Κώστας Υφαντής: «Η Ευρώπη πληρώνει το τίμημα της στρατηγικής ανεπάρκειας τόσων ετών»

Ο Κώ­στας Υφα­ντής είναι κα­θη­γη­τής Διε­θνών Σχέ­σε­ων στο Πά­ντειο Πα­νε­πι­στή­μιο. Στη συ­νέ­ντευ­ξη που ακο­λου­θεί, μι­λά­ει για τα απο­τε­λέ­σμα­τα των πρό­σφα­των εκλο­γών στη Γερ­μα­νία, με την άνοδο της ακρο­δε­ξιάς ενώ ανα­λύ­ει την κα­τά­στα­ση στην οποία έχει πε­ριέλ­θει ο γαλλο-γερ­μα­νι­κός άξο­νας, που τον χα­ρα­κτη­ρί­ζει “κα­τα­το­νι­κό”.

Πα­ράλ­λη­λα, δη­λώ­νει ότι δεν είναι τόσο αι­σιό­δο­ξος σχε­τι­κά με την προ­ο­πτι­κή, να βρει η Ευ­ρώ­πη έναν βη­μα­τι­σμό και μά­λι­στα άμεσα αφού οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις γί­νο­νται χωρίς αυτήν.

• Να ξε­κι­νή­σου­με από τα απο­τε­λέ­σμα­τα των πρό­σφα­των εκλο­γών στη Γερ­μα­νία. Πώς βλέ­πε­τε να δια­μορ­φώ­νε­ται το τοπίο;

Θα έλεγα ότι υπάρ­χουν δύο πα­ράλ­λη­λες ανα­γνώ­σεις: η μία είναι ότι η Γερ­μα­νία, πι­θα­νό­τα­τα, θα έχει κυ­βέρ­νη­ση και μά­λι­στα αρ­κε­τά ευ­ρεί­ας πλειο­ψη­φί­ας παρά την κα­θί­ζη­ση των Σο­σιαλ­δη­μο­κρα­τών και παρά το γε­γο­νός πως η νίκη των Χρι­στια­νο­δη­μο­κρα­τών δεν είναι από τις με­γα­λύ­τε­ρες στην ιστο­ρία τους. Η δεύ­τε­ρη ανά­γνω­ση βε­βαί­ως, είναι ο δι­πλα­σια­σμός των πο­σο­στών της ακρο­δε­ξιάς, η οποία ση­μα­το­δο­τεί και το τέλος μιας επο­χής στη Γερ­μα­νία. Μέχρι τώρα, η ακρο­δε­ξιά ήταν ένα τε­ρά­στιο πο­λι­τι­κό “τα­μπού” για τη γερ­μα­νι­κή πο­λι­τι­κή. Στις προη­γού­με­νες εκλο­γές με το 10%, αυτό το “τα­μπού” ρά­γι­σε και νο­μί­ζω, τώρα, με το ΑfD να είναι στη θέση της αξιω­μα­τι­κής αντι­πο­λί­τευ­σης αυτό, έσπα­σε. Δεν προ­δι­κά­ζω βε­βαί­ως ότι στα επό­με­να χρό­νια, η ακρο­δε­ξιά στη Γερ­μα­νία θα είναι η κυ­ρί­αρ­χη δύ­να­μη, αλλά του­λά­χι­στον, με­σο­πρό­θε­σμα οι εξε­λί­ξεις θα δια­μορ­φώ­νο­νται από την πα­ρου­σία αυτών των δυ­νά­με­ων στη γερ­μα­νι­κή Βουλή –με ό,τι αυτό ση­μαί­νει για την εσω­τε­ρι­κή πο­λι­τι­κή της χώρας, για την ευ­ρω­παϊ­κή πο­λι­τι­κή, ευ­ρύ­τε­ρα, και βε­βαί­ως για τις σχέ­σεις της Γερ­μα­νί­ας με τον υπό­λοι­πο κόσμο. Μία ακόμη πα­ρα­τή­ρη­ση: επι­βε­βαιώ­νε­ται αυτό το οποίο ξέ­ρα­με εδώ και δε­κα­ε­τί­ες: ότι η γερ­μα­νι­κή ενο­ποί­η­ση δεν έχει κα­τα­φέ­ρει να δη­μιουρ­γή­σει την όσμω­ση –την πο­λι­τι­κή και κοι­νω­νι­κή- την οποία πε­ρι­μέ­να­με ή θα πε­ρι­μέ­να­με, παρά το γε­γο­νός ότι έχει πε­ρά­σει, πιά, σχε­δόν πάνω από μία γενιά Γερ­μα­νών.

