Λυκούργος Λιακάκος: «Γιατί τα θαλάσσια πάρκα θα έχουν περιβαλλοντικό, αλλά όχι γεωπολιτικό αποτύπωμα»

Ο Δρ. Λυ­κούρ­γος Λια­κά­κος είναι πο­λι­τι­κός επι­στή­μο­νας και ει­δι­κός στις διε­θνείς σχέ­σεις, κά­το­χος δι­δα­κτο­ρι­κού δι­πλώ­μα­τος στο Διε­θνές Δί­καιο με εξει­δί­κευ­ση στο Δί­καιο της Θά­λασ­σας, από το Πά­ντειο Πα­νε­πι­στή­μιο. Επι­πλέ­ον, δι­δά­σκει ως λέ­κτο­ρας στο Λαϊκό Πα­νε­πι­στή­μιο Αθη­νών στους το­μείς του διε­θνούς δι­καί­ου, των διε­θνών σχέ­σε­ων και της εξω­τε­ρι­κής πο­λι­τι­κής.

Ως επι­στη­μο­νι­κός διευ­θυ­ντής στο Πο­λι­τι­στι­κό και Ανα­πτυ­ξια­κό Κέ­ντρο ΜΕ­ΣΟ­ΝΗ­ΣΟΣ στην Ελ­λά­δα, εν­σω­μα­τώ­νει το διε­θνές δί­καιο, τη γε­ω­πο­λι­τι­κή και τις πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κές επι­στή­μες, με ιδιαί­τε­ρη έμ­φα­ση στις ανα­νε­ώ­σι­μες και θα­λάσ­σιες πηγές ενέρ­γειας.

Έχει επί­σης συ­νερ­γα­στεί ως ερευ­νη­τι­κός συ­νερ­γά­της στο Ευ­ρω­παϊ­κό Κέ­ντρο Πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κής Έρευ­νας και Κα­τάρ­τι­σης (ΕΚε­ΠΕΚ). Τον Δε­κέμ­βριο του 2024, συμ­με­τεί­χε στο πρώτο Σχο­λείο Συμ­με­το­χι­κής Δη­μο­κρα­τί­ας της Ελ­λά­δας, που διορ­γα­νώ­θη­κε από το Συμ­βού­λιο της Ευ­ρώ­πης.

Στη συ­νέ­ντευ­ξη που πα­ρα­χώ­ρη­σε προς τη «δ» μι­λά­ει για τη ση­μα­σία των θα­λάσ­σιων πάρ­κων τα οποία εξήγ­γει­λε ο Έλ­λη­νας πρω­θυ­πουρ­γός, κ. Κυ­ριά­κος Μη­τσο­τά­κης, και τις προ­κλή­σεις της γεί­το­νος Τουρ­κί­ας, η οποία πρό­σφα­τα εξέ­δω­σε χάρτη (σαν απά­ντη­ση για τα θα­λάσ­σια πάρκα στο Αι­γαίο) απο­κλεί­ο­ντας το… Κα­στελ­λό­ρι­ζο, του οποί­ου εξη­γεί τη ση­μα­σία στη γε­ω­πο­λι­τι­κή σκα­κιέ­ρα.

• Πολύς λόγος έχει γίνει για τα δύο νέα Εθνι­κά Θα­λάσ­σια Πάρκα σε Νό­τιες Κυ­κλά­δες και Ιόνιο, που ανα­κοί­νω­σε πρό­σφα­τα ο πρω­θυ­πουρ­γός Κυ­ριά­κος Μη­τσο­τά­κης, που τέ­θη­καν σε δη­μό­σια δια­βού­λευ­ση, σύμ­φω­να με την εθνι­κή και ενω­σια­κή νο­μο­θε­σία, έως τις 22 Σε­πτεμ­βρί­ου, προ­κει­μέ­νου οι εν­δια­φε­ρό­με­νοι πο­λί­τες και φο­ρείς να υπο­βά­λουν τα σχό­λια και τις προ­τά­σεις τους. Θα ήθελα ένα πρώτο σχό­λιο.

Τα θα­λάσ­σια πάρκα είναι ένα πολύ ση­μα­ντι­κό θέμα. Εξαρ­τά­ται από ποια πλευ­ρά θα το δει κα­νείς. Θα έχουν πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κό απο­τύ­πω­μα.

Το ερώ­τη­μα είναι εάν θα έχουν γε­ω­πο­λι­τι­κό απο­τύ­πω­μα. Ανα­φο­ρι­κά με τα ελ­λη­νι­κά θα­λάσ­σια πάρκα εί­δα­με ότι έγι­ναν εντός των ελ­λη­νι­κών χω­ρι­κών υδά­των. Αυτό είναι πολύ ση­μα­ντι­κό για την προ­στα­σία της θα­λάσ­σιας βιο­ποι­κι­λό­τη­τας, διότι η απα­γό­ρευ­ση της μη­χα­νό­τρα­τας συ­νει­σφέ­ρει στο να μην υπάρ­χει υπερ-αλί­ευ­ση.

