Ειδική ομάδα στη Σαντορίνη για τον κίνδυνο καταλισθήσεων από τους σεισμούς – Οι περιοχές υψηλού κινδύνου

Στο μικρο­σκό­πιο της επι­στη­μο­νι­κής κοι­νό­τη­τας βρί­σκε­ται το ζήτημα των κατο­λι­σθή­σεων στη Σαντο­ρίνη λόγω και της αυξη­μέ­νης σει­σμι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας που κατα­γρά­φε­ται στο θαλάσ­σιο χώρο μεταξύ Σαντο­ρί­νης και Αμοργού το τελευ­ταίο διά­στημα.

Το Σάββατο το πρωί ομάδα του Εργα­στη­ρίου Τηλε­α­νί­χνευ­σης με επι­κε­φα­λής τον διευ­θυ­ντή, καθη­γητή Μανώλη Βασι­λάκη, μετέ­βη­σαν στην περιοχή και, με τη χρήση σύγ­χρο­νου εξο­πλι­σμού τηλε­α­νί­χνευ­σης μικρής εμβέ­λειας (close range remotesensing), επι­χει­ρούν να απο­τυ­πώ­σουν περιο­χές όπου ενδέ­χε­ται να επι­δει­νω­θούν τα κατο­λι­σθη­τικά φαι­νό­μενα, τα οποία εκδη­λώ­νο­νται συχνά στο νησί.

Η νέα μελέτη που εντάσ­σε­ται στο πλαίσιο μιας σειράς δράσεων που έχει κηρύξει το ΕΚΠΑ μέσω της Διε­πι­στη­μο­νι­κής Επι­τρο­πής Δια­χεί­ρι­σης Κιν­δύ­νων και Κρίσεων που δημιουρ­γή­θηκε με αφορμή το ζήτημα της αυξη­μέ­νης σει­σμι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας στην περιοχή.

Τα δεδο­μένα θα προ­έλ­θουν από τη χρήση σύγ­χρο­νου και­νο­τό­μου εξο­πλι­σμού και συγκε­κρι­μένα, επαν­δρω­μέ­νων ενα­έ­ριων οχη­μά­των (UAV), εφο­δια­σμέ­νων με κάμερες υψηλής δια­κρι­τι­κό­τη­τας και αισθη­τή­ρες LiDAR, προ­κει­μέ­νου να συλ­λε­χθούν πολύ υψηλής ακρί­βειας και λεπτο­μέ­ρειας πλη­ρο­φο­ρίες για τη διά­βρωση των πρανών.

Όπως εξηγεί στο Αθη­ναϊκό – Μακε­δο­νικό Πρα­κτο­ρείο Ειδή­σεων ο καθη­γη­τής Τηλε­α­νί­χνευ­σης και Μορ­φο­τε­κτο­νι­κής, διευ­θυ­ντής του εργα­στη­ρίου Τηλε­α­νί­χνευ­σης, στο Τμήμα Γεω­λο­γίας και Γεω­πε­ρι­βάλ­λο­ντος του ΕΚΠΑ, Μανώλης Βασι­λά­κης, η μελέτη θα διε­ξα­χθεί με έμφαση στις περιο­χές που έχουν αυξη­μένη επι­κιν­δυ­νό­τητα και στις οποίες υπάρχει έντονη ανθρώ­πινη παρου­σία. Οι περιο­χές αυτές, όπως ανα­φέ­ρει είναι ο όρμος του Αθηνιού, το Παλαιό λιμάνι, το Αμμούδι, η Αρμένη και ο Κόρφος στη Θηρασιά. Σε αυτά τα σημεία η ομάδα του εργα­στη­ρίου Tηλεανίχνευσης του Tμήματος Γεω­λο­γίας θα εφαρ­μό­σει μεθο­δο­λο­γία που βασί­ζε­ται σε εξο­πλι­σμό τελευ­ταίας τεχνο­λο­γίας ώστε να μελε­τή­σουν τις μετα­βο­λές της επι­φά­νειας της γης πάνω στα πρανή των παρα­πάνω περιο­χών.

