ΑΠΟΨΕΙΣ

Γάζα: Ο ρόλος του Ερυθρού Σταυρού στην εφαρμογή της εκεχειρίας

Σπυρίδων Σαλαμαστράκης
7 λεπτά ανάγνωση

Από την Κυριακή, 19/1/25, οπότε και με ανα­κού­φιση υπο­δέ­χθηκε ο πλα­νή­της την πολυα­να­με­νό­μενη (και έως ένα σημείο ανέλ­πι­στη) εκε­χει­ρία στη Γάζα μεταξύ Ισραήλ και Χεζ­μπο­λάχ, κάνουν το γύρω του κόσμου φωτο­γρα­φίες και βίντεο με εκπρο­σώ­πους του Ερυθρού Σταυρού – συγκε­κρι­μένα της Διε­θνούς Επι­τρο­πής του Ερυθρού Σταυρού (I.C.R.C.) – να παρα­λαμ­βά­νουν και να μετα­φέ­ρουν τους ομήρους κατά τη δια­δι­κα­σία της ανταλ­λα­γής. Πως, όμως, έχει τη δυνα­τό­τητα αυτή ο Ερυθρός Σταυρός; Για να δοθεί απά­ντηση, πρέπει να κάνουμε μία ιστο­ρική ανα­δρομή:

Στις 24 Ιουνίου 1859 ο Ερρίκος Ντυνάν, ένας εύπορος Ελβετός, ήρθε αντι­μέ­τω­πος με τη φρίκη του πολέμου, όταν βρι­σκό­με­νος στο χωριό Καστι­λιόνε της Ιταλίας, άρχισαν να κατα­φθά­νουν από το Σολ­φε­ρίνο, οι τραυ­μα­τίες στρα­τιώ­τες της Αυστρια­κής Αυτο­κρα­το­ρίας και Γαλλο-Σαρδηνιακής συμ­μα­χίας. Μπροστά το απάν­θρωπο θέαμα, ξεκί­νησε να οργα­νώ­νει βοήθεια στην εκκλη­σία της περιο­χής, μιας και την εποχή εκείνη δεν υπήρχαν οργα­νω­μέ­νες στρα­τιω­τι­κές ιατρι­κές υπη­ρε­σίες. Επι­στρέ­φο­ντας στη Γενεύη, γράφει το βιβλίο «Μία ανά­μνηση από το Σολ­φε­ρίνο», περι­γρά­φο­ντας όσα έζησε και προ­τεί­νο­ντας τη δημιουρ­γία ανά χώρα Επι­τρο­πών Βοη­θείας στους τραυ­μα­τίες, που σε καιρό ειρήνης θα εκπαι­δεύ­ουν τα μέλη τους στην παροχή πρώτων βοη­θειών και σε καιρό πολέμου θα συν­δρά­μουν τις υγειο­νο­μι­κές υπη­ρε­σίες του στρατού.

Για να προ­ω­θή­σουν την ιδέα του αυτή, τέσ­σε­ρις επι­φα­νείς Ελβετοί πολίτες πλαι­σιώ­νουν τον Ερρίκο Ντυνάν και συγκρο­τούν την «Διεθνή Επι­τροπή Βοή­θειας στους Τραυ­μα­τίες», η οποία αργό­τερα μετο­νο­μά­στηκε σε «Διεθνής Επι­τροπή Ερυθρού Σταυρού». Η Επι­τροπή απέ­στειλε πρό­σκληση και ειδικοί από 16 χώρες συγκε­ντρώ­θη­καν στην Γενεύη, τον Οκτώ­βριο του 1863, λαμ­βά­νο­ντας δέκα απο­φά­σεις οι οποίες απο­τέ­λε­σαν τον θεμέλιο χάρτη του Ερυθρού Σταυρού, καθο­ρί­ζο­ντας τις λει­τουρ­γίες και τις μεθό­δους εργα­σίας των Επι­τρο­πών Βοη­θείας στους τραυ­μα­τίες. Έτσι γεν­νή­θηκε ο Ερυθρός Σταυρός!

