Ώρα μηδέν για την Ευρωπαϊκή Άμυνα και Ασφάλεια

Παρά το γε­γο­νός, ότι η άμυνα, η ασφά­λεια και η προ­στα­σία της εδα­φι­κής ακε­ραιό­τη­τας και ανε­ξαρ­τη­σί­ας των κρα­τών μελών της Ευ­ρω­παϊ­κής Ένω­σης (Ε.Ε.), πα­ρα­μέ­νει πρω­τί­στως εθνι­κή υπο­χρέ­ω­ση, τε­λευ­ταία, το ζή­τη­μα της Ευ­ρω­παϊ­κής Άμυ­νας και Ασφά­λειας βρί­σκε­ται στο επί­κε­ντρο των συ­ζη­τή­σε­ων με­τα­ξύ των ηγε­τών της Ε.Ε..

Συ­γκε­κρι­μέ­να, οι ηγέ­τες της Ε.Ε. μετά την Ρω­σι­κή ει­σβο­λή στην Ου­κρα­νία, ανέ­λα­βαν ση­μα­ντι­κές πρω­το­βου­λί­ες για τη δια­μόρ­φω­ση μιας κοι­νής Ευ­ρω­παϊ­κής Άμυ­νας και Ασφά­λειας με απο­κο­ρύ­φω­μα, την έκ­δο­ση της Λευ­κής Βί­βλου για την Άμυνα και την από­φα­σή τους για  το σχέ­διο επα­νε­ξο­πλι­σμού της Ευ­ρώ­πης (ReArm Europe) ύψους 800 δισ. Ευρώ.

Αξιο­ση­μεί­ω­το είναι, ότι σε όλες αυτές τις πρω­το­βου­λί­ες κα­θο­ρι­στι­κός ήταν ο ρόλος της Ελ­λά­δας με απο­τέ­λε­σμα να δι­καιω­θούν πολ­λές εθνι­κές θέ­σεις.

Συ­γκε­κρι­μέ­να, ου­σια­στι­κή ήταν η πα­ρέμ­βα­ση του Έλ­λη­να Πρω­θυ­πουρ­γού κ. Κυ­ριά­κου Μη­τσο­τά­κη για τη «Στρα­τη­γι­κή Αυ­το­νο­μία» της Ε.Ε..

Στο πλαί­σιο αυτό, ο Έλ­λη­νας Πρω­θυ­πουρ­γός μαζί με τον Πο­λω­νό Πρω­θυ­πουρ­γό κ. Τούσκ, το Μάιο του 2024 απέ­στει­λαν επι­στο­λή στην κα. Φον ντερ Λάϊεν, με αί­τη­μα τη δη­μιουρ­γία μιας κοι­νής «ΑΣΠΙ­ΔΑΣ» για την αε­ρά­μυ­να της Ευ­ρώ­πης, με κοι­νο­τι­κή χρη­μα­το­δό­τη­ση, ενώ ήταν ανά­με­σα στους 19 ηγέ­τες της Ε.Ε. που υπέ­γρα­ψαν την επι­στο­λή προς την Ευ­ρω­παϊ­κή Τρά­πε­ζα Επεν­δύ­σε­ων για αύ­ξη­ση της χρη­μα­το­δό­τη­σης για την ευ­ρω­παϊ­κή άμυνα.

Στην τε­λευ­ταία Σύ­νο­δο Κο­ρυ­φής που έλαβε χώρα στις Βρυ­ξέλ­λες, στις 19/12/2024 επί­σης, έπει­τα από πρό­τα­ση του Έλ­λη­να Πρω­θυ­πουρ­γού, συμ­φω­νή­θη­κε η σύ­γκλη­ση Έκτα­κτης Συ­νό­δου της Ε.Ε. στις 3 Φε­βρουα­ρί­ου 2025, με απο­κλει­στι­κό θέμα την Ευ­ρω­παϊ­κή Άμυνα.

Λίγες ώρες πριν την έκτα­κτη Σύ­νο­δο της Ε.Ε. που έλαβε χώρα στις 3/2/2025, ο Έλ­λη­νας πρω­θυ­πουρ­γός ανέ­λα­βε πρω­τα­γω­νι­στι­κό ρόλο κα­λώ­ντας τα κράτη που συμ­με­τέ­χουν στο Ευ­ρω­παϊ­κό Λαϊκό Κόμμα, να στη­ρί­ξουν άμεσα τις προ­τά­σεις της Κο­μι­σιόν για αύ­ξη­ση των αμυ­ντι­κών δα­πα­νών της Ε.Ε..

Τέλος, παρά τα όσα υπο­στή­ρι­ζαν οι γνω­στές Κασ­σάν­δρες στο εσω­τε­ρι­κό της Ελ­λά­δας, η Ευ­ρω­παϊ­κή Λευκή Βί­βλος για την Άμυνα δι­καιώ­νει πλή­ρως τις ελ­λη­νι­κές θέ­σεις.

