Πόλεμος μηχανικών και δήμων στην Ελλάδα για τις πολεοδομίες – Τι υποστηρίζουν οι δύο πλευρές

Είναι η κατάρ­γηση των πολε­ο­δο­μιών ο τελικός στόχος της πολι­τείας; Σε αυτό το συμπέ­ρα­σμα κατα­τεί­νουν οι κινή­σεις που γίνο­νται συστη­μα­τικά τα τελευ­ταία χρόνια: από τη στα­διακή αφαί­ρεση σχεδόν όλων των αρμο­διο­τή­των τους, την «αυτο­μα­το­ποί­ηση» της δια­δι­κα­σίας έως τη δρο­μο­λο­γού­μενη αφαί­ρεση της υπη­ρε­σίας από τους δήμους. Θα λύσει όμως η πλήρης ψηφιο­ποί­ηση και η συγκέ­ντρωση των διά­σπαρ­των υπη­ρε­σιών όλα τα προ­βλή­ματα – όταν δεν υπάρ­χουν έλεγχοι για το τι και πώς χτί­ζε­ται μετά; Δεν είναι ήδη ορατές οι συνέ­πειες της μετα­τρο­πής της οικο­δο­μι­κής άδειας σε απλή οικο­δο­μική «ενη­μέ­ρωση»; Το ΤΕΕ θέλει τη μετα­φορά της αρμο­διό­τη­τας από την αυτο­διοί­κηση, οι δήμοι αντι­δρούν.

Το χρονικό

Οι πολε­ο­δο­μίες (ή υπη­ρε­σίες δόμησης, όπως κάποια στιγμή μετο­νο­μά­στη­καν) μέχρι το 2010 βρί­σκο­νταν υπό τη σκέπη των νομαρ­χιών. Με τον Καλ­λι­κράτη ορί­στηκε ότι η αρμο­διό­τητα θα ανα­τε­θεί στους δήμους. Ομως, η χρονική σύμ­πτωση με την οικο­νο­μική κρίση ουσια­στικά υπέ­σκαψε το εγχεί­ρημα: 15 χρόνια αργό­τερα, πολλές από τις παλιές «νομαρ­χια­κές» υπη­ρε­σίες εξα­κο­λου­θούν να εξυ­πη­ρε­τούν και άλλους δήμους, που δεν προ­χώ­ρη­σαν στην ίδρυση και στε­λέ­χωση δικής τους υπη­ρε­σίας (λ.χ. η πολε­ο­δο­μία του Δήμου Αθη­ναίων εξα­κο­λου­θεί να εξυ­πη­ρε­τεί Και­σα­ριανή και Βύρωνα), ενώ οι μηχα­νι­κοί που εργά­ζο­νται σ’ αυτές είναι λιγό­τε­ροι από τους μισούς που απαι­τού­νται.

Μέσα σε όλα αυτά και με επι­χεί­ρημα τη μείωση της γρα­φειο­κρα­τίας, την ανε­πάρ­κεια ή τη δια­φθορά των πολε­ο­δο­μιών, το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος νομο­θε­τεί αργά αλλά σταθερά στην κατεύ­θυνση της αφαί­ρε­σης των αρμο­διο­τή­των τους. Το σημα­ντι­κό­τερο βήμα ήταν η ηλε­κτρο­νική έκδοση οικο­δο­μι­κών αδειών, που προ­βλέ­φθηκε ήδη από το 2011, αλλά ξεκί­νησε να εφαρ­μό­ζε­ται πλήρως το 2017-2018. Μέσω του συστή­μα­τος αυτού, οι άδειες εκδί­δο­νται αυτό­ματα με ευθύνη μηχα­νι­κού, χωρίς να ελέγ­χο­νται από κανέναν (παρά μόνο στα «τυπικά»). Οπως και στην περί­πτωση των νομι­μο­ποι­ή­σεων αυθαι­ρέ­των, έτσι και στην «αυτό­ματη» έκδοση οικο­δο­μι­κών αδειών, η πολι­τεία «αμέλησε» να κάνει έστω τους προ­βλε­πό­με­νους δειγ­μα­το­λη­πτι­κούς ελέγ­χους, με απο­τέ­λε­σμα η δόμηση να είναι ουσια­στικά ανε­ξέ­λεγ­κτη, με ελά­χι­στα «ανα­χώ­ματα» νομι­μό­τη­τας.