Μην ξε­χνά­με ότι οι μη­χα­νό­τρα­τες δη­μιουρ­γούν προ­βλή­μα­τα στον βυθό και στο οι­κο­σύ­στη­μα. Συ­νε­πώς, γί­νε­ται μια πιο ολι­στι­κή πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κή προ­σέγ­γι­ση, κι έχου­με ένα σο­βα­ρό, θε­μι­τό πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κό βήμα.

Ωστό­σο, τα ελ­λη­νι­κά θα­λάσ­σια πάρκα δεν έχουν κα­νέ­να γε­ω­πο­λι­τι­κό βάρος, καθώς είναι εντός των έξι (6) ναυ­τι­κών μι­λί­ων στο Αι­γαίο –δη­λα­δή είναι μέσα σε ζώνη εθνι­κής κυ­ριαρ­χί­ας. Είναι η γνω­στή αι­για­λί­τι­δα ζώνη ή αλ­λιώς, χω­ρι­κά ύδατα ή εδα­φι­κή θά­λασ­σα.

Σε κάθε πε­ρί­πτω­ση εάν θέ­λα­με να έχει ένα γε­ω­πο­λι­τι­κό απο­τύ­πω­μα θα έπρε­πε αυτή η κί­νη­ση να γίνει εκτός των χω­ρι­κών μας υδά­των, δη­λα­δή όχι σε πε­ριο­χή όπου η Ελ­λά­δα ασκεί κυ­ριαρ­χία αλλά «κυ­ριαρ­χι­κά δι­καιώ­μα­τα». Δη­λα­δή έπρε­πε να κά­να­με χρήση του αρ.56 της Σύμ­βα­σης για το Δί­καιο της Θά­λασ­σας –που απο­τε­λεί και ευ­ρω­παϊ­κό κε­κτη­μέ­νο- όπου ανα­φέ­ρε­ται ότι στα κυ­ριαρ­χι­κά δι­καιώ­μα­τα της ΑΟΖ (Απο­κλει­στι­κής Οι­κο­νο­μι­κής Ζώνης) είναι και η προ­στα­σία της θα­λάσ­σιας βιο­ποι­κι­λό­τη­τας. Και το λέω αυτό, διότι έχου­με οριο­θε­τη­μέ­νη ΑΟΖ –έστω και με­ρι­κή- με την Αί­γυ­πτο.

Οπότε θα μπο­ρού­σε η Ελ­λά­δα να κάνει μια γε­ω­πο­λι­τι­κή κί­νη­ση, δεί­χνο­ντας ότι δεν φο­βά­ται να ασκή­σει τα κυ­ριαρ­χι­κά της δι­καιώ­μα­τα.

• Ωστό­σο, η Άγκυ­ρα, κατά την προ­σφι­λή της τα­κτι­κή των προ­κλή­σε­ων, εξέ­δω­σε τους δι­κούς της χάρ­τες για τα θα­λάσ­σια πάρκα απα­ντώ­ντας έτσι στις ελ­λη­νι­κές ανα­κοι­νώ­σεις.

Η Τουρ­κία αντέ­δρα­σε. Ο λόγος που αντέ­δρα­σε είναι αφε­νός, ότι δεν θέλει τί­πο­τε να στα­θεί εμπό­διο στο δικό της δόγμα, στην ανα­θε­ω­ρη­τι­κή ατζέ­ντα της. Θα πρέ­πει να γνω­ρί­ζου­με ότι η Τουρ­κία δεν σκέ­φτε­ται όπως η Ιτα­λία, όπως η Αί­γυ­πτος κ.λπ. Δεν σκέ­φτε­ται ως ένα κρά­τος το οποίο, θέλει απλά να εφαρ­μο­στεί το δί­καιο και επι­θυ­μεί τη συ­νύ­παρ­ξη.

Έχει συ­γκε­κρι­μέ­νη ατζέ­ντα. Και οποιοσ­δή­πο­τε κα­τευ­να­σμός, φο­βι­κό­τη­τα και υπο­χω­ρη­τι­κό­τη­τα, της δίνει τροφή για να δη­μιουρ­γεί τε­τε­λε­σμέ­να.

Ένας ακόμη λόγος που δεν θέλει τα ελ­λη­νι­κά θα­λάσ­σια πάρκα, είναι ότι οι μη­χα­νό­τρα­τες απο­τε­λούν -κι επι­χει­ρη­σια­κά- ένα κομ­μά­τι στην τουρ­κι­κή εξω­τε­ρι­κή πο­λι­τι­κή, καθώς δια­θέ­τει έναν με­γά­λο στόλο στο Αι­γαίο, τον οποίο μπο­ρεί να χρη­σι­μο­ποι­ή­σει έξω από τα ελ­λη­νι­κά χω­ρι­κά ύδατα, ως θα­λάσ­σια «οδο­φράγ­μα­τα» για τα ελ­λη­νι­κά υπο­βρύ­χια και μά­λι­στα τα πιο σύγ­χρο­να.