Πρώτο μέλημα της Διεθνoύς Επι­τρο­πής ήταν να πει­σθούν οι κυβερ­νή­σεις ότι οι τραυ­μα­τίες και εκείνοι που τους φρο­ντί­ζουν θα πρέπει να θεω­ρού­νται ουδέ­τε­ροι και να τυγ­χά­νουν προ­στα­σίας. Για να επι­τευ­χθεί το εγχεί­ρημα αυτό, η Ελβε­τική Συνο­μο­σπον­δία συγκά­λεσε στη Γενεύη μια διπλω­μα­τική διά­σκεψη τον Αύγου­στο του 1864, όπου αντι­πρό­σω­ποι 12 χωρών (μεγάλων δυνά­μεων της εποχής εκείνης), υιο­θέ­τη­σαν ένα σχέδιο συν­θή­κης που είχε προ­ε­τοι­μά­σει η Διεθνής Επι­τροπή. Η συμ­φω­νία ονο­μά­σθηκε «Σύμβαση της Γενεύης για την Βελ­τί­ωση της Κατα­στά­σεως των Τραυ­μα­τιών των Στρα­τευ­μά­των στο Πεδίο Μάχης» (σύμβαση που ανα­φέ­ρε­ται ως «Σύμβαση της Γενεύης» σε κάθε σοβαρή πολε­μική ταινία). Η συνθήκη αυτή απο­τέ­λεσε σημα­ντι­κό­τατο γεγονός στην ανθρώ­πινη ιστορία, καθώς για πρώτη φορά φάνηκε πως το δίκαιο θα μπο­ρούσε να εφαρ­μο­σθεί ακόμη και κατά την διάρ­κεια πολέμου και θα μπο­ρούσε να ρυθ­μί­ζει τη συμπε­ρι­φορά των στρα­τιω­τών. Πλέον ανα­γνω­ρί­ζο­νταν ως ουδέ­τερα τα ασθε­νο­φόρα, τα στρα­τιω­τικά νοσο­κο­μεία και το ιατρικό προ­σω­πικό και ως εκ τούτου έπρεπε να τύχουν της προ­στα­σίας και του σεβα­σμού των αντι­μα­χο­μέ­νων. Οι τραυ­μα­τίες ή οι ασθε­νείς εμπό­λε­μοι, ανε­ξάρ­τητα σε ποιο έθνος ανήκουν, θα περι­συλ­λέ­γο­νται και θα φρο­ντί­ζο­νται. Ταυ­τό­χρονα, ο κόκ­κι­νος σταυρός σε λευκό φόντο συμπε­ρι­λή­φθηκε στην συνθήκη ως το προ­στα­τευ­τικό έμβλημα των στρα­τιω­τι­κών ιατρι­κών υπη­ρε­σιών. Έτσι έγιναν τα πρώτα βήματα, γι’ αυτό που σήμερα ονο­μά­ζουμε «Διεθνές Ανθρω­πι­στικό Δίκαιο» (ή «Δίκαιο του Πολέμου»). Ιστο­ρικά, η χώρα μας υπήρξε από τις πρώτες που υπέ­γρα­ψαν τη συνθήκη, τον Ιανουά­ριο του 1865.

