Η βιωσιμότητα και αειφορία της Μεσαιωνικής Πόλης

Η βιω­σι­μό­τητα και αει­φο­ρία της Μεσαιω­νική Πόλης της Ρόδου παρου­σιά­σθηκε στο 6ο Διεθνές Συνέ­δριο Πόλεων Παγκό­σμιας Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της Unesco, στη Βαλέτα της Μάλτας, υπό την αιγίδα του Διε­θνούς Ρόταρυ.

Ειση­γή­τρια και εκπρό­σω­πος του Ροτα­ρια­νού Ομίλου Ρόδου ήταν η αρχι­τέ­κτων μηχα­νι­κός ΕΜΠ Ρεγγίνα Οικο­νο­μί­δου, με εξει­δί­κευση στις απο­κα­τα­στά­σεις Μνημείων-προϊσταμένη του Τμή­μα­τος  Κτι­ρια­κών Έργων και Κοι­νό­χρη­στων Χώρων, της Δ/νσης Τεχνι­κών Έργων και Υπο­δο­μών του Δήμου Ρόδου.

Τη Μεσαιω­νική Πόλη της Ρόδου, Μνημείο Παγκό­σμιας Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της Unesco, που δια­τη­ρεί­ται μέχρι σήμερα ζωντανή και λει­τουρ­γική και η οποία ανα­δει­κνύει, μαζί με άλλα μνημεία του νησιού, τη μονα­δική πολι­τι­στική ταυ­τό­τητα της Ρόδου, ένα σημα­ντικό κεφά­λαιο συν­δε­δε­μένο με την πλούσια ιστο­ρική της δια­δρομή και τις παρα­δό­σεις αιώνων, γνώ­ρι­σαν επι­στή­μο­νες, εμπει­ρο­γνώ­μο­νες και μέλη των Rotary παγκο­σμίως, κατά τη διάρ­κεια του 6ου Διε­θνούς Συνε­δρίου της Unesco με θέμα «Πόλεις Παγκό­σμιας Κλη­ρο­νο­μιάς της Ειρήνης – Βιω­σι­μό­τητα και ιστο­ρι­κές πόλεις της UNESCO, προ­κλή­σεις και ευκαι­ρίες», που πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε από τις 4-6 Απρι­λίου 2025 υπό την αιγίδα του Διε­θνούς Ρόταρυ, στη Βαλέτα της Μάλτας

Η αει­φο­ρική προ­σέγ­γιση δια­χεί­ρι­σης και προ­στα­σίας της ιστο­ρι­κής  μας πόλης και συγκε­κρι­μένα η εισή­γηση με τίτλο “Μεσαιω­νική Πόλη της Ρόδου, υπερ­του­ρι­σμός και αει­φο­ρία”, θέμα με ιδιαί­τερη βαρύ­τητα, που απα­σχό­λησε πριν λίγο καιρό τα μέλη του Ροτα­ρια­νού Ομίλου Ρόδου σε ειδική εκδή­λωση, ανα­πτύ­χθηκε από την επι­στή­μονα και εκπρό­σωπο του ομίλου στο συνέ­δριο Ρεγγίνα Οικο­νο­μί­δου, ενώπιον εκπρο­σώ­πων και ιδρυ­τι­κών μελών άλλων των Ροτα­ρια­νών Ομίλων Πόλεων Παγκό­σμιας Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της Ευρώπης.

Ο Ροτα­ρια­νός Όμιλος Ρόδου, ιδιαί­τερα ευαί­σθη­τος σε αυτό το θέμα, προωθεί συγκε­κρι­μέ­νες προ­τά­σεις προς τις τοπικές αρχές για την επί­τευξη ισόρ­ρο­πης σχέσης μεταξύ της του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης, της προ­στα­σίας του περι­βάλ­λο­ντος και της δια­τή­ρη­σης του πολι­τι­στι­κού πλούτου της Μεσαιω­νι­κής Πόλης.

