­κό­τητα με αυξα­νό­με­νες δυσκο­λίες και προ­βλή­ματα που βιώνουν τα ίδια και οι γονείς τους, κάτι που τους δημιουρ­γεί δυσά­ρε­στα συναι­σθή­ματα, άγχος και ανη­συ­χία για το παρόν και το μέλλον (σπουδές, επαγ­γελ­μα­τική απο­κα­τά­σταση), αλλά και ενσυ­ναί­σθηση για τους συναν­θρώ­πους τους”.

“Τι είναι η κρίση”;

Από την έρευνα προ­κύ­πτει ότι τα περισ­σό­τερα παιδιά συν­δέ­ουν την οικο­νο­μική κρίση με την έλλειψη χρη­μά­των, την αδυ­να­μία εξό­φλη­σης λογα­ρια­σμών και την έλλειψη βασικών αγαθών. “Υπάρ­χουν οικο­γέ­νειες που δεν έχουν λεφτά να πλη­ρώ­σουν τη ΔΕΗ και έτσι κόβεται το ρεύμα, μερικές οικο­γέ­νειες κλέβουν ρεύμα και μερικές ζουν με κεριά”, λέει μαθητής. “Άνθρω­ποι αντι­με­τω­πί­ζουν προ­βλή­ματα και ζουν κάτω από το όριο της φτώ­χειας και τα προ­βλή­ματα που κάποτε μας φαί­νο­νταν απί­στευτα να συμβούν, τώρα συνάν­θρω­ποί μας τα βιώνουν καθη­με­ρινά”, σημειώ­νει άλλος μαθητής.

“Λιγό­τερα ταξίδια και δώρα”

Τα πρώτα πράγ­ματα, που σύμφωνα με τα παιδιά, θυσιά­ζουν οι γονείς τους, για να αντι­με­τω­πί­σουν την οικο­νο­μική κρίση είναι οι δια­κο­πές και τα ταξίδια, οι αγορές παι­χνι­διών και οι εκδη­λώ­σεις ψυχα­γω­γίας. “Από τότε που ήλθε η οικο­νο­μική κρίση στην οικο­γέ­νειά μου μειώ­θη­καν πολλά πράγ­ματα όπως: τώρα πλέον δεν πηγαί­νουμε ταξίδια τα καλο­καί­ρια, στα­μα­τή­σαμε να θέλουμε πολλά πράγμα κ.α.”, εξηγεί μαθητής, ενώ άλλος λέει ότι “κάθε Πάσχα και Χρι­στού­γεννα πηγαί­ναμε στην Κρήτη ή στην Αθήνα, ενώ πλέον πάμε στην Κρήτη μόνο το καλο­καίρι και όχι για δια­σκέ­δαση, για τα λάδια”.

“Κόβο­νται εξω­σχο­λι­κές/ αθλη­τι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες για 1 στα 6 παιδιά”

Ένα στα έξι παιδιά ανέφερε ότι ανα­γκά­στηκε να δια­κό­ψει εξω­σχο­λι­κές εκπαι­δευ­τι­κές και αθλη­τι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες, λόγω αδυ­να­μίας των γονέων να πλη­ρώ­σουν.

Ωστόσο, πολλά παιδιά δεί­χνουν να αντι­λαμ­βά­νο­νται πλήρως τις δυσκο­λίες της οικο­γε­νεια­κής τους κατά­στα­σης και προ­σπα­θούν να προ­σαρ­μο­στούν στα νέα δεδο­μένα “Εγώ κι ο αδελφός μου μάθαμε να μη ζητάμε πολλά πράγ­ματα επειδή ξέρουμε ότι πρέπει να κάνουμε οικο­νο­μία και ότι θα έλθουν καλύ­τε­ρες ημέρες”, ανα­φέ­ρει μαθητής.

“Φόβος για το άγνωστο”

Τα παιδιά στο σύνολό τους αντι­με­τω­πί­ζουν με φόβο και ανη­συ­χία το μέλλον, πιστεύ­ουν ότι μελ­λο­ντικά θα δυσκο­λέ­ψει κι άλλο η κατά­σταση και ανη­συ­χούν για πιθανή ανεργία των γονέων τους. “Φοβό­μα­στε μη χει­ρο­τε­ρέ­ψουν τα πράγ­ματα και δεν έχουμε ούτε σπίτι, ούτε φαΐ, ούτε τίποτα”. “Έχω πολλές ανη­συ­χίες, γιατί η μαμά μου δου­λεύει και παίρνει ψίχουλα και αν τα πάρει. Ο πατέρας μου είναι συντα­ξιού­χους και έχει να πλη­ρω­θεί ένα χρόνο σχεδόν”, είναι κάποιες από τις περι­γρα­φές.