Το χάσμα με­τα­ξύ της πάλαι ποτέ ανα­το­λι­κής και δυ­τι­κής Γερ­μα­νί­ας πα­ρα­μέ­νει, και τώρα απο­τυ­πώ­νε­ται ακόμη πιο εναρ­γώς. Και μά­λι­στα έχει εν­δια­φέ­ρον το γε­γο­νός πως η ανα­το­λι­κή Γερ­μα­νία (δη­λα­δή το σο­σια­λι­στι­κό κα­θε­στώς της ανα­το­λι­κής Γερ­μα­νί­ας) είναι αυτό το οποίο τρο­φο­δο­τεί τη γερ­μα­νι­κή ακρο­δε­ξιά. Βλέ­που­με μια ρι­ζο­σπα­στι­κο­ποί­η­ση αλλά προς την αντί­θε­τη κα­τεύ­θυν­ση των πλη­θυ­σμών των κοι­νο­τή­των της ανα­το­λι­κής Γερ­μα­νί­ας.

• Σχε­τι­κά με το θέμα του γαλλο-γερ­μα­νι­κού άξονα, τι έχει αλ­λά­ξει κατά την άποψή σας σε σχέση με το πα­ρελ­θόν;

Προ­φα­νώς κάτι έχει αλ­λά­ξει. Ο γαλλο-γερ­μα­νι­κός άξο­νας ο οποί­ος ήταν η κι­νη­τή­ριος δύ­να­μη της Ευ­ρώ­πης, ήταν η πρω­το­πο­ρία της ευ­ρω­παϊ­κής ενο­ποί­η­σης, εδώ και πάρα πολλά χρό­νια είναι κα­τα­το­νι­κός –για να μην πω ότι είχε κιν­δυ­νεύ­σει με εξα­φά­νι­ση. Κυ­ρί­ως λόγω των αδύ­να­μων ηγε­σιών και στις δύο χώρες: από την μία, ο Γάλ­λος πρό­ε­δρος, Εμα­νου­έλ Μα­κρόν ο οποί­ος δια­νύ­ει τη δεύ­τε­ρη θη­τεία του, είναι όμη­ρος μιας άλλης κοι­νο­βου­λευ­τι­κής πλειο­ψη­φί­ας η οποία επι­διώ­κει να τον οδη­γή­σει στην πα­ραί­τη­ση, πριν από τις επό­με­νες προ­ε­δρι­κές εκλο­γές.

Από την άλλη, στη Γερ­μα­νία από την πα­νί­σχυ­ση αλλά “μυω­πι­κή” στρα­τη­γι­κά, Άγκε­λα Μέρ­κελ, φτά­σα­με στον Όλαφ Σολτς –έναν πολύ αδύ­να­μο ηγέτη και εξαι­τί­ας του εκλο­γι­κού απο­τε­λέ­σμα­τος, καθώς ανα­γκά­στη­κε να συ­γκυ­βερ­νή­σει με δύο κόμ­μα­τα, ένα εκ των οποί­ων εξα­φα­νί­στη­κε σε αυτές τις εκλο­γές, οι Φι­λε­λεύ­θε­ροι που δεν μπή­καν καν στη Βουλή.

Για να έρθω στα τω­ρι­νά θα έλεγα ότι εάν ψά­χνου­με να βρού­με κάτι που μπο­ρεί να μας κάνει συ­γκρα­τη­μέ­να αι­σιό­δο­ξους για την Ευ­ρώ­πη, αυτό μπο­ρεί να ανι­χνευ­τεί σε δύο στιγ­μιό­τυ­πα: το ένα είναι η πρό­σφα­τη εμ­φά­νι­ση του προ­έ­δρου Μα­κρόν στην Ουά­σιγ­κτον (ήταν μια πραγ­μα­τι­κά, ηγε­τι­κή ευ­ρω­παϊ­κή εμ­φά­νι­ση) και το δεύ­τε­ρο, είναι ότι ο πι­θα­νός νέος κα­γκε­λά­ριος, ο Φρί­ντριχ Μερτς, δεί­χνει να κα­τα­νο­εί, το τι ακρι­βώς συμ­βαί­νει στον κόσμο και τον κίν­δυ­νο που δια­τρέ­χει η Ευ­ρώ­πη από την αδρά­νειά της και την πε­ρι­θω­ριο­ποί­η­σή της.

