ΤΟΠΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Μεγάλη επιστημονική έρευνα στα Δωδεκάνησα φέρνει στο φως 33 νέα είδη σαλιγκαριών

Μαίρη Φώτη 4 λεπτά ανάγνωση
2

• Η Ρόδος συγκε­ντρώ­νει τη μεγα­λύ­τερη ποι­κι­λία, με το υψη­λό­τερο ποσοστό στο Ανα­το­λικό Αιγαίο • Μπορεί να οδη­γή­σει στην ένταξη περιο­χών σε καθε­στώς αυξη­μέ­νης προ­στα­σίας ή σε δίκτυα όπως το Natura 2000 • Ενι­σχύει τη σημασία των νησιών ως περιο­χών καίριας σημα­σίας για τη δια­τή­ρηση της χερ­σαίας μεσο­γεια­κής βιο­ποι­κι­λό­τη­τας

Η Ρόδος, η Σύμη και η Χάλκη κατα­γρά­φο­νται επι­στη­μο­νικά ως νησιά με υψηλή συγκέ­ντρωση ενδη­μι­κών χερ­σαίων σαλι­γκα­ριών σε ολό­κληρη τη νοτιο­α­να­το­λική Μεσό­γειο.

Νέα μελέτη που δημο­σιεύ­θηκε στο περιο­δικό Folia Malacologica επι­βε­βαιώ­νει τη βιο­λο­γική αξία της περιο­χής, τεκ­μη­ριώ­νο­ντας για πρώτη φορά τη συνο­λική κατα­γραφή των ειδών που απα­ντώ­νται στα τρία νησιά.

Σύμφωνα με τα δεδο­μένα της μελέτης, στη Ρόδο εντο­πί­στηκε μεγάλος αριθμός ειδών, μεταξύ των οποίων τέσσερα κατα­γρά­φη­καν για πρώτη φορά, ενώ επτά έχουν χαρα­κτη­ρι­στεί ως ενδη­μικά.

Στη Σύμη κατα­γρά­φη­καν 34 είδη, με 20 νέες προ­σθή­κες σε σχέση με παλαιό­τε­ρες έρευνες. Στη Χάλκη εντο­πί­στη­καν 32 είδη, από τα οποία τα εννέα εμφα­νί­ζο­νται για πρώτη φορά στη βιβλιο­γρα­φία.

Η μεγάλη ποι­κι­λία απο­δί­δε­ται στην ιδιαι­τε­ρό­τητα του γεω­λο­γι­κού υπο­βά­θρου, την ανο­μοιο­μορ­φία του εδάφους και τις δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις στις μικρο­κλι­μα­τι­κές συν­θή­κες.

Η ερευ­νη­τική ομάδα, με συμ­με­τοχή ειδικών από την Ελλη­νική Μαλα­κο­λο­γική Εται­ρεία και το Εθνικό Αστε­ρο­σκο­πείο Αθηνών, πραγ­μα­το­ποί­ησε δειγ­μα­το­λη­ψίες σε 41 σημεία της Ρόδου, 15 της Σύμης και 11 της Χάλκης, χρη­σι­μο­ποιώ­ντας δια­φο­ρε­τι­κές μεθο­δο­λο­γίες ανάλογα με το ανά­γλυφο και τις συν­θή­κες κάθε περιο­χής.

Η Ρόδος συγκε­ντρώ­νει τη μεγα­λύ­τερη ποι­κι­λία, με ποσοστό ενδη­μι­κών ειδών που ξεπερνά το 10%. Αυτό είναι το υψη­λό­τερο που έχει κατα­γρα­φεί σε νησί του ανα­το­λι­κού Αιγαίου. Η Χάλκη, αν και μικρή σε έκταση, παρου­σιά­ζει ασυ­νή­θι­στα υψηλή ποι­κι­λία σε σχέση με νησιά αντί­στοι­χου μεγέ­θους, κάτι που σχε­τί­ζε­ται με την εγγύ­τητα και την ιστο­ρική γεω­λο­γική της συνέ­χεια με τη Ρόδο. Στη Σύμη, τα νέα δεδο­μένα ανα­τρέ­πουν την εικόνα που υπήρχε μέχρι σήμερα, καθώς ενι­σχύ­ουν την άποψη ότι ο νοτιο­α­να­το­λι­κός νησιω­τι­κός χώρος δεν έχει μελε­τη­θεί επαρκώς.

Ιδιαί­τερη σημασία έχει το γεγονός ότι στην παρούσα μελέτη κατα­γρά­φηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα το είδος Xeropicta derbentina, ενώ συνο­λικά 33 είδη προ­στέ­θη­καν στις λίστες των τριών νησιών. Παράλ­ληλα, δύο είδη αφαι­ρέ­θη­καν από την εθνική κατα­γραφή ύστερα από ανα­θε­ώ­ρηση των παλαιών στοι­χείων. Οι αλλαγές αυτές ανα­δει­κνύ­ουν την ανάγκη για συνεχή επι­τό­πια τεκ­μη­ρί­ωση, με έμφαση στην επο­χι­κό­τητα της δειγ­μα­το­λη­ψίας και στη χρήση γενε­τι­κών εργα­λείων.

Το είδος Albinaria rhodia, το οποίο συνα­ντάμε απο­κλει­στικά στη Ρόδο, είναι χαρα­κτη­ρι­στικό παρά­δειγμα τοπικού ενδη­μι­σμού. Η γενε­τική ανάλυση έδειξε μικρές αλλά μετρή­σι­μες δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις ανάμεσα σε πλη­θυ­σμούς του ίδιου είδους, επι­βε­βαιώ­νο­ντας τη σημασία της τοπικής προ­σαρ­μο­γής.