“Μελε­τάμε τις μετα­βο­λές της επι­φά­νειας της γης πάνω σε αυτά τα πρανή, με διά­φο­ρες μεθο­δο­λο­γίες οι οποίες βασί­ζο­νται σε εξο­πλι­σμό τελευ­ταίας τεχνο­λο­γίας όπως είναι τα drones, τα οποία φέρουν συγκε­κρι­μέ­νους αισθη­τή­ρες είτε φωτο­γρα­φι­κές μηχανές υψηλής ανά­λυ­σης είτε τους λεγό­με­νους αισθη­τή­ρες LiDAR, οι οποίοι κατα­γρά­φουν ένα νέφος σημείων από εκα­το­ντά­δες εκα­τομ­μύ­ρια σημεία, ανάλογα με την περιοχή που τα στέλ­νουμε να απο­τυ­πώ­σει”, σημειώ­νει ο κ. Βασι­λά­κης ενώ τονίζει ότι η δια­χρο­νική παρα­κο­λού­θηση απο­τε­λεί μία από τις παρα­μέ­τρους του ζητή­μα­τος. “Μετά από ειδική επε­ξερ­γα­σία των δεδο­μέ­νων που συλ­λέ­γουμε, εντο­πί­ζουμε σημεία τα οποία βλέ­πουμε ότι πρό­κει­ται να κατο­λι­σθή­σουν με το παρα­μι­κρό κούνημα λόγω σεισμού ή με κάποιο ακραίο καιρικό φαι­νό­μενο -το οποίο θα φέρει πάρα πολύ βροχή – αφού και το νερό συμ­με­τέ­χει σε δια­δι­κα­σίες διά­βρω­σης των συγκε­κρι­μέ­νων πρανών”, εξηγεί και προ­σθέ­τει ότι οι κατο­λι­σθή­σεις και οι κατα­πτώ­σεις βράχων οφεί­λο­νται στην υφή του πετρώ­μα­τος και στις πολύ από­το­μες κλίσεις που έχουν τα πρανή της καλ­δέ­ρας.

Μέσω λοιπόν συστη­μα­τι­κής και επα­να­λαμ­βα­νό­με­νης απο­τύ­πω­σης των κρί­σι­μων περιο­χών, θα είναι εφικτός ο εντο­πι­σμός σημείων με αυξη­μένη πιθα­νό­τητα εκδή­λω­σης κατα­πτώ­σεων βράχων και κατο­λι­σθή­σεων. Τα ίδια χωρικά δεδο­μένα θα χρη­σι­μο­ποι­η­θούν επίσης και για την προ­σο­μοί­ωση της πορείας των βράχων σε περί­πτωση κατα­πτώ­σεων, ώστε να δια­τυ­πω­θούν προ­τά­σεις για τη λήψη κατάλ­λη­λων μέτρων προ­στα­σίας.

Η έρευνα της επι­στη­μο­νι­κής ομάδας ανα­μέ­νε­ται να ξεκι­νή­σει από το Αμμούδι, την Αρμένη και τη Θηρασιά, ενώ ιδιαί­τερη περί­πτωση σύμφωνα με τον κ. Βασι­λάκη απο­τε­λεί ο Παλαιός Λιμένας.