Επι­πρό­σθε­τα, ένα ακόμη στοι­χείο που επι­κα­λεί­ται η Τουρ­κία (θα το έλεγα, φαι­δρώς αλλά και εσκεμ­μέ­νως λαν­θα­σμέ­να) είναι ότι επι­κα­λεί­ται «αλά καρτ» τη Σύμ­βα­ση του Δι­καί­ου της Θά­λασ­σας και τα άρ.122 και 123 και σε συν­δυα­σμό με τη νέο-οθω­μα­νι­κή ατζέ­ντα, ισχυ­ρί­ζε­ται ότι στις θά­λασ­σες υπάρ­χουν ει­δι­κά κα­θε­στώ­τα και απαι­τεί­ται συ­νερ­γα­σία με­τα­ξύ των κρα­τών που συ­νο­ρεύ­ουν.

Ωστό­σο, η Με­σό­γειος δεν είναι δύο πα­ρά­κτια κράτη –είναι 22 κράτη σε τρεις ηπεί­ρους. Το αρ.123 δεν δίνει καμία λευκή επι­τα­γή ούτε δι­καί­ω­μα βέτο, ούτε στο να απαι­τή­σει κά­ποιο πα­ρά­κτιο κρά­τος, κάτι σε βάρος των κυ­ριαρ­χι­κών δι­καιω­μά­των άλλου πα­ρά­κτιου κρά­τους. Δη­λα­δή, ανα­φέ­ρει ότι μπο­ρεί να γί­νε­ται προ­αι­ρε­τι­κά μια δια­βού­λευ­ση με­τα­ξύ των κρα­τών, με­τα­ξύ επι­στη­μο­νι­κών επι­τρο­πών. Συ­νε­πώς, απο­τε­λεί μια υπο­κρι­τι­κή στάση από πλευ­ρά της Τουρ­κί­ας, διότι αφε­νός χρη­σι­μο­ποιεί «αλά καρτ» με λάθος ερ­μη­νεία Σύμ­βα­ση, αφε­τέ­ρου και στα δικά της θα­λάσ­σια πάρκα που κή­ρυ­ξε, δεν πρό­κει­ται να στε­ρή­σει λει­τουρ­γία της μη­χα­νό­τρα­τας.

Βλέ­που­με ότι κι­νεί­ται στο βο­ρειο-ανα­το­λι­κό Αι­γαίο και στην πε­ριο­χή του Κα­στελ­λό­ρι­ζου, κα­τα­πα­τώ­ντας τα δι­καιώ­μα­τα των νη­σιών (να έχουν υφα­λο­κρη­πί­δα και ΑΟΖ) ενώ πα­ράλ­λη­λα, πα­ρα­βιά­ζει και τα δυ­νη­τι­κά χω­ρι­κά ύδατα των ελ­λη­νι­κών νη­σιών.

• Ποιος είναι ο απώ­τε­ρος στό­χος που κάνει αυτές τις κι­νή­σεις η Τουρ­κία –πέραν της συ­νή­θους πρα­κτι­κής που έχει με την προ­κλη­τι­κό­τη­τά της απέ­να­ντι στην Ελ­λά­δα;

Αυτό που κάνει εδρά­ζε­ται στην ευ­ρύ­τε­ρη πο­λι­τι­κή που έχει, να δη­μιουρ­γή­σει τε­τε­λε­σμέ­να και με απώ­τε­ρο σκοπό, να μην μπο­ρέ­σει ποτέ το Κα­στελ­λό­ρι­ζο και το σύ­μπλεγ­μα των νη­σιών (12-14 νησιά, νη­σί­δες, βρά­χοι κ.ο.κ. τα οποία είναι 52 ναυ­τι­κά μίλια από την Ρόδο και υπά­γο­νται στα Δω­δε­κά­νη­σα).

Επι­πλέ­ον, απο­τε­λούν την προ­έ­κτα­ση του θα­λάσ­σιου τόξου που δη­μιουρ­γούν οι πα­ρα­λί­ες ανα­το­λι­κά της Κρή­της, της Κάσου, της Καρ­πά­θου και τη Ρόδου. Οπότε, η πε­ριο­χή του Κα­στελ­λο­ρί­ζου δεν είναι κα­θό­λου αμε­λη­τέα –ει­δι­κά εάν το σύ­μπλεγ­μα ελάμ­βα­νε πλήρη επή­ρεια θα εφά­πτε­το με την Κυ­πρια­κή ΑΟΖ. Αυτό θα ήταν κι ένα χαρτί στα χέρια της Ελ­λά­δας.