Μετά τις φρι­κα­λε­ό­τη­τες του δευ­τέ­ρου παγκο­σμίου πολέμου, δόθηκαν εκτε­τα­μέ­νες αρμο­διό­τη­τες στην ICRC με τις νέες Τέσ­σε­ρις Συμ­βά­σεις της Γενεύης του 1949 (μεταξύ αυτών για τη μετα­χεί­ριση αιχ­μα­λώ­των πολέμου και την προ­στα­σία των αμάχων σε καιρό πολέμου). Συγκε­κρι­μένα, η ΙCRC, ως νομικό πρόσωπο, ίδρυμα ανε­ξάρ­τητο και ελβε­τικό, ενεργεί ως ουδέ­τε­ρος μεσο­λα­βη­τής σε περι­πτώ­σεις ενόπλων συρ­ρά­ξεων. Δυνάμει των κανόνων του Διε­θνούς Ανθρω­πι­στι­κού Δικαίου, τους οποίους προωθεί και ανα­πτύσ­σει, παρέχει προ­στα­σία και βοήθεια στα θύματα, είτε πρό­κει­ται για αιχ­μα­λώ­τους πολέμου, είτε άμαχο πλη­θυ­σμό, είτε τραυ­μα­τίες ή ασθε­νείς, μετα­κι­νού­μενα άτομα ή πρόσωπα ευρι­σκό­μενα σε περιο­χές υπό κατοχή. Το σύνολο των κρατών έχει υπο­γρά­ψει τις συμ­βά­σεις της Γενεύης, ενώ για να ανα­γνω­ρι­στεί ένα νέο κράτος, η υπο­γραφή των συμ­βά­σεων αυτών απο­τε­λεί προ­α­παι­τού­μενο! Ανώτατο όργανο της ICRC είναι η Γενική της Συνέ­λευσή, η οποία απο­τε­λεί­ται ΜΟΝΟ από Ελβε­τούς πολίτες (25 άτομα). Ο περιο­ρι­σμός αυτός στη ιθα­γέ­νεια των μελών είναι φερέγ­γυο της αμε­ρό­λη­πτης στάσης του οργάνου, λόγω της παγκο­σμίως ανα­γνω­ρι­σμέ­νης ουδε­τε­ρό­τη­τας των Ελβετών. Οι αντι­πρό­σω­ποι της ICRC έχουν το δικαί­ωμα να επι­σκέ­πτο­νται νοσο­κο­μεία, στρα­τό­πεδα, τους τόπους εργα­σίας και τις φυλακές όπου ευρί­σκο­νται κρα­τού­με­νοι. Μπορούν να βλέπουν όλους τους κρα­του­μέ­νους, να συζη­τούν ελεύ­θερα μαζί τους χωρίς παρου­σία τρίτου, να έχουν πρό­σβαση σε όλα τα μέρη κρά­τη­σης και να επα­να­λαμ­βά­νουν τις επι­σκέ­ψεις αυτές, να μετα­φέ­ρουν την αλλη­λο­γρα­φία τους στα μέλη της οικο­γέ­νειά τους (συνέβη στην περί­πτωση του Σαντάμ Χουσείν), ενώ οι αντι­μα­χό­με­νες πλευρές οφεί­λουν να παρέ­χουν κατά­λογο με τα στοι­χεία των κρα­του­μέ­νων [με βάση την τελευ­ταία υπο­χρέ­ωση δημιουρ­γή­θηκε η περί­φημη υπη­ρε­σία Ανα­ζη­τή­σεων του Ερυθρού Σταυρού, γνωστή πλέον ως «RFL» (Restoring Family Links)]. Οι αντι­πρό­σω­ποι της ICRC συντάσ­σουν εκθέ­σεις για τις συν­θή­κες κρά­τη­σης, οι οποίες εκθέ­σεις είναι εμπι­στευ­τι­κές, υπο­βάλ­λο­νται μόνον στις αρχές κρά­τη­σης (και σε περί­πτωση αιχ­μα­λώ­των πολέμου, στο κράτος προ­έ­λευ­σης) και δεν δίνο­νται στη δημο­σιό­τητα. Μόνο αν οι συν­θή­κες είναι τέτοιες που παρα­βιά­ζουν όσα ορίζει το Διεθνές Ανθρω­πι­στικό Δίκαιο και παρά τις συνε­χείς εκκλή­σεις δεν αλλά­ζουν, τότε γίνο­νται γνωστές στη Διεθνή Κοι­νό­τητα (όπως έγινε στην περί­πτωση του Γκουα­ντά­ναμο). Ως ουδέ­τερη και αμε­ρό­λη­πτη ανθρω­πι­στική οργά­νωση, δεν συμ­με­τέ­χει σε οποιεσ­δή­ποτε δια­πραγ­μα­τεύ­σεις ή πολι­τι­κές συμ­φω­νίες μεταξύ των αντι­μα­χό­με­νων πλευρών. Όσον αφορά την απε­λευ­θέ­ρωση ομήρων, ο ρόλος της είναι να παρέχει πρα­κτική υπο­στή­ριξη για να βοη­θή­σει στην απε­λευ­θέ­ρωσή τους μόλις υπάρξει συμ­φω­νία μεταξύ των αντι­μα­χό­με­νων πλευρών.

