Θαλάσσια πάρκα στο Αιγαίο

• Η εξαγ­γε­λία θαλάσ­σιων προ­στα­τευό­με­νων περιο­χών στο Αιγαίο χωρίς θεσμική θωρά­κιση προ­κα­λεί ερω­τή­ματα για τη στρα­τη­γική της Ελλάδας, επι­ση­μαί­νει η καθη­γή­τρια και εμπει­ρο­γνώ­μων Θαλάσ­σιου Χωρο­τα­ξι­κού Σχε­δια­σμού Στέλλα Κυβέλου- Χιωτίνη

Η εξαγ­γε­λία της δημιουρ­γίας δύο θαλάσ­σιων πάρκων, εκ των οποίων το ένα σε περιοχή του Αιγαίου, προ­κα­λεί προ­βλη­μα­τι­σμό όχι μόνο για την απουσία συνο­δευ­τι­κού θαλάσ­σιου χωρο­τα­ξι­κού σχε­δια­σμού, αλλά και για την αποφυγή ανα­φο­ράς σε νησιά και βρα­χο­νη­σί­δες, οι οποίες, ενώ ρητά έχουν μετα­βι­βα­στεί στην Ελλάδα με τη Συνθήκη των Παρι­σίων του 1947, εντού­τοις παρα­μέ­νουν στο στό­χα­στρο της τουρ­κι­κής ανα­θε­ω­ρη­τι­κής ρητο­ρι­κής.

«Η επιλογή να ανα­κοι­νώ­νο­νται Θαλάσ­σιες Προ­στα­τευό­με­νες Περιο­χές και μάλιστα στον τόσο ευαί­σθητο Αιγαιακό χώρο, χωρίς να υπά­γο­νται σε ένα ευρω­παϊκά συμβατό και νομικά δεσμευ­τικό σχέδιο, απο­δυ­να­μώ­νει τις εθνικές μας θέσεις», επι­ση­μαί­νει στη «δ» η καθη­γή­τρια και εμπει­ρο­γνώ­μων Θαλάσ­σιου Χωρο­τα­ξι­κού Σχε­δια­σμού Στέλλα Κυβέλου – Χιωτίνη. Όπως προει­δο­ποιεί, «αν η Τουρκία θελήσει να παρέμ­βει στον σχε­δια­σμό των πάρκων, κάτι που έχει επι­χει­ρή­σει στο παρελ­θόν, κιν­δυ­νεύ­ουμε να δημιουρ­γή­σουμε εμμέσως νέες “γκρίζες ζώνες”, αυτή τη φορά με αιχμή την προ­στα­σία του θαλάσ­σιου περι­βάλ­λο­ντος». Η συζή­τηση γύρω από τα θαλάσ­σια πάρκα αποκτά ξεχω­ρι­στή σημασία, καθώς στους αρχι­κούς χάρτες που είχαν παρου­σια­στεί τον περα­σμένο Απρίλιο περι­λαμ­βά­νο­νταν νησιά και βρα­χο­νη­σί­δες που πλέον απου­σιά­ζουν. Η επιλογή αυτή ερμη­νεύ­ε­ται από διπλω­μα­τι­κές πηγές ως «στάση εγκρά­τειας» της Ελλάδας, ιδίως καθώς αφορά περιο­χές των Δωδε­κα­νή­σων που, παρότι έχουν μετα­βι­βα­στεί πλήρως με κυριαρ­χία στη χώρα μας σύμφωνα με τη Συνθήκη των Παρι­σίων, εξα­κο­λου­θούν να αμφι­σβη­τού­νται από την Τουρκία. Σημειώ­νε­ται ότι πλην -Λέβιθα, Κίναρος και των παρα­κεί­με­νων βρα­χο­νη­σί­δων Μαύρα και Γλάρο -μεγάλα νησιά, όπως Αστυ­πά­λαια, Νίσυρος και νησίδες και βρα­χο­νη­σί­δες που αμφι­σβη­τεί η Τουρκία, δεν περι­λή­φθη­καν στο θαλάσ­σιο πάρκο του Αιγαίου.