Επι­πλέον, την περίοδο 2023-2024 τεκ­μη­ριώ­θη­καν πέντε νέα υποείδη στη Ρόδο και τη Νίσυρο, με δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις σε μοριακό επίπεδο και πολύ περιο­ρι­σμένη γεω­γρα­φική εξά­πλωση.

Παρά τον πλούτο των ειδών, οι απειλές για την επι­βί­ωσή τους είναι αυξα­νό­με­νες. Η αύξηση της μέσης θερ­μο­κρα­σίας κατά 1,5 βαθμό Κελσίου τις τελευ­ταίες δεκα­ε­τίες, σε συν­δυα­σμό με την απώλεια φυτο­κά­λυ­ψης και την υπο­βάθ­μιση μικρών βιο­τό­πων, έχει μειώσει τις δια­θέ­σι­μες περιο­χές για τα σαλι­γκά­ρια έως και κατά 25% σε ορι­σμέ­νες περιο­χές.

Η αστι­κο­ποί­ηση, η εντα­τική γεωρ­γική εκμε­τάλ­λευση και η απο­ψί­λωση εκτά­σεων με ασβε­στο­λι­θικό υπό­βα­θρο επη­ρε­ά­ζουν άμεσα τις μικρο­κλι­μα­τι­κές ισορ­ρο­πίες, στις οποίες βασί­ζο­νται τα χερσαία σαλι­γκά­ρια για τη δια­τή­ρηση της υγρα­σίας και των βασικών βιο­λο­γι­κών τους λει­τουρ­γιών. Σε περιό­δους παρα­τε­τα­μέ­νης ξηρα­σίας, ακόμα και μικρές μετα­βο­λές στη θερ­μο­κρα­σία προ­κα­λούν απώ­λειες πλη­θυ­σμών.

Η ερευ­νη­τική ομάδα προ­τεί­νει ένα σύνολο στο­χευ­μέ­νων μέτρων, όπως η δημιουρ­γία μικρο­κα­τα­φυ­γίων σε ευά­λω­τες περιο­χές, η απα­γό­ρευση απο­ψί­λω­σης σε οικο­λο­γικά ευαί­σθη­τες ζώνες, η εκπαί­δευση γεωργών και εργο­λη­πτών σε θέματα δια­χεί­ρι­σης μικρο­οι­κο­συ­στη­μά­των, καθώς και η αξιο­ποί­ηση γεω­χω­ρι­κών δεδο­μέ­νων για την παρα­κο­λού­θηση των πλη­θυ­σμια­κών μετα­βο­λών.

Η παρου­σία τόσων ενδη­μι­κών ειδών ενι­σχύει τη σημασία των νησιών ως περιο­χών καίριας σημα­σίας για τη δια­τή­ρηση της χερ­σαίας μεσο­γεια­κής βιο­ποι­κι­λό­τη­τας. Τα δεδο­μένα αυτά δεν αφορούν μόνο την επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα. Η κατα­γραφή τόσο εξει­δι­κευ­μέ­νης βιο­ποι­κι­λό­τη­τας, ιδίως σε είδη που δεν απα­ντώ­νται αλλού, φέρνει στο προ­σκή­νιο την ανάγκη για πολι­τι­κές που να λαμ­βά­νουν υπόψη την οικο­λο­γική ιδιαι­τε­ρό­τητα των νησιών. Τα σαλι­γκά­ρια λει­τουρ­γούν ως βιο­δεί­κτες για την υγεία του εδάφους, την ποιό­τητα των μικρο­οι­κο­συ­στη­μά­των και τη στα­θε­ρό­τητα του μικρο­κλί­μα­τος.

Η ύπαρξη τέτοιων στοι­χείων μπορεί να οδη­γή­σει στην ένταξη περιο­χών σε καθε­στώς αυξη­μέ­νης προ­στα­σίας ή σε δίκτυα όπως το Natura 2000. Αυτό συνε­πά­γε­ται ειδική μετα­χεί­ριση σε ό,τι αφορά τον χωρο­τα­ξικό σχε­δια­σμό, τις γεωρ­γι­κές χρήσεις ή την εκτέ­λεση τεχνι­κών έργων.

Σε περιο­χές που επη­ρε­ά­ζο­νται από τον μαζικό του­ρι­σμό και την κλι­μα­τική ένταση, η κατα­γραφή ειδών με περιο­ρι­σμένη εξά­πλωση ενι­σχύει το επι­στη­μο­νικό και πολι­τι­σμικό απο­τύ­πωμα της τοπικής φυσικής κλη­ρο­νο­μιάς.

Η μελέτη δημο­σιεύ­θηκε το 2024 και βασί­στηκε σε συν­δυα­σμό δειγ­μα­το­λη­ψιών και βιβλιο­γρα­φι­κών δεδο­μέ­νων που καλύ­πτουν περίοδο άνω των δύο δεκα­ε­τιών. Βασικές πηγές απο­τε­λούν η μελέτη της Folia Malacologica για τα γαστε­ρό­ποδα σε Ρόδο, Σύμη και Χάλκη, σχε­τι­κές επι­στη­μο­νι­κές εργα­σίες που φιλο­ξε­νού­νται στο ResearchGate για τη βιο­ποι­κι­λό­τητα στο νοτιο­α­να­το­λικό Αιγαίο, καθώς και τα ερευ­νη­τικά προ­γράμ­ματα του Εθνικού Αστε­ρο­σκο­πείου Αθηνών και της Ελλη­νι­κής Μαλα­κο­λο­γι­κής Εται­ρείας για τη γεω­γρα­φική κατα­νομή και τις γενε­τι­κές δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις των ειδών.

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.