“Ο Παλαιός Λιμένας από μόνος του είναι ένας μεγάλος πόλος έλξης, ωστόσο έχει προ­βλή­ματα. Δηλαδή έχουν παρα­τη­ρη­θεί κατα­πτώ­σεις και στο Τελε­φε­ρίκ, ενώ έχουν γεμίσει οι φράχτες με υλικά κατο­λι­σθή­σεων και θα πρέπει να καθα­ρι­στούν. Όλα αυτά τα βλέ­πουμε και τα ποσο­τι­κο­ποιούμε. Και από εκεί και πέρα τα καθι­στούμε γνωστά στους στις αρμό­διες αρχές”, σημειώ­νει και υπο­γραμ­μί­ζει ότι μέχρι το τέλος της άλλης εβδο­μά­δας θα πρέπει να προ­τεί­νουν κάποια βρα­χυ­χρό­νια μέτρα που χρειά­ζε­ται να ληφθούν. “Από εκεί και πέρα θα συνε­χί­σουμε εμείς την έρευνά μας για να προ­τεί­νουμε και πιο μακρο­χρό­νια μέτρα”, επι­ση­μαί­νει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Ανα­φο­ρικά με τον Αθηνιό ο κ. Βασι­λά­κης τονίζει ότι έχουν ληφθεί κάποια μέτρα ενώ οι κατο­λι­σθή­σεις που έχουν παρα­τη­ρη­θεί την παρούσα περίοδο, δεν έχουν αυξη­μένη επι­κιν­δυ­νό­τητα καθώς είναι εκτός του δρόμου.

“Υπάρ­χουν κάποιες περιο­χές οι οποίες κατο­λι­σθαί­νουν, θα κατο­λι­σθαί­νουν και θα συνε­χί­σουν να παρα­τη­ρού­νται κατα­πτώ­σεις σε αυτά αλλά από τη στιγμή που δεν επη­ρε­ά­ζει το ανθρώ­πινο στοι­χείο αφή­νουμε να λει­τουρ­γεί το περι­βάλ­λον όπως πρέπει να λει­τουρ­γή­σει. Όλες αυτές οι κατα­πτώ­σεις και οι κατο­λι­σθή­σεις θα γινό­ντου­σαν με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο. Δεν φταίει ο άνθρω­πος σε αυτό”, σημειώ­νει ενώ σχετικά με τα πλέγ­ματα που έχουν τοπο­θε­τη­θεί σε διάφορα σημεία ο κ. Βασι­λά­κης ανα­φέ­ρει ότι βρί­σκο­νται σε θέσεις που είχαν προ­τεί­νει σε παλαιό­τερη μελέτη ωστόσο χρειά­ζο­νται συντή­ρηση και επι­και­ρο­ποί­ηση.

Σε δεύτερο επίπεδο στο πλαίσιο της ίδιας μελέτης θα αξιο­ποι­η­θούν δορυ­φο­ρικά δεδο­μένα από τους ελλη­νι­κούς μικρο­δο­ρυ­φό­ρους που είναι ήδη σε λει­τουρ­γία (https://hsc.gov.gr/), προ­κει­μέ­νου να παρα­κο­λου­θη­θούν δια­χρο­νικά οι επι­φα­νεια­κές μετα­βο­λές στα νησιά Θήρα και Θηρασιά, καθώς και οι επι­φα­νεια­κές θερ­μο­κρα­σια­κές μετα­βο­λές στο νησιω­τικό σύμπλεγμα των Καμένων.

Σύμφωνα με τον κ. Βασι­λάκη εφόσον χρεια­στεί θα μετα­βούν στην Καμένη προ­κει­μέ­νου να υπο­δεί­ξουν τα κατάλ­ληλα σημεία ώστε να εγκα­τα­στα­θούν συσκευές εντο­πι­σμού ή ραντάρ απέ­να­ντι από τα πρανή. Οι θέσεις που εξε­τά­ζουν είναι τέσ­σε­ρις και συγκε­κρι­μένα απέ­να­ντι από τα Φηρά και το Φηρο­στε­φάνι, απέ­να­ντι από την Οία ενώ δυνη­τικά θα μπο­ρούσε να εγκα­τα­στα­θεί μία ακόμη συσκευή στην Καμένη, σε κάποιο σημείο της Θηρα­σιάς.