Για τον έλεγχο της δόμησης, το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος προ­έ­βλεψε το 2017 την ίδρυση «παρα­τη­ρη­τη­ρίων δόμησης» σε κεντρικό και τοπικό επίπεδο. Τα παρα­τη­ρη­τή­ρια έμειναν στα χαρτιά. Δεν λει­τούρ­γη­σαν ποτέ, καθώς η επόμενη κυβέρ­νηση εγκα­τέ­λειψε την ιδέα. Αντι­στοί­χως, το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος νομο­θέ­τησε το 2022 (ν. 4954) τη δημιουρ­γία Κεντρι­κής Υπη­ρε­σίας Δόμησης, η οποία εκτός των άλλων θα ανα­λάμ­βανε το έργο των υπο­στε­λε­χω­μέ­νων δήμων της Αττικής, του βορείου και του νοτίου Αιγαίου. Ούτε αυτή έχει λει­τουρ­γή­σει – το ΥΠΕΝ «διαρ­ρέει» αυτές τις ημέρες ότι η υπη­ρε­σία θα ενερ­γο­ποι­η­θεί και θα ανα­λά­βει ενεργό δράση.

Παράλ­ληλα, το υπουρ­γείο Εσω­τε­ρι­κών ξεκί­νησε δια­δι­κα­σίες δια­βού­λευ­σης για τον νέο Ενιαίο Κώδικα Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης. Μια από τις τέσ­σε­ρις βασικές μεταρ­ρυθ­μί­σεις που προ­ω­θού­νται είναι η μετα­φορά των πολε­ο­δο­μιών από τους δήμους στο υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος. Τη μετα­φορά προ­α­νήγ­γειλε και ο ίδιος ο υπουρ­γός Θοδωρής Λιβά­νιος από το βήμα του συνε­δρίου της ΚΕΔΕ τον Νοέμ­βριο: πολλές από τις αρμο­διό­τη­τες που μετα­φέρ­θη­καν στο παρελ­θόν στους δήμους, με την εξαί­ρεση των πολε­ο­δο­μιών, είναι στη σωστή κατεύ­θυνση, ανέφερε. Ο δε γενικός γραμ­μα­τέας Αστικού Σχε­δια­σμού, Ευθύμης Μπα­κο­γιάν­νης, αρχι­τέ­κτο­νας των σχεδίων, έχει τοπο­θε­τη­θεί στην επι­τροπή που εξε­τά­ζει την ανα­δια­μόρ­φωση των αρμο­διο­τή­των. Το ερώτημα είναι αν οι υπη­ρε­σίες θα εξα­κο­λου­θή­σουν να υπάρ­χουν απο­κε­ντρω­μέ­νες, όπως έγινε λ.χ. με τη μετα­φορά των δασαρ­χείων στο ΥΠΕΝ, ή στα­διακά θα «απορ­ρο­φη­θούν» από το κεντρικό υπουρ­γείο, με τη «νεκρα­νά­σταση» της κεντρι­κής υπη­ρε­σίας.

Η άποψη του ΤΕΕ

Θα είναι αυτή η αλλαγή προς το καλύ­τερο; Ο πρό­ε­δρος του Τεχνι­κού Επι­με­λη­τη­ρίου, Γιώργος Στα­σι­νός, απα­ντάει θετικά. Το ΤΕΕ (που έχει διττή υπό­σταση, καθώς από τη μια θεω­ρεί­ται ο τεχνι­κός σύμ­βου­λος του κράτους, αλλά ταυ­τό­χρονα από την άλλη είναι το συν­δι­κα­λι­στικό όργανο των μηχα­νι­κών) έχει σταθερά την τελευ­ταία δεκα­ε­τία υπο­στη­ρί­ξει τη μετά­βαση αυτή, με τη δημιουρ­γία και λει­τουρ­γία των απα­ραί­τη­των ψηφια­κών υπο­δο­μών (όπως οι e-adeies για την ηλε­κτρο­νική έκδοση οικο­δο­μι­κών αδειών). «Θεωρώ ότι οι πολε­ο­δο­μίες πρέπει να πάνε στο ΥΠΕΝ ή, στη χει­ρό­τερη περί­πτωση, στις περι­φέ­ρειες. Στους δήμους γίνεται μικρο­πο­λι­τική – ο κάθε δήμαρ­χος είτε ασκεί πιέσεις στους υπαλ­λή­λους είτε βγάζει ένα “εντέλ­λε­σθε” (σ.σ. υπο­χρε­ω­τική εντολή προς την υπη­ρε­σία) και κάνει ό,τι θέλει. Ο εκά­στοτε υπουρ­γός Περι­βάλ­λο­ντος δεν εξαρ­τά­ται από τα μικρο­συμ­φέ­ρο­ντα της κάθε περιο­χής», εκτιμά ο κ. Στα­σι­νός.