“Δυσα­νά­λο­γος της ηλικίας ψυχο­λο­γι­κός φόρτος”

Τα παιδιά μέσα από τις απα­ντή­σεις τους δεί­χνουν ότι αντι­λαμ­βά­νο­νται την κοι­νω­νική αδικία που πλήττει τους πιο αδύ­να­μους, βιώνουν τα ίδια εσω­τε­ρι­κές συγκρού­σεις, νιώθουν ότι δε μπορούν να αντι­με­τω­πί­σουν τα κοι­νω­νικά προ­βλή­ματα, παρόλο που δεν τους ανα­λο­γούν τέτοιες ευθύνες, εσω­τε­ρι­κεύ­ουν συναι­σθή­ματα θλίψης και ενοχών για τους συναν­θρώ­πους, μοι­ρά­ζο­νται ψυχο­λο­γικά την κατά­σταση την οποία βιώνουν, εκφρά­ζο­ντας μία μορφή ενσυ­ναί­σθη­σης.

“Βλέπω τους άλλους ανθρώ­πους και στε­να­χω­ριέ­μαι, γιατί δεν έχουν λεφτά να πάνε σχολείο, γιατί δεν έχουν ρούχα, παπού­τσια και τα πράγ­ματα που χρειά­ζο­νται στο σχολείο”, λέει μαθητής, ενώ άλλος περι­γρά­φει ότι “κάποιους τους βλέπεις στον δρόμο και στε­να­χω­ριέ­σαι που ζητάνε οι άνθρω­ποι λίγα λεφτά για να φάνε ενώ εσύ τρως κανο­νικά. Οι άνθρω­ποι μένουν άστεγοι γιατί δεν έχουν να πλη­ρώ­σουν το ενοίκιο ή τη ΔΕΗ, τους φόρους κ.α.”

“Δυσκο­λίες και στο σχολείο”

Στις απα­ντή­σεις των παιδιών περι­γρά­φο­νται καθη­με­ρι­νές εικόνες από το σχολείο τους με συμ­μα­θη­τές, οι οποίοι δυσκο­λεύ­ο­νται οικο­νο­μικά. “Βλέπεις παιδιά που δεν έχουν να φάνε τίποτα και στε­να­χω­ριέ­σαι ιδιαί­τερα”, ανα­φέ­ρει μαθητής.

Τα παιδιά αντι­λαμ­βά­νο­νται, επίσης, ότι και το ίδιο το σχολείο αντι­με­τω­πί­ζει προ­βλή­ματα λει­τουρ­γίας λόγω της οικο­νο­μι­κής κρίσης και γι αυτό προτείνουν- μεταξύ άλλων- δωρεάν σίτιση και δωρεάν συμ­με­τοχή των μαθητών στις εκπαι­δευ­τι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες που απαι­τούν πρό­σθετη οικο­γε­νειακή δαπάνη (εκπαι­δευ­τι­κές εκδρο­μές, επι­σκέ­ψεις κ.λπ).

“Πιστεύω ότι άμα το σχολείο μειώσει τα χρήματα που πρέπει να πλη­ρώ­νουμε λίγο, τότε οι οικο­γέ­νειες δεν θα έχουν τόσα έξοδα”, προ­τεί­νει μαθητής, ενώ ένας άλλος σημειώ­νει ότι “μπορεί το σχολείο να κάνει ένα συσ­σί­τιο ή να μειώσει τις τιμές στα κυλι­κεία”.

“Ποιος φταίει;”

Ανα­ζη­τώ­ντας τις αιτίες της οικο­νο­μι­κής κρίσης τα παιδιά θεωρούν ως υπευ­θύ­νους, αυτούς που ασκούν την εξουσία και προ­τεί­νουν “να πάρουν τα λεφτά από τους πλού­σιους και να τα μοι­ρά­σουν στους φτωχούς” ή “να ενω­θούμε όλοι μαζί όπως τότε το 1821 και να κάνουμε μία δημο­κρα­τική επα­νά­σταση”.

“Εκδή­λωση άγχους με ψυχο­σω­μα­τικά συμ­πτώ­ματα”

Συνο­ψί­ζο­ντας τις απα­ντή­σεις των παιδιών η κ Μαγα­λιού επι­ση­μαί­νει ότι τα παιδιά αντι­λαμ­βά­νο­νται την οικο­νο­μική κρίση με ευαι­σθη­σία, ανα­λαμ­βά­νο­ντας σε πολλές περι­πτώ­σεις να “σηκώ­σουν” ένα δυσα­νά­λογο βάρος, που δεν αντι­στοι­χεί στην τρυφερή ηλικία τους και που μπορεί να δια­τα­ρά­ξει τη συναι­σθη­μα­τική τους ισορ­ρο­πία.

