Λυματολάσπη στη Ρόδο: Περιβαλλοντική «ωρολογιακή βόμβα» και αντιπαραθέσεις για τη διαχείρισή της

• Οι κίν­δυ­νοι για τη δημόσια υγεία και οι καθυ­στε­ρή­σεις στον δια­γω­νι­σμό για την ανα­βάθ­μιση του ΒΙΟΚΑ στο Βόδι

Η δια­χεί­ριση της λυμα­το­λά­σπης που παρά­γε­ται από τον βιο­λο­γικό καθα­ρι­σμό στη Ρόδο είναι ένα χρόνιο πρό­βλημα με πολ­λα­πλές δια­στά­σεις.

Από την αλό­γι­στη απόρ­ριψη σε παρά­νο­μους Χώρους Ανε­ξέ­λεγ­κτης Διά­θε­σης Απο­βλή­των (ΧΑΔΑ) έως την ενα­πό­θεσή της στην περιοχή «Λούκα», οι αρμό­διοι φορείς της ΔΕΥΑ Ρόδου και οι τοπικές αρχές έχουν βρεθεί αντι­μέ­τω­ποι με νομικές, περι­βαλ­λο­ντι­κές και πολι­τι­κές προ­κλή­σεις.

Η αδυ­να­μία εξεύ­ρε­σης μίας μόνιμης λύσης έχει μετα­τρέ­ψει την κατά­σταση σε περι­βαλ­λο­ντική «ωρο­λο­γιακή βόμβα», η οποία απειλεί τη δημόσια υγεία, το φυσικό περι­βάλ­λον και την του­ρι­στική φήμη του νησιού και απαιτεί άμεση και απο­τε­λε­σμα­τική αντι­με­τώ­πιση.

Η λυμα­το­λά­σπη είναι το στερεό υπό­λειμμα που προ­κύ­πτει από την επε­ξερ­γα­σία των λυμάτων σε βιο­λο­γι­κούς καθα­ρι­σμούς. Περιέ­χει οργα­νι­κές ουσίες, παθο­γό­νους μικρο­ορ­γα­νι­σμούς και ενίοτε βαρέα μέταλλα ή τοξικές ενώσεις.

Ενώ σε πολλές ευρω­παϊ­κές χώρες η λυμα­το­λά­σπη επε­ξερ­γά­ζε­ται για να μετα­τρα­πεί σε λίπασμα ή καύσιμο υλικό, στην Ελλάδα, η έλλειψη κατάλ­λη­λων υπο­δο­μών έχει οδη­γή­σει σε ανε­ξέ­λεγ­κτη διάθεση, συχνά με σοβαρές περι­βαλ­λο­ντι­κές συνέ­πειες.

Κίν­δυ­νοι για τη δημόσια υγεία: Η λυμα­το­λά­σπη μπορεί να περιέ­χει παθο­γό­νους μικρο­ορ­γα­νι­σμούς που ευθύ­νο­νται για τη μετά­δοση ασθε­νειών, όπως σαλ­μο­νέλα, ηπα­τί­τιδα Α και γαστρε­ντε­ρί­τιδα.

Ρύπανση υδάτων: Οι διαρ­ροές από χώρους ενα­πό­θε­σης μπορεί να μολύ­νουν τον υδρο­φόρο ορί­ζο­ντα και να επη­ρε­ά­σουν την ποιό­τητα του πόσιμου νερού.

Παρα­γωγή μεθα­νίου: Η οργα­νική απο­σύν­θεση οδηγεί σε εκπο­μπές μεθα­νίου, ενός αερίου που συμ­βάλ­λει στο φαι­νό­μενο του θερ­μο­κη­πίου και ενέχει κίνδυνο εκρή­ξεων.

Η δια­δρομή της λυμα­το­λά­σπης στη Ρόδο

Από τη δεκα­ε­τία του 1980, η λυμα­το­λά­σπη της Ρόδου απορ­ρι­πτό­ταν σε παρά­νο­μους ΧΑΔΑ σε διά­φο­ρες περιο­χές του νησιού, όπως στ’ Αφάντου, στην Κάμειρο, στη Νότια Ρόδο και στον Αρχάγ­γελο.

Με το κλεί­σιμο των ΧΑΔΑ το 2011, η διάθεση της λυμα­το­λά­σπης μετα­φέρ­θηκε στην περιοχή «Λούκα» στην Καλ­λι­θέα, όπου παρα­μέ­νει έως σήμερα ενώ άλλες πλη­ρο­φο­ρίες ανα­φέ­ρουν ότι παρα­μέ­νει στις εγκα­τα­στά­σεις του ΒΙΟΚΑ κι εκεί ανα­κα­τεύ­ε­ται με χημικά (ορι­σμέ­νοι μιλούν για ασβέστη).

Ωστόσο, η απουσία αδειο­δο­τή­σεων και οι ελλι­πείς υπο­δο­μές έχουν δημιουρ­γή­σει ένα αδιέ­ξοδο για τη δια­χεί­ρισή της.

Σύμφωνα με στοι­χεία, που παρου­σιά­στη­καν σε δικο­γρα­φίες στο παρελ­θόν η περιοχή «Λούκα» δεχόταν περίπου 11.000 τόνους λυμα­το­λά­σπης ετησίως, δηλαδή σχεδόν 1.000 τόνους μηνιαίως.