Όπως ανέφερε δε η κα Οικο­νο­μί­δου στο συνέ­δριο της Μάλτας σχετικά με την αει­φο­ρία της Μεσαιω­νι­κής Πόλης της Ρόδου:

«Η αει­φό­ρος ανά­πτυξη θα συμ­βάλ­λει ώστε η ΜΠ να ενι­σχύ­σει την ταυ­τό­τητά της, σε σχέση με την ευαι­σθη­το­ποί­ηση για την προ­στα­σία της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς της, ενθαρ­ρύ­νο­ντας τις τοπικές κοι­νό­τη­τες και κυρίως τους νέους να ασχο­λη­θούν με το περι­βάλ­λον.

Η αει­φο­ρική αντί­ληψη των επεμ­βά­σεων απο­κα­τά­στα­σης, η βελ­τί­ωση των υπο­δο­μών και των δικτύων, η απο­συμ­φό­ρηση του συγ­χρω­τι­σμού εντός των τειχών, πέριξ αυτών και κατά μήκος του ιστο­ρι­κού παρα­λια­κού μετώπου με ενί­σχυση των δημό­σιων μετα­φο­ρών με ηλε­κτρικά οχήματα, πλωτά μέσα μαζικής μετα­φο­ράς και περι­φε­ρεια­κούς χώρους στάθ­μευ­σης, η χρήση ήπιων μορφών ενερ­γείας, η αντι­με­τώ­πιση των υψηλών θερ­μο­κρα­σιών με εφαρ­μογή ψυχρών υλικών, η μείωση κατά­λη­ψης των κοι­νο­χρή­στων χώρων, η ανα­βάθ­μιση του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος, η ανα­δια­νομή επι­σκε­ψι­μό­τη­τας, η ελεγ­χό­μενη κατα­νομή των επι­σκε­πτών, η έμφαση στην ποιο­τική του­ρι­στική εμπει­ρία, η υπο­στή­ριξη της επι­χει­ρη­μα­τι­κής και τοπικής εκπαί­δευ­σης, η δημιουρ­γία νέων θεμα­τι­κών του­ρι­στι­κών προ­ϊ­ό­ντων εναλ­λα­κτι­κού του­ρι­σμού, οι συνερ­γα­σίες με αρμο­δί­ους φορείς για την επί­τευξη έρευνας και χρη­μα­το­δο­τή­σεων από την ΕΕ, η επι­και­ρο­ποί­ηση των κανο­νι­στι­κών δια­τά­ξεων της ΜΠ και η αυστηρή εφαρ­μογή τους, η προ­στα­σία της χρήσης της κατοι­κίας, η χρήση σύγ­χρο­νων εργα­λειο­θη­κών της ΕΕ στη δια­δι­κα­σία σχε­δια­σμού δια­χεί­ρι­σης, η χρήση δεδο­μέ­νων όπως η φέρουσα ικα­νό­τητα της Μεσαιω­νι­κής Πόλης, η ανά­πτυξη και­νο­τό­μων ψηφια­κών εργα­λείων (όπως ένα δια­δι­κτυακό γεω­γρα­φικό σύστημα πλη­ρο­φο­ριών, που έχει σχε­δια­στεί για τη ΜΠ, συλ­λέ­γει και απο­θη­κεύει στοι­χεία της επι­τό­πιας υφι­στά­με­νης κατά­στα­σης), απο­τε­λούν καποια μέτρα βιώ­σι­μης προ­σέγ­γι­σης για τη ΜΠ για την εξι­σορ­ρό­πηση της σχέσης, του­ρι­στική ανά­πτυξη – προ­στα­σία της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς.

Από το 1984 έχουν γίνει σημα­ντι­κές προ­σπά­θειες για την ανα­συ­γκρό­τηση της ΜΠ. Ωστόσο, για να δια­τη­ρή­σει την περί­ο­πτη θέση της στη λίστα του παγκό­σμιου πολι­τι­σμού και να διεκ­δι­κή­σει τη διε­ξα­γωγή στη Ρόδο του 19oυ συνέ­δριου παγκό­σμιας κλη­ρο­νο­μιάς της Unesco το 2028, 40 χρόνια μετά την κήρυξή της, (όπως ανα­φέρ­θηκε πέρσι στο συνέ­δριο παγκό­σμιας κλη­ρο­νο­μιάς της Unesco στη Cordoba της Ισπα­νίας από τον δήμαρχο της Ρόδου), θα πρέπει η δια­χεί­ριση και προ­στα­σία της ως βιώσιμο μνημείο-πόλη παγκό­σμιας κλη­ρο­νο­μιάς να εισέλ­θουν σε μια νέα εποχή, που συνε­πά­γε­ται ευθύνη στρα­τη­γι­κής παρα­κο­λού­θη­σης και δια­χεί­ρι­σης από τις αρμό­διες Αρχές, σε εθνικό, περι­φε­ρειακό και τοπικό επίπεδο.