Μάλιστα τονίζει ότι τα οικο­νο­μικά προ­βλή­ματα που αντι­με­τω­πί­ζει η οικο­γέ­νεια κάποιου μαθητή κατά κανόνα μετα­φέ­ρο­νται στο σχολείο και επη­ρε­ά­ζουν τις επι­δό­σεις του και τη συμπε­ρι­φορά του γενι­κό­τερα.

Επίσης, το έντονο άγχος συχνά αποκτά και ψυχο­σω­μα­τικά χαρα­κτη­ρι­στικά. “Δια­πι­στώ­νουμε ότι πάρα πολύ συχνά πια τα παιδιά δια­μαρ­τύ­ρο­νται για πόνο στην κοιλιά κ.λπ.”, λέει.

“Ο ρόλος του εκπαι­δευ­τι­κού στην απο­φόρ­τιση”

Η άμβλυνση των συναι­σθη­μα­τι­κών προ­βλη­μά­των και κοι­νω­νι­κών ανι­σο­τή­των που προ­κα­λεί η οικο­νο­μική κρίση, είναι σύμφωνα με την κ Μαγα­λιού ο κοι­νω­νι­κός ρόλος που καλεί­ται να δια­δρα­μα­τί­σει σήμερα το σχολείο.

“Ο κοι­νω­νι­κός ρόλος του εκπαι­δευ­τι­κού είναι πολύ σημα­ντι­κός, αφορά πέρα από το γνω­στικό πεδίο και τη συναι­σθη­μα­τική ισορ­ρο­πία του παιδιού, πρέπει να φρο­ντί­ζουμε να είναι και χαρού­μενο και ήρεμο”, σημειώ­νει, εξη­γώ­ντας ότι “όταν ένα παιδί βιώνει την οικο­νο­μική κρίση μέσα από τις εμπει­ρίες στο σπίτι του, αυτό θα του δημιουρ­γή­σει προ­βλή­ματα στις σχο­λι­κές επι­δό­σεις, δημιουρ­γώ­ντας εκπαι­δευ­τι­κές ανι­σό­τη­τες μέσα στην τάξη”.

“Έχουμε κοι­νω­νική υπο­χρέ­ωση να δώσουμε προ­τε­ραιό­τητα στα παιδιά που βιώνουν τις συνέ­πειες της κρίσης, να ανα­δεί­ξουμε τα προ­βλή­ματά τους, να ανα­ζη­τή­σουμε λύσεις, να υπάρχει μία ανοιχτή συζή­τηση και μία διαρκής επε­ξερ­γα­σία των κοι­νω­νι­κών ζητη­μά­των μέσα στην τάξη, γιατί το σχολείο δεν είναι μόνο γνώση, αλλά πρέπει να προωθεί τις ανάγκες όλων των παιδιών και την κοι­νω­νική δικαιο­σύνη, αλλά και να προάγει την ψυχική ανθε­κτι­κό­τητα των μελών του και κυρίως να δίνει μηνύ­ματα αισιο­δο­ξίας”, τονίζει η κ Μαγα­λιού.

Η έρευνα, με τη μορφή ερω­τη­μα­το­λο­γίου, διε­ξή­χθη το Μάρτιο του 2013 σε τρία δημο­τικά σχολεία της Δυτικής Θεσ­σα­λο­νί­κης, κάθε ένα από τα οποία παρου­σιά­ζει δια­φο­ρε­τικά κοι­νω­νι­κο­οι­κο­νο­μικά χαρα­κτη­ρι­στικά. Στο ένα σχολείο υπήρχαν μόνο ελλη­νι­κής κατα­γω­γής μαθητές, ενώ στα άλλα δύο ποσοστό 30% των μαθητών που συμ­με­τεί­χαν στην έρευνα ήταν παιδιά μετα­να­στών.

Η κ. Μαγα­λιού θα παρου­σιά­σει τα απο­τε­λέ­σματα της έρευνας, στο συνέ­δριο με τίτλο «Ανα­στο­χα­σμοί για την παιδική ηλικία», που διορ­γα­νώ­νει αύριο και μεθαύ­ριο στη Θεσ­σα­λο­νίκη το Τμήμα Επι­στη­μών Προ­σχο­λι­κής Αγωγής και Εκπαί­δευ­σης σε συνερ­γα­σία με την Παι­δα­γω­γική Σχολή και το Τμήμα Δημο­τι­κής Εκπαί­δευ­σης του Αρι­στο­τε­λείου Πανε­πι­στη­μίου Θεσ­σα­λο­νί­κης.

Θεσ­σα­λο­νίκη: Η οικο­νο­μική κρίση μέσα από τα μάτια μαθητών δημο­τι­κών σχο­λείων

e-typos.com.Της Σμαρώς Αβρα­μί­δου