Ο αρχι­τέ­κτο­νας της «Γαλά­ζιας Πατρί­δας» Τζιχάτ Γιαϊτζί, είχε περι­λά­βει 152 νησιά, νησίδες και βρα­χο­νη­σί­δες, στη θεωρία «γκρίζων ζωνών», καθώς όπως υπο­στη­ρί­ζει δεν μετα­βι­βά­στη­καν στην Ελλάδα. «Δεν διεκ­δι­κούμε τα νησιά, απλά λέμε πως αυτά δεν έχουν μετα­βι­βα­στεί – ελάτε να το συζη­τή­σουμε». Η παρα­πάνω ρητο­ρική δεν αφήνει περι­θώ­ρια παρερ­μη­νειών. Οι περι­βαλ­λο­ντι­κές πρω­το­βου­λίες της Ελλάδας οφεί­λουν να μην λει­τουρ­γούν απο­κομ­μέ­νες από το συνο­λικό γεω­πο­λι­τικό και νομικό της πλαίσιο. Ο εγκλω­βι­σμός της χώρας στα 6 ναυτικά μίλια, σε μια περίοδο που θα ανέμενε κανείς το αντί­θετο, δείχνει πως η Ελλάδα συνε­χί­ζει να απο­φεύ­γει τις απο­φά­σεις που θα ενί­σχυαν το τετε­λε­σμένο της κυριαρ­χίας της, αφή­νο­ντας έτσι περι­θώ­ριο στην Τουρκία, να εδραιώ­νει τη θεωρία των «γκρίζων ζωνών» την οποία άλλωστε κατέ­θεσε πρό­σφατα με τον χάρτη του Θαλάσ­σιου Χωρο­τα­ξι­κού Σχε­δια­σμού.

Σε μια εποχή που η Τουρκία επα­νέρ­χε­ται με επιμονή σε ζητή­ματα που η διεθνής νομι­μό­τητα έχει ήδη κλείσει –όπως η κυριαρ­χία των Δωδε­κα­νή­σων– η Ελλάδα καλεί­ται να επα­νε­ξε­τά­σει τη στρα­τη­γική της στον θαλάσ­σιο χώρο. Όχι μόνο ως προς την περι­βαλ­λο­ντική πολι­τική, αλλά και ως προς την εθνική της κυριαρ­χία. Ενδει­κτικό της στρα­τη­γι­κής της Τουρ­κίας είναι και το επίμαχο άρθρο 14 της Συν­θή­κης των Παρι­σίων που ερμη­νεύει αλά- τούρκα η γει­το­νική χώρα.

Συνθήκη των Παρι­σίων – ΤΜΗΜΑ V—ΕΛΛΑΔΑ (Ειδική ρήτρα) Άρθρο 14

1) Η Ιταλία παρα­χω­ρεί στην Ελλάδα με πλήρη κυριαρ­χία τα Δωδε­κά­νησα Νησιά που ανα­φέ­ρο­νται στο εξής, δηλαδή Στα­μπα­λία (Αστρο­πά­λια), Ρόδος (Ρόδος), Calki (Kharki), Scarpanto, Casos (Casso), Piscopis (Τήλος), Νίσυρος (Νίσυρος), Καλύ­μνος (Κάλυ­μνος), Λέρος, Πάτμος, Λειψοί (Λειψοί), Σύμη (Σύμη), Κως (Κω) και Καστελ­λό­ριζο, καθώς και τις παρα­κεί­με­νες βρα­χο­νη­σί­δες.

2) Αυτά τα νησιά θα είναι και θα παρα­μεί­νουν απο­στρα­τιω­τι­κο­ποι­η­μένα.

Παράλ­ληλα έχει προη­γη­θεί και η Ιτα­λο­τουρ­κικη Συνθήκη του 1932 για τα Δωδε­κά­νησα, ειδι­κό­τερα το Πρω­τό­κολλο που τη συνό­δευε και υπο­γρά­φηκε λίγους μήνες αργό­τερα, στις 28 Δεκεμ­βρίου 1932, και παρα­μέ­νει ένα από αίωλα επι­χει­ρή­ματα των Τούρκων ότι δεν επι­κυ­ρώ­θηκε από την τουρ­κική Εθνο­συ­νέ­λευση και δεν κατα­τέ­θηκε στη γραμ­μα­τεία της Κοι­νω­νίας των Εθνών. Και όμως το πρω­τό­τυπο κείμενο της Συν­θή­κης, έχει κατα­τε­θεί στην Κοι­νω­νία των Εθνών με «Αριθμό Απο­δο­χής» 3191.