Παράλ­ληλα εξε­τά­ζε­ται και το ενδε­χό­μενο για άλλες δύο συσκευές εντο­πι­σμού στο Παλαιό Λιμάνι , η μία απέ­να­ντι από το πρανές που κατε­βαί­νει το τελε­φε­ρίκ και η δεύτερη σε ένα άλλο σημείο για να καλύ­πτει όλη την υπό­λοιπη περιοχή. “Αυτές είναι συσκευές οι οποίες χρη­σι­μο­ποιού­νται στο εξω­τε­ρικό είτε για την παρα­τή­ρηση κατο­λι­σθή­σεων είτε για την παρα­τή­ρηση χιο­νο­στι­βά­δων. Και αυτές ανά πάσα στιγμή, επειδή δου­λεύ­ουν 24 ώρες το 24ωρο στέλ­νουν μηνύ­ματα ειδο­ποί­η­σης όταν υπάρχει κάποια μετα­κί­νηση”, σημειώ­νει ο κ. Βασι­λά­κης.

Οι κατο­λι­σθή­σεις ο πιο ορατός κίν­δυ­νος των γεω­δυ­να­μι­κών φαι­νο­μέ­νων

Σύμφωνα με τον κ. Βασι­λάκη τα κατο­λι­σθη­τικά φαι­νό­μενα μπορούν να αποβούν άκρως επι­κίν­δυνα ως δευ­τε­ρο­γε­νείς επι­πτώ­σεις των γεω­δυ­να­μι­κών φαι­νο­μέ­νων. “Ο άνθρω­πος γενικά δεν κιν­δυ­νεύει από το σεισμό σαν σεισμό, κιν­δυ­νεύει από το οίκημα στο οποίο βρί­σκε­ται αν τυχόν αυτό δεν είναι με τις σωστές προ­δια­γρα­φές.

Κιν­δυ­νεύει από τα δευ­τε­ρο­γενή γεω­δυ­να­μικά φαι­νό­μενα που είναι οι κατο­λι­σθή­σεις, οι καθι­ζή­σεις που μπορούν να συμβούν στο οδό­στρωμα μετά από τέτοιου είδους φαι­νό­μενα. Οπότε απ’ αυτά πρέπει να τον προ­φυ­λά­ξουμε”, σημειώ­νει ενώ υπο­γραμ­μί­ζει ότι καλώς τοπο­θε­τού­νται όργανα όπως σει­σμο­γρά­φοι, αισθη­τή­ρες στον πυθμένα της θάλασ­σας και γύρω από το ηφαί­στειο, καλώς μετριέ­ται η εδαφική παρα­μόρ­φωση στο νησί, “αλλά από εκεί και πέρα αυτό που ενδια­φέ­ρει τον πολίτη είναι να μην πέσει κάποιος βράχος πάνω του”.

“Εμείς προ­τεί­νουμε συγκε­κρι­μέ­νες δια­τά­ξεις οργάνων τελευ­ταίας τεχνο­λο­γίας. Ακόμα και την εγκα­τά­σταση αισθη­τή­ρων ραντάρ απέ­να­ντι από την καλ­ντέρα, σε συγκε­κρι­μένα σημεία, τα οποία με συνεχή παρα­κο­λού­θηση και μάλιστα σε πραγ­μα­τικό χρόνο μπορούν να μας δώσουν τις κατα­πτώ­σεις που μπορεί να συμ­βαί­νουν ακόμα και σε ώρες τις οποίες δεν μπορεί το ανθρώ­πινο μάτι να τις παρα­κο­λου­θή­σει. Από εκεί και πέρα αυτές οι δια­τά­ξεις των οργάνων μένουν να εγκρι­θούν από τις αρμό­διες αρχές και να τοπο­θε­τη­θούν. Εμείς ήδη έχουμε κάνει μια αρχική μελέτη σε αυτό και οικο­νο­μο­τε­χνική μελέτη και από εκεί και πέρα στο τέλος της άλλης εβδο­μά­δας εμείς θα τις παρα­δώ­σουμε και είναι στο χέρι των αρχών να τις υλο­ποι­ή­σουν ή όχι”, τονίζει ο κ. Βασι­λά­κης ενώ προ­σθέ­τει ότι τα κατο­λι­σθη­τικά φαι­νό­μενα της Σαντο­ρί­νης είναι στο επί­κε­ντρο της έρευνας εδώ και 20 χρόνια.