«Οι πολε­ο­δο­μίες πρέπει να πάνε στο ΥΠΕΝ ή, στη χει­ρό­τερη περί­πτωση, στις περι­φέ­ρειες. Στους δήμους γίνεται μικρο­πο­λι­τική». Γιώργος Στα­σι­νός πρό­ε­δρος του ΤΕΕ

«Οι δήμαρ­χοι ευθύ­νο­νται και για την κατά­σταση των πολε­ο­δο­μιών – συχνά μετα­φέ­ρουν τους μηχα­νι­κούς στην υπη­ρε­σία δόμησης ίσα ίσα για να πιστο­ποι­η­θεί η επάρ­κεια της υπη­ρε­σίας και μετά τους μετα­φέ­ρουν στις τεχνι­κές υπη­ρε­σίες. Η απο­κέ­ντρωση των αρμο­διο­τή­των ακού­γε­ται ωραία θεω­ρη­τικά, αλλά στην πράξη δεν δου­λεύει», κατα­λή­γει ο επι­κε­φα­λής του Τεχνι­κού Επι­με­λη­τη­ρίου.

Με την άποψη αυτή συμ­φω­νεί και ο επι­κε­φα­λής των μηχα­νι­κών του δημο­σίου τομέα (συγκε­κρι­μένα, της πανελ­λή­νιας ομο­σπον­δίας τους, ΠΟΕΜΔΥΔΑΣ), Δημή­τρης Πετρό­που­λος. «Το μοντέλο μετα­φο­ράς των πολε­ο­δο­μιών στους δήμους έχει απο­τύ­χει. Το εγχεί­ρημα συνέ­πεσε με την περίοδο μείωσης των προ­σλή­ψεων, λόγω μνη­μο­νίων, αλλά το πρό­βλημα δεν φάνηκε για πολλά χρόνια λόγω της τερά­στιας μείωσης της οικο­δο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας. Η γύμνια των πολε­ο­δο­μιών άρχισε να φαί­νε­ται από το 2018. Κατ’ αρχάς, ενώ έπρεπε να είναι 320 (μία ανά δήμο), είναι περίπου 160. Επρεπε να έχουν 800 μηχα­νι­κούς, αλλά έχουν μόλις τους μισούς. Προ­σπά­θη­σαν να κάνουν ένα τρικ με την πρό­σληψη ιδιωτών μηχα­νι­κών μέσω ανα­πτυ­ξια­κών εται­ρειών, αλλά ούτε αυτό δούλεψε στην πράξη. Κατά τη γνώμη μας, οι υπη­ρε­σίες δόμησης πρέπει να μετα­φερ­θούν είτε στις περι­φέ­ρειες, είτε στις απο­κε­ντρω­μέ­νες διοι­κή­σεις».