Η αει­φο­ρία, απο­τε­λεί για τη Ρόδο και τη Μεσαιω­νική Πόλη αδιαμ­φι­σβή­τητη επιλογή. Ο βιώ­σι­μος του­ρι­σμός με όλα εκείνα που τον συνο­δεύ­ουν, θα εγκαι­νιά­σει μία νέα περίοδο αλλαγής, αφού εκφρά­ζει το μέτρο που πρέπει να διέπει τις ανθρώ­πι­νες παρεμ­βά­σεις, τόσο στο φυσικό όσο και στο ανθρω­πο­γε­νές περι­βάλ­λον, και υπό την έννοια αυτή, συνιστά πράγ­ματι επάνοδο στην ιδέα της ισό­τη­τας και της δικαιο­σύ­νης.

Ο ροδια­κός του­ρι­σμός μπορεί και πρέπει να πρω­το­πο­ρεί, τόσο στην ποιό­τητα της εμπει­ρίας που προ­σφέ­ρει, όσο και στον τρόπο που σέβεται τους ανθρώ­πους, το φυσικό και πολι­τι­στικό περι­βάλ­λον» κατέ­ληξε η κα Οικο­νο­μί­δου.

Στη δια­τή­ρηση και ενί­σχυση αυτής της κλη­ρο­νο­μιάς όλων των πόλεων Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της Unesco, ανα­φέρ­θηκε στην ομιλία του, κατά την έναρξη του συνε­δρίου και ο πρό­ε­δρος Rotary Club Malta κ. Jelle Houtsma Grech υπο­γραμ­μί­ζο­ντας μεταξύ άλλων:

«Η ζωή και η εργασία για την Παγκό­σμια Κλη­ρο­νο­μιά είναι προ­νό­μιο. Μας υπεν­θυ­μί­ζει καθη­με­ρινά ότι η ανθρω­πό­τητα ήταν ικανή να δημιουρ­γή­σει σπου­δαία πράγ­ματα. Αυτός ο πλούτος της ιστο­ρίας φέρνει επίσης προ­κλή­σεις και ευθύνες. Πώς δια­σφα­λί­ζουμε ότι η γύρω κλη­ρο­νο­μιά παρα­μέ­νει δια­θέ­σιμη για τις μελ­λο­ντι­κές γενιές; Πώς προ­βλέ­πουμε τις επι­πτώ­σεις της κλι­μα­τι­κής αλλαγής; Σε τι μπο­ρούμε εμείς ως Ροτα­ρια­νοί Όμιλοι από πόλεις Παγκό­σμιας Κλη­ρο­νο­μιάς της Unesco να συμ­βά­λουμε;»

Το 6ο Διεθνές Συνέ­δριο της Unesco, υπό την αιγίδα του Διε­θνούς Ρόταρυ, με θέμα «Πόλεις Παγκό­σμιας Κλη­ρο­νο­μιάς της Ειρήνης- Βιω­σι­μό­τητα και ιστο­ρι­κές πόλεις της Unesco, προ­κλή­σεις και ευκαι­ρίες», απο­τέ­λεσε κατά κοινή ομο­λο­γία ένα σπου­δαίο συνέ­δριο με απο­φά­σεις, ενέρ­γειες και συμπε­ρά­σματα για την κλη­ρο­νο­μιά της ειρήνης, όπως υπο­γραμ­μί­σθηκε, καθώς κατά τη διάρ­κεια του εμπει­ρο­γνώ­μο­νες από πολλούς κλάδους παρου­σί­α­σαν το όραμά τους για την υπεύ­θυνη χρήση της παγκό­σμιας κλη­ρο­νο­μιάς, με την καθο­ρι­στική συμβολή των Ροτα­ρια­νών Ομίλων οι εκπρό­σω­ποι των οποίων τόνισαν τις δρα­στη­ριό­τη­τές τους προς όφελος της παγκό­σμιας κλη­ρο­νο­μιάς.