“Όλα αυτά τα έργα με τα δίχτυα, τους φράχτες εκεί στον Αθηνιό, όλα αυτά έχουν προ­κύ­ψει από παλιό­τε­ρες μελέτες, με πρω­το­στάτη τον κύριο Λέκκα. Αυτός ήταν δηλαδή ο επι­στη­μο­νι­κός υπεύ­θυ­νος. Εγώ ήμουν συνερ­γά­της του τότε. Η Σαντο­ρίνη μελε­τά­ται εδώ και του­λά­χι­στον είκοσι χρόνια”, τονίζει.

Αντί­στοι­χες έρευνες χρη­σι­μο­ποιώ­ντας εργα­λεία τελευ­ταίας τεχνο­λο­γίας έχουν διε­ξα­χθεί από την ομάδα του στο Ναυάγιο της Ζακύν­θου, στο Φαράγγι της Σαμα­ριάς στο μονο­πάτι της Αρβα­νι­τιάς στο Ναύπλιο αλλά και στην Κάλυμνο.

“Η μεθο­δο­λο­γία μας βασί­ζε­ται στη δια­χρο­νική παρα­κο­λού­θηση. Τι δηλαδή είναι έτοιμο να πέσει, και στη συνέ­χεια το ξεχω­ρί­ζουμε από το σταθερό έτσι ώστε να γίνει μια προ­τε­ραιο­ποί­ηση στα μέτρα. Δεν μπο­ρούμε να ντύ­σουμε με δίχτυα ειδικά και με φράχτες ολό­κληρη την περιοχή. Είναι αδύ­να­τον. Άρα πρέπει να επι­κε­ντρω­θούμε σε συγκε­κρι­μέ­νες περιο­χές. Και φυσικά όλο αυτό να γίνει με έργα τα οποία θα είναι και συμβατά με το κάθε περι­βάλ­λον. Δεν γίνεται να τσι­με­ντώ­σουμε για παρά­δειγμα όλη την καλδέρα, αν αυτό θα μπο­ρούσε να μας δώσει ασφά­λεια. Πρέπει να κρατάμε και το περι­βάλ­λον έτσι όπως είναι”, επι­ση­μαί­νει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Βασι­λά­κης.

Για τον κ. Βασι­λάκη το ζήτημα είναι να μειωθεί η επι­κιν­δυ­νό­τητα από τις κατο­λι­σθή­σεις.

“Το θέμα είναι να μειώ­σουμε την επι­κιν­δυ­νό­τητα. Να μειώ­σουμε την έκθεση του ανθρώ­που σε τέτοιους κιν­δύ­νους. Σε αυτό μας βοηθάει πλέον και η πρόοδος της τεχνο­λο­γίας.

Όλα αυτά τα προ­βλή­ματα υπάρ­χουν σε όλον τον κόσμο και όχι μόνο στην Ελλάδα. Όλα τα εργα­στή­ρια εδώ στο ΕΚΠΑ έχουν δώσει την καλύ­τερη τους τεχνο­γνω­σία για να μπο­ρέ­σουν να μελε­τή­σουν το φαι­νό­μενο καθένας από την σκοπιά τη δική του.

Και όλη αυτή η τεχνο­γνω­σία που παρά­γε­ται, συγκε­ντρώ­νε­ται και παρα­δί­δε­ται στις αρχές. Από εκεί και πέρα είναι θέμα των αρχών για το πώς θα την αξιο­ποι­ή­σουν ή όχι. Το Πανε­πι­στή­μιο είναι εδώ για να κάνει την έρευνά του και να εφαρ­μό­σει τα απο­τε­λέ­σματα αυτής στην κάθε περιοχή. Μέχρι εκεί μπορεί να φτάσει το Πανε­πι­στή­μιο. Μέχρι του να προ­τεί­νει τα μέτρα τα οποία θα πρέπει να παρθούν. Είτε βρα­χυ­χρό­νια είτε μακρο­χρό­νια”, επι­ση­μαί­νει ο κ. Βασι­λά­κης.

Πηγή: capital.gr