Καθώς πολλά από τα μέλη της ΠΟΕΜΔΥΔΑΣ είναι μηχα­νι­κοί εργα­ζό­με­νοι στις υπη­ρε­σίες δόμησης, η Ομο­σπον­δία έχει καλή εικόνα της κατά­στα­σης που αυτοί αντι­με­τω­πί­ζουν. «Αυτή τη στιγμή, με τον ν. 4495/17 και τις τρο­πο­ποι­ή­σεις του, πρα­κτικά το 80%-90% των αδειών εκδί­δε­ται αυτό­ματα, χωρίς κανέναν έλεγχο από δημόσια υπη­ρε­σία. Οι δειγ­μα­το­λη­πτι­κοί έλεγχοι που προ­βλέ­πει η νομο­θε­σία δεν έγιναν ποτέ – τώρα το ΥΠΕΝ θυμή­θηκε την υπο­χρέ­ωση. Ως απο­τέ­λε­σμα, εκτιμώ ότι έχει δημιουρ­γη­θεί από το 2017 μια νέα γενιά αυθαι­ρέ­των, η οποία μάλιστα δεν μπορεί να νομι­μο­ποι­η­θεί, αφού η σχετική νομο­θε­σία έχει ως “κόκκινη γραμμή” το 2011».

Την ασύδοτη κατά­σταση που έχει δημιουρ­γή­σει το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος παρα­δέ­χθηκε ο ίδιος ο γενικός γραμ­μα­τέας Ευθύμης Μπα­κο­γιάν­νης. Οπως ανέφερε (μιλώ­ντας στις 5 Φεβρουα­ρίου στην εκπομπή Update της ΕΡΤ στον δημο­σιο­γράφο Χρήστο Παγώνη) για τη νέα δια­δι­κα­σία έκδοσης αδειών, που ίσχυσε από το 2017, «ήταν μια περί­ο­δος που στη χώρα έπρεπε να προ­χω­ρή­σουν γρήγορα οι επεν­δύ­σεις και η οικο­δο­μική δρα­στη­ριό­τητα. Και ουσια­στικά επε­τράπη στους μηχα­νι­κούς να εκδί­δουν άδειες με μεγα­λύ­τερη ταχύ­τητα, να μην περνάει από τον πλήρη έλεγχο της διοί­κη­σης (…). Σήμερα πρέπει να ενερ­γο­ποι­η­θούν οι ιδιώτες μηχα­νι­κοί, καθώς το Δημόσιο είναι αδύ­να­τον να ελέγχει το σύνολο των οικο­δο­μι­κών αδειών. Πρέπει να γίνει και ο δειγ­μα­το­λη­πτι­κός έλεγχος του 30%, κάτι που είναι σε φάση ενερ­γο­ποί­η­σης. Πώς παίρνει την ευθύνη ένας γιατρός και κάνει ένα χει­ρουρ­γείο; Δεν παίρνει την άδεια κανενός. Eτσι και ο μηχα­νι­κός έχει την ευθύνη να εκδίδει μια οικο­δο­μική άδεια με βάση τους κανόνες της επι­στή­μης, με βάση τη νομο­θε­σία, ελεγ­χό­με­νος από το κράτος και παίρ­νο­ντας εγκρί­σεις από την αρχαιο­λο­γία, τη δασική υπη­ρε­σία, τους αιγια­λούς και τα ρέματα».

Αντι­δρούν οι δήμαρ­χοι

Οι εκπρό­σω­ποι της αυτο­διοί­κη­σης, πάντως, δια­βλέ­πο­ντας την πρόθεση του υπουρ­γείου, ετοι­μά­ζο­νται για πόλεμο. «Το πρό­βλημα της κυβέρ­νη­σης δεν είναι η λει­τουρ­γία των υπη­ρε­σιών δόμησης. Είναι καθαρά πολι­τικό», εκτιμά ο Γρη­γό­ρης Κων­στα­ντέλ­λος, δήμαρ­χος Βάρης – Βούλας – Βου­λιαγ­μέ­νης και α΄ αντι­πρό­ε­δρος της Κεντρι­κής Ενωσης Δήμων (ΚΕΔΕ). «Η αρμο­διό­τητα έκδοσης αδειών είναι για πολλές δεκα­ε­τίες στην αυτο­διοί­κηση – πρώτα στις νομαρ­χίες και μετά στους δήμους. Από τότε που φτιά­χτηκε το ηλε­κτρο­νικό σύστημα έκδοσης αδειών του ΤΕΕ, το οποίο πλέον έχει ανα­λά­βει τα πάντα και “κάνει κου­μά­ντο” στη δόμηση, στις υπη­ρε­σίες δόμησης απέ­μει­ναν πολύ λίγα. Μια πολε­ο­δο­μία δίνει βεβαιώ­σεις χρήσεων γης και όρους δόμησης, ή όταν κάποιος επι­λέ­γει (ή υπο­χρε­ού­ται) τη δια­δι­κα­σία της προ­έ­γκρι­σης, ελέγχει την ορθό­τητα και πλη­ρό­τητα του φακέλου και υπο­γρά­φει τα τοπο­γρα­φικά. Επίσης έχει την ευθύνη για τους ελέγ­χους σε αυθαί­ρετα. Η κατά­σταση αυτή χτί­ζε­ται πολλά χρόνια: όλα να περνούν μέσα από έναν ψηφιακό σωλήνα, να μη μεσο­λα­βεί κανένας και πρό­σβαση στην πλη­ρο­φο­ρία (άρα και την εξουσία) να την έχει αυτός που δια­χει­ρί­ζε­ται την πλατ­φόρμα, δηλαδή το ΤΕΕ».