Με τις δυνα­τό­τη­τες, λοιπόν, που δίνο­νται στην ICRC από τη Διεθνή Κοι­νό­τητα, στις 12/01/2025, η πρό­ε­δρος της ICRC  Mirjana Spoljaric έφτασε στο Τελ Αβίβ με σκοπό να έρθει σε επαφή με άτομα που υπο­φέ­ρουν από τις ανθρω­πι­στι­κές συνέ­πειες της σύγκρου­σης. Επίσης, συνα­ντή­θηκε με τις αρχές και των δύο πλευρών για να επι­βε­βαιώ­σει τη σημασία της τήρησης του Διε­θνούς Ανθρω­πι­στι­κού Δικαίου, καθώς και της συνε­χι­ζό­με­νης δέσμευ­σης της ICRC για την αντι­με­τώ­πιση των ανθρω­πι­στι­κών αναγκών όλων των αμάχων. Τελικώς στις 19/01/2025 τέθηκε σε εφαρ­μογή μια συμ­φω­νία κατά­παυ­σης του πυρός με την ICRC να ανα­λαμ­βά­νει την ίδια ημέρα τη διευ­κό­λυνση της απε­λευ­θέ­ρω­σης τριών Ισραη­λι­νών ομήρων και 90 Παλαι­στι­νίων κρα­του­μέ­νων. Η ίδια η Πρό­ε­δρος δήλωσε πως «Είμαστε ανα­κου­φι­σμέ­νοι που όσοι απε­λευ­θε­ρώ­νο­νται μπορούν να επα­νε­νω­θούν με τους αγα­πη­μέ­νους τους. Η δια­σφά­λιση της ασφα­λούς επι­στρο­φής τους και η παροχή της απα­ραί­τη­της φρο­ντί­δας σε αυτή την κρίσιμη στιγμή είναι μια μεγάλη ευθύνη. Αυτή η επι­χεί­ρηση είναι ένα ισχυρό παρά­δειγμα για το πώς ο ρόλος μας ως ουδέ­τε­ρος παρά­γο­ντας μεταξύ των αντι­μα­χό­με­νων πλευρών μπορεί να σώσει και να αλλάξει ζωές, υπό την προ­ϋ­πό­θεση ότι τα μέρη θα έρθουν σε συμ­φω­νία. Η ICRC είναι έτοιμη να συνε­χί­σει να εφαρ­μό­ζει τη συμ­φω­νία, ώστε να μπο­ρέ­σουν να επα­νε­νω­θούν περισ­σό­τε­ρες οικο­γέ­νειες.

Η επι­χεί­ρηση ήταν πολύ­πλοκη, απαι­τώ­ντας αυστηρά μέτρα ασφα­λείας, ώστε να ελα­χι­στο­ποι­η­θούν οι κίν­δυ­νοι για τους εμπλε­κό­με­νους. Η μετα­φορά των απε­λευ­θε­ρω­μέ­νων ανάμεσα σε μεγάλα πλήθη και ανά­μει­κτα συναι­σθή­ματα έθεσε προ­κλή­σεις, με απο­τέ­λε­σμα οι ομάδες της ICRC να ανα­γκά­ζο­νται να δια­χει­ρι­στούν κιν­δύ­νους που εγκυ­μο­νού­σαν τα άσκαστα βλήματα πυρο­βο­λι­κού και οι κατε­στραμ­μέ­νες υπο­δο­μές.