Το συνέ­δριο τίμησαν με τη παρου­σία τους, ο δήμαρ­χος της Μάλτας Mr. Olaf McKay, ο πρε­σβευ­τής της Μάλτας στην Unesco H.E. Rev. Mgr. Joseph Vella Gauci, και οι πρό­ε­δροι των ροτα­ρια­νών ομίλων της Μάλτας Jelle Houtsma-Grech, (President Rotary Club Malta), Godfrey Swain, (President Rotary Club La Valette), Marcus Honney, (President Rotary Club Gozo), ο Mauro Bignami διοι­κη­τής Ιταλίας (2012-2013) και ο Μurat Ardac βοηθός διοι­κητή Τουρ­κίας, ενώ μήνυμα απέ­στειλε o πρό­ε­δρος του ΙCOMOS Ιταλίας Maurizio Di Stefano. Επίσης συμ­με­τεί­χαν δια­κε­κρι­μέ­νοι καθη­γη­τές από τα Πανε­πι­στή­μια της Μάλτας, της Στουτ­γάρ­δης, της Ρώμης, της Valladolid, καθώς και επι­στή­μο­νες που ασχο­λού­νται με την μελέτη και προ­στα­σία της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μίας από την Ουκρα­νία, την Ιταλία, την Πολωνία, την Τουρκία, την Ελλάδα, τη Βουλ­γα­ρία και τη Μάλτα.

Παρου­σιά­στη­καν επίσης ενδια­φέ­ρου­σες ειση­γή­σεις με επί­κε­ντρο την επί­τευξη στρα­τη­γι­κού και ολι­στι­κού σχε­δια­σμού για τη αει­φο­ρία, η οποία λει­τουρ­γεί ως κατα­λύ­της για τον ευρύ­τερο κοι­νω­νι­κο­οι­κο­νο­μικό μετα­σχη­μα­τι­σμό των πόλεων παγκό­σμιας κλη­ρο­νο­μιάς.

Διε­ρευ­νή­θηκε αν αυτές οι πόλεις μπορούν να επι­τύ­χουν πραγ­μα­τική βιω­σι­μό­τητα, ενώ αντι­με­τω­πί­ζουν κρίσιμα ζητή­ματα όπως π.χ ο υπερ­του­ρι­σμός, η σχέση μεταξύ δια­τή­ρη­σης της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς και σύγ­χρο­νων παρεμ­βά­σεων, της ανε­ξέ­λεγ­κτης εμπο­ρευ­μα­το­ποί­η­σης, των απαι­τή­σεων για υπο­δο­μές και κοινωνικο-χωρικές ανι­σό­τη­τες όπως η οικο­νο­μική προ­σι­τό­τητα (gentrification).

Επι­ση­μάν­θηκε, πως οι προ­σπά­θειες για βιω­σι­μό­τητα προ­ά­γουν την τοπική ταυ­τό­τητα και ισορ­ρο­πούν τη δια­τή­ρηση της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς με την ευη­με­ρία των τοπικών κοι­νω­νιών. Επίσης υπο­γραμ­μί­στη­καν, ο ρόλος της δια­κυ­βέρ­νη­σης, των ρυθ­μι­στι­κών πλαι­σίων και της κοι­νο­τι­κής συμ­με­το­χής στη δια­μόρ­φωση του μέλ­λο­ντος των πόλεων πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς. Τέλος, παρου­σιά­στη­καν και­νο­τό­μες προ­τά­σεις και πρα­κτι­κές για να δια­σφα­λι­στεί η μακρο­πρό­θε­σμη βιω­σι­μό­τητα και ζωτι­κό­τητα των ιστο­ρι­κών πόλεων της Unesco.