Κατά τον κ. Κων­στα­ντέλλο, την πορεία κατάρ­γη­σης κάθε δημο­σίου ελέγχου στη δόμηση επι­τά­χυνε η αντί­δραση των δήμων στην υπόθεση των κινή­τρων του Νέου Οικο­δο­μι­κού Κανο­νι­σμού (ΝΟΚ). «Επειδή κάποιοι λίγοι δήμοι μπήκαν στη λογική να φρε­νά­ρουν τις ατα­σθα­λίες που έχουν γίνει με τον ΝΟΚ και την υπερ­δό­μηση, το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος και το ΤΕΕ εξε­μά­νη­σαν. Τους “χαλάμε τη σούπα”. Αν δεν υπήρχαν οι δήμαρ­χοι να στα­μα­τή­σουν κάποιες άδειες με τα “εντέλ­λε­σθε”, όλα θα συνε­χί­ζο­νταν κανο­νικά».

Σκιές και σκια­μα­χίες

Υπάρχει ωστόσο και ένα σοβαρό αντε­πι­χεί­ρημα: ανά τα έτη ήρθαν στο φως αρκετές υπο­θέ­σεις σκαν­δά­λων με επί­κε­ντρο πολε­ο­δο­μίες, οι οποίες κατέ­λη­ξαν στη Δικαιο­σύνη. Μήπως τελικά η διαμάχη αυτή «αγιο­ποιεί» τις πολε­ο­δο­μίες; «Βγήκε ο ίδιος ο κ. Σκυ­λα­κά­κης και έκανε δηλώ­σεις για το κύκλωμα σε πολε­ο­δο­μία στη Χαλ­κι­δική. Βγήκε ο κ. Μπα­κο­γιάν­νης και κατη­γό­ρησε τον δήμαρχο Μήλου, που δεν κατήγ­γειλε τη δόμηση στο ΥΠΕΝ. Ολα αυτά είναι επι­κοι­νω­νιακή προ­ε­τοι­μα­σία ενόψει της αφαί­ρε­σης της αρμο­διό­τη­τας. Θέλω να αντι­στρέψω το επι­χεί­ρημα: το ότι πριν από κάποια χρόνια έπιασαν δύο υπουρ­γούς Αμυνας “με τη γίδα στην πλάτη” σημαί­νει ότι έπρεπε να καταρ­γη­θεί το υπουρ­γείο; Ποιος ελέγχει τις υπη­ρε­σίες δόμησης; Το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος. Ποιος δεν ελέγχει τις οικο­δο­μι­κές άδειες ούτε καν δειγ­μα­το­λη­πτικά; Το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος. Επο­μέ­νως, η ευθύνη για τον εντο­πι­σμό των επί­ορ­κων υπαλ­λή­λων και των παρα­νο­μού­ντων ιδιωτών μηχα­νι­κών ανήκει στο ΥΠΕΝ. Ας βρουν έναν τρόπο να το θερα­πεύ­σουν. Για εμάς πάντως η υπόθεση αυτή είναι “κόκκινη γραμμή”. Ηδη προ­ε­τοι­μα­ζό­μα­στε για προ­σφυγή στο Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας και θα αντι­δρά­σουμε με κάθε μέσο», επι­ση­μαί­νει ο κ. Κων­στα­ντέλ­λος.

Πηγή: kathimerini.gr