Συ­γκε­κρι­μέ­να:

v Δη­μιουρ­γεί­ται κοινό ευ­ρω­παϊ­κό τα­μείο ύψους 150 δισ. ευρώ για κοι­νές αμυ­ντι­κές προ­μή­θειες.

v Η Εθνι­κή Ρήτρα Δια­φυ­γής (NEC) πα­ρέ­χει τη δη­μο­σιο­νο­μι­κή ευ­ε­λι­ξία που ζη­τού­σε ο Έλ­λη­νας Πρω­θυ­πουρ­γός και επι­τρέ­πει στα κράτη μέλη της Ε.Ε. να αυ­ξή­σουν τις αμυ­ντι­κές δα­πά­νες τους έως 1,5% του ΑΕΠ για τέσ­σε­ρα χρό­νια.

v Προ­ω­θεί­ται η ιδέα μιας Ευ­ρω­παϊ­κής Αμυ­ντι­κής Ένω­σης.

v Απο­κλεί­ε­ται το εν­δε­χό­με­νο συμ­με­το­χής της Τουρ­κί­ας στην ευ­ρω­παϊ­κή άμυνα.

Παρά τις ανω­τέ­ρω ση­μα­ντι­κές εξε­λί­ξεις, θα πρέ­πει να επι­ση­μαν­θεί ότι οι εν λόγω απο­φά­σεις ενώ απο­σκο­πούν στην ενί­σχυ­ση της ευ­ρω­παϊ­κής αμυ­ντι­κής βιο­μη­χα­νί­ας, δεν συμ­βάλ­λουν όσο θα έπρε­πε στην εν­δυ­νά­μω­ση της Κοι­νής Πο­λι­τι­κής Ασφά­λειας και Άμυ­νας (ΚΠΑΑ) στην Ευ­ρώ­πη.

Προς επίρ­ρω­ση της εν λόγω άπο­ψης, αξί­ζει να επι­ση­μαν­θούν κά­ποια στοι­χεία για τα οποία δεν υπάρ­χει καμία πρό­νοια στη Λευκή Βίβλο για την Άμυνα που μόλις εκ­δό­θη­κε.

Συ­γκε­κρι­μέ­να, η Συν­θή­κη του Άμ­στερ­νταμ το 1997, έκανε ανα­φο­ρά σε μια πιο ενερ­γή Ευ­ρώ­πη στον τομέα της ασφά­λειας, εν­σω­μα­τώ­νο­ντας τα στρα­τιω­τι­κά κα­θή­κο­ντα τύπου Petersberg όπου αφο­ρούν:

v αν­θρω­πι­στι­κές απο­στο­λές ή απο­στο­λές για την απο­μά­κρυν­ση υπη­κό­ων των κρα­τών-μελών,

v απο­στο­λές πρό­λη­ψης συ­γκρού­σε­ων και ει­ρη­νευ­τι­κές απο­στο­λές,

v απο­στο­λές μά­χι­μων μο­νά­δων για τη δια­χεί­ρι­ση κρί­σε­ων, όπως επι­χει­ρή­σεις για την απο­κα­τά­στα­ση της ει­ρή­νης,

v κοι­νές δρά­σεις αφο­πλι­σμού,

v απο­στο­λές για την πα­ρο­χή συμ­βου­λών και συν­δρο­μής σε στρα­τιω­τι­κά θέ­μα­τα, και

v επι­χει­ρή­σεις στα­θε­ρο­ποί­η­σης στο τέλος μίας σύ­γκρου­σης.

Υπό το πλαί­σιο αυτό, η υπάρ­χου­σα ΚΠΑΑ δεν κα­λύ­πτει τις ανά­γκες ασφα­λεί­ας της Ε.Ε., αφού αφορά τη δια­χεί­ρι­ση κρί­σε­ων και όχι την εμπλο­κή της Ευ­ρώ­πης σε πό­λε­μο.

Υφί­στα­ται επί­σης, το πρό­βλη­μα της ύπαρ­ξης δια­φο­ρε­τι­κών στρα­τη­γι­κών προ­σεγ­γί­σε­ων με­τα­ξύ των κρα­τών μελών της Ε.Ε., σχε­τι­κά με το τι απο­τε­λεί απει­λή ασφά­λειας για την Ευ­ρώ­πη, καθώς και το ρόλο που θα πρέ­πει να δια­δρα­μα­τί­σει η Ε.Ε. στον τομέα της άμυ­νας.

Για πα­ρά­δειγ­μα, για την Ελ­λά­δα η κύρια απει­λή ασφα­λεί­ας είναι η Τουρ­κία, ενώ για τη Με­γά­λη Βρε­τα­νία και τις χώρες της Βαλ­τι­κής η Ρωσία. Επί­σης, η ερ­γα­λειο­ποί­η­ση της πα­ρά­νο­μης με­τα­νά­στευ­σης απο­τε­λεί απει­λή ασφα­λεί­ας για την Ελ­λά­δα, ενώ για το Βέλ­γιο και την Ολ­λαν­δία πρό­κλη­ση ασφα­λεί­ας.