Είναι χα­ρα­κτη­ρι­στι­κές οι δη­λώ­σεις του: ένας ακραιφ­νής ατλα­ντι­στής ο οποί­ος μί­λη­σε για την ανε­ξαρ­τη­σία της Ευ­ρώ­πης από τις ΗΠΑ (πρω­το­φα­νές!) ενώ ήταν αυτός, που πριν από λίγες μέρες είχε απο­δο­κι­μά­σει με πολύ σκλη­ρό τρόπο τον Αμε­ρι­κα­νό αντι­πρό­ε­δρο Τζέι Ντι Βανς στην ομι­λία που έκανε στο Μό­να­χο. Ενώ ήταν ακόμη υπο­ψή­φιος (δεν είχαν γίνει οι εκλο­γές στη Γερ­μα­νία) αλλά είχε τολ­μή­σει και βγήκε μπρο­στά από όλο το γερ­μα­νι­κό πο­λι­τι­κό σύ­στη­μα και απο­δο­κί­μα­σε τον Αμε­ρι­κα­νό πρό­ε­δρο. Αυτά τα δύο, δεν είναι σε καμία πε­ρί­πτω­ση αρ­κε­τά αλλά εν πάση πε­ρι­πτώ­σει, μας δί­νουν τροφή να συ­ζη­τή­σου­με για το ό,τι εν­δε­χο­μέ­νως να υπάρ­χει κά­ποια προ­ο­πτι­κή και η Ευ­ρώ­πη να βρει έναν βη­μα­τι­σμό. Δεν είμαι πολύ αι­σιό­δο­ξος…

Αφε­νός, ο Εμα­νου­έλ Μα­κρόν είναι πρό­ε­δρος υπό προ­θε­σμία ενώ ο νέος κα­γκε­λά­ριος Σερτς, ακόμη δεν έχει συ­γκρο­τή­σει έναν συ­να­σπι­σμό που θα του επι­τρέ­ψει να κι­νη­θεί με έναν πιο χει­ρα­φε­τη­μέ­νο τρόπο.

• Οι εξε­λί­ξεις τρέ­χουν και πλέον οι σχέ­σεις της Ευ­ρώ­πης με τις ΗΠΑ, μπαί­νουν σε μια άλλη βάση. Πώς θα προ­χω­ρή­σει αυτή η σχέση με τη νέα διοί­κη­ση της Ουά­σιγ­κτον κατά την εκτί­μη­σή σας;

Κοι­τάξ­τε, αυτό που γνω­ρί­ζου­με είναι ότι δεν υπάρ­χει χρό­νος! Τα γε­γο­νό­τα τρέ­χουν, οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις γί­νο­νται ερή­μην της Ευ­ρώ­πης. Συ­νε­πώς, η Ευ­ρώ­πη πλη­ρώ­νει το τί­μη­μα της στρα­τη­γι­κής ανε­πάρ­κειας τόσων ετών. Πα­ρό­λο που γνω­ρί­ζα­με και συ­ζη­τά­με, εδώ και πάρα πολλά χρό­νια, την ανά­γκη στρα­τη­γι­κής αυ­το­νο­μί­ας, είτε χει­ρα­φέ­τη­σης, είτε απε­ξάρ­τη­σης, είτε (μια πα­λαιό­τε­ρη ορο­λο­γία) η Ευ­ρώ­πη ως στρα­τη­γι­κός δρων, δεν έγινε τί­πο­τα.

Φτά­σα­με τώρα σε μια ορια­κή στιγ­μή όπου η νέα αμε­ρι­κα­νι­κή διοί­κη­ση έχει απα­ξιώ­σει πλή­ρως την ση­μα­σία της Ευ­ρώ­πης, αφού τα­χύ­τα­τα εξε­λίσ­σο­νται σε έναν εταί­ρο κακής πί­στης. Και στο πα­ρελ­θόν υπήρ­ξαν δια­φω­νί­ες (από την εποχή του Βιετ­νάμ και το 2003 με την ει­σβο­λή των ΗΠΑ στο Ιράκ) αλλά ποτέ δεν είχε αμ­φι­σβη­τη­θεί η ση­μα­σία και η αξία της Δια­τλα­ντι­κής Κοι­νό­τη­τας ως το βα­σι­κό θε­μέ­λιο της δυ­τι­κής και αμε­ρι­κα­νι­κής ηγε­μο­νί­ας στον κόσμο. Στο μυαλό του κ. Τραμπ φαί­νε­ται ότι αυτό απορ­ρί­πτε­ται ως πλαί­σιο προ­σέγ­γι­σης του κό­σμου.