Η επι­χεί­ρηση σημα­το­δο­τεί την έναρξη μιας πολυ­φα­σι­κής επι­χεί­ρη­σης, όπως συμ­φω­νή­θηκε από τα μέρη, για να επι­στρέ­ψουν όμηροι και κρα­τού­με­νοι στα σπίτια τους. Από τις 7 Οκτω­βρίου 2023 έως σήμερα οι αντι­πρό­σω­ποι της ICRC εργά­ζο­νται όλο το εικο­σι­τε­τρά­ωρο για να υπο­στη­ρί­ξουν τους ομήρους και να παρέ­χουν πλη­ρο­φο­ρίες στις οικο­γέ­νειές τους. Από την πρώτη μέρα, η ICRC ζήτησε την άμεση και άνευ όρων απε­λευ­θέ­ρωση όσων κρα­τού­νται, όπως και να έχουν οι αντι­πρό­σω­ποί της πρό­σβαση στους ομήρους, ώστε να μπορούν να ελέγ­ξουν την κατά­στασή τους, όπως ορίζει το Διεθνές Ανθρω­πι­στικό Δίκαιο, να παρα­δώ­σουν φάρμακα και να παρέ­χουν επαφή με αγα­πη­μένα πρόσωπα.

Στις 25/01/2025 κατά τη δεύτερη φάση της εκε­χει­ρίας παρα­δό­θη­καν στην ICRC 4 Ισραη­λι­νές όμηροι, οι οποίες μετα­φέρ­θη­καν σε ισραη­λι­νές στρα­τιω­τι­κές εγκα­τα­στά­σεις για  ιατρικό έλεγχο και στη συνέ­χεια θα μετα­φερ­θούν σε νοσο­κο­μείο για να συνα­ντη­θούν με τις οικο­γέ­νειές τους για πρώτη φορά μετά από 477 ημέρες. Παράλ­ληλα, η Χαμάς δημο­σιο­ποί­ησε τον κατά­λογο των 200 Παλαι­στί­νιων κρα­του­μέ­νων που ανα­μέ­νε­ται να απε­λευ­θε­ρω­θούν από το Ισραήλ.

Αξίζει να θυμί­σουμε πως το 2023 η ICRC συνέ­βαλε στο να διευ­κο­λυν­θεί η απε­λευ­θέ­ρωση 109 ομήρων μαζί με 154 Παλαι­στί­νιους κρα­τού­με­νους – που πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε ως επί το πλεί­στον κατά τη διάρ­κεια της κατά­παυ­σης πυρός. Ως ουδέ­τε­ρος Στο ρόλο της ως ουδέ­τε­ρου μεσο­λα­βη­τής, η ICRC μετέ­φερε ομήρους που κρα­τού­νταν στη Γάζα στις ισραη­λι­νές αρχές και στις οικο­γέ­νειές τους. Επίσης, μετέ­φερε Παλαι­στί­νιους κρα­τού­με­νους στις αρχές της Δυτικής Όχθης, για να επα­νε­νω­θούν με τις οικο­γέ­νειές τους. Οι αντι­μα­χό­με­νοι συμ­φώ­νη­σαν στις λεπτο­μέ­ρειες της επι­χεί­ρη­σης, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νου του ποιος θα απε­λευ­θε­ρω­θεί και πότε. Η ICRC δεν συμ­με­τείχε στις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις και ο ρόλος της ήταν να βοη­θή­σει στη διευ­κό­λυνση της συμ­φω­νίας ως ουδέ­τε­ρος μεσά­ζο­ντας.

Ευχή όλων παρα­μέ­νει η τήρηση της συμ­φω­νίας εκε­χει­ρίας και η λήξη του αιμα­τη­ρού αυτού πολέμου.

Σπυ­ρί­δων Σαλα­μα­στρά­κης

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.