Επι­πλέ­ον, ενώ στη νέα Λευκή Βίβλο για την Άμυνα, επι­ση­μαί­νε­ται ότι η Ε.Ε. θα ενερ­γεί πάντα με τρόπο που δεν θίγει τον ει­δι­κό χα­ρα­κτή­ρα της πο­λι­τι­κής ασφά­λειας και άμυ­νας ορι­σμέ­νων κρα­τών μελών και λαμ­βά­νο­ντας υπόψη τα συμ­φέ­ρο­ντα ασφά­λειας και άμυ­νας όλων των κρα­τών-μελών της, δεν γί­νε­ται καμία μνεία στη ρήτρα αμοι­βαί­ας συν­δρο­μής (άρθ. 42,7 της  Συν­θή­κης Λι­σα­βό­νας, ΣΕΕ).

Η πα­ρά­λει­ψη αυτή είναι κομ­βι­κής ση­μα­σί­ας για την ΚΠΑΑ, διότι βάσει αυτής της ρή­τρας, σε πε­ρί­πτω­ση ένο­πλης επί­θε­σης κατά της εδα­φι­κής ακε­ραιό­τη­τας ενός κρά­τους-μέ­λους, τα λοιπά κράτη-μέλη της Ε.Ε. οφεί­λουν να συν­δρά­μουν το κρά­τος που δέ­χθη­κε επί­θε­ση, σύμ­φω­να με το άρθρο 51 του Χάρτη των Ηνω­μέ­νων Εθνών.

Επί­σης, ενώ στο ίδιο κεί­με­νο γί­νε­ται ανα­φο­ρά στην ευ­ρω­παϊ­κή συμ­βο­λή στην απο­τρο­πή και τη συλ­λο­γι­κή άμυνα του ΝΑΤΟ, δεν ανα­φέ­ρε­ται κάτι συ­γκε­κρι­μέ­νο για το πως θα εν­δυ­να­μω­θεί η στρα­τη­γι­κή σύ­μπρα­ξη Ε.Ε. – ΝΑΤΟ.

Τέλος, στη νέα Λευκή Βίβλο για την Άμυνα της Ε.Ε., δεν υπάρ­χει καμία ανα­φο­ρά στη δυ­να­τό­τη­τα βελ­τί­ω­σης των επι­χει­ρη­σια­κών δυ­να­το­τή­των της Ε.Ε. και την υλο­ποί­η­ση της πα­λαιό­τε­ρης ιδέας για τη δη­μιουρ­γία ευ­ρω­στρα­τού.

Εν κα­τα­κλεί­δι, δε­δο­μέ­νου ότι την τρέ­χου­σα πε­ρί­ο­δο κυ­ρί­αρ­χη θέση στην ατζέ­ντα των ευ­ρω­παί­ων ηγε­τών έχει ο επα­να­σχε­δια­σμός της ΚΠΑΑ, η Ελ­λά­δα ως χώρα που συμ­με­τέ­χει ενερ­γά και με κα­θο­ρι­στι­κή συμ­βο­λή στην επί­τευ­ξη ου­σια­στι­κής στρα­τη­γι­κής αυ­το­νο­μί­ας της Ε.Ε., έχει μια μο­να­δι­κή ευ­και­ρία.

Σε συ­νέ­χεια των έως τώρα εθνι­κών επι­τυ­χιών σε σχέση με το εν λόγω θέμα, η Ελ­λά­δα κα­λεί­ται να ανα­λά­βει πρω­το­βου­λί­ες και να θέσει τα ανω­τέ­ρω θέ­μα­τα υπό δια­πραγ­μά­τευ­ση τόσο στα όρ­γα­να της Ε.Ε. όσο και σε δι­με­ρές επί­πε­δο, ώστε να συμ­βά­λει κα­θο­ρι­στι­κά στην υπό δια­μόρ­φω­ση νέα ΚΠΑΑ και πα­ράλ­λη­λα, να εξα­σφα­λί­σει πε­ραι­τέ­ρω τα εθνι­κά συμ­φέ­ρο­ντα και την εθνι­κή ασφά­λεια της πα­τρί­δας μας.

Δρ. Κων­στα­ντί­νος Π. Μπα­λω­μέ­νος

Πο­λι­τι­κός Επι­στή­μο­νας – Διε­θνο­λό­γος

Πρώην Γε­νι­κός Διευ­θυ­ντής – Γε­νι­κής Διεύ­θυν­σης

Πο­λι­τι­κής Εθνι­κής Άμυ­νας και Διε­θνών Σχέ­σε­ων (ΓΔ­ΠΕ­Α­ΔΣ)

Υπουρ­γεί­ου Εθνι­κής Άμυ­νας (ΥΠΕΘΑ)