Οι περι­βαλ­λο­ντι­κοί κίν­δυ­νοι είναι σοβαροί και αυτο­νό­η­τοι. Οι διαρ­ροές από την περιοχή «Λούκα» απει­λούν κυρίως τον υδρο­φόρο ορί­ζο­ντα και τους γύρω φυσι­κούς πόρους.

Οι υπεύ­θυ­νοι της ΔΕΥΑΡ υπο­στη­ρί­ζουν ότι η λυμα­το­λά­σπη αφυ­δα­τώ­νε­ται και δεν είναι τοξική, καθώς η απουσία βιο­μη­χα­νι­κών συν­δέ­σεων στο απο­χε­τευ­τικό δίκτυο της Ρόδου περιο­ρί­ζει την παρου­σία βαρέων μετάλ­λων.

Ωστόσο, ανα­γνω­ρί­ζουν την ύπαρξη παθο­γό­νων οργα­νι­σμών και τη δυσά­ρε­στη οσμή. Επι­κα­λού­νται επίσης αδυ­να­μία εξεύ­ρε­σης κατάλ­λη­λου χώρου επε­ξερ­γα­σίας.

Παρά την αθώωσή τους για παλαιό­τε­ρες περι­βαλ­λο­ντι­κές παρα­βά­σεις καμία διοί­κηση δεν έχει ενσκή­ψει στο πρό­βλημα με την προ­σή­κουσα σοβα­ρό­τητα.

Από το 2017, συγκε­κρι­μένα το Διοι­κη­τικό Συμ­βού­λιο της επι­χεί­ρη­σης απο­φά­σισε τη δημιουρ­γία εγκα­τα­στά­σεων επε­ξερ­γα­σίας λυμα­το­λά­σπης, χωρίς όμως να προ­χω­ρή­σει σε υλο­ποί­ηση. Τα αιτή­ματα για δημο­πρα­σία αγοράς οικο­πέ­δου και κατα­σκευής των απα­ραί­τη­των υπο­δο­μών παρα­μέ­νουν ανεκ­πλή­ρωτα, με τη δια­δι­κα­σία να καθυ­στε­ρεί λόγω γρα­φειο­κρα­τίας και νομικών εμπο­δίων.

Η κατά­σταση επα­νήλθε στην επι­και­ρό­τητα το 2018, όταν ο ειδικός σύμ­βου­λος της Περι­φέ­ρειας Νοτίου Αιγαίου κ. Στέργος Στάγκας, απο­κά­λυψε ότι η περιοχή «Λούκα» κιν­δυ­νεύει να μετα­τρα­πεί σε ένα «μικρό Τσερ­νό­μπιλ».

Τα εμπι­στευ­τικά έγγραφα που παρου­σί­ασε τότε ανέ­δει­ξαν τη σοβα­ρό­τητα του προ­βλή­μα­τος και την αδυ­να­μία της ΔΕΥΑΡ να δια­χει­ρι­στεί την κατά­σταση.

Η λυμα­το­λά­σπη της Ρόδου απο­τε­λεί ένα πρό­βλημα που δεν μπορεί να αγνοη­θεί.

Οι συνέ­πειες της ανε­ξέ­λεγ­κτης διά­θε­σής της πλήτ­τουν τη δημόσια υγεία, το περι­βάλ­λον και την εικόνα του νησιού ως του­ρι­στι­κού προ­ο­ρι­σμού.

Ο δια­γω­νι­σμός για την ανα­βάθ­μιση του ΕΕΛ

Η ΔΕΥΑΡ στο μεταξύ δεν έχει ολο­κλη­ρώ­σει τη δια­γω­νι­στική δια­δι­κα­σία για το έργο της ανα­βάθ­μι­σης και αντι­κα­τά­στα­σης εξο­πλι­σμού της Εγκα­τά­στα­σης Επε­ξερ­γα­σίας Λυμάτων (ΕΕΛ). Η δια­δι­κα­σία χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από σημα­ντι­κές εξε­λί­ξεις, νομικές ενέρ­γειες και διοι­κη­τι­κές απο­φά­σεις που καθο­ρί­ζουν την πορεία του έργου.

Ειδι­κό­τερα η ένωση εται­ρειών «ΑΚΤΩΡ Α.Τ.Ε. – ΤΟΜΗ Α.Β.Ε.Τ.Ε.» υπέβαλε αίτηση ακύ­ρω­σης και ανα­στο­λής εκτέ­λε­σης της από­φα­σης του 6ου Κλι­μα­κίου της Ενιαίας Αρχής Δημο­σίων Συμ­βά­σεων (ΕΑΔΗΣΥ), επι­κα­λού­μενη ζητή­ματα συμ­μόρ­φω­σης και βαθ­μο­λό­γη­σης.

Η υπόθεση εξε­τά­ζε­ται από το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας (Δ’ Τμήμα), υπο­γραμ­μί­ζο­ντας την πολυ­πλο­κό­τητα των δια­δι­κα­σιών που σχε­τί­ζο­νται με τα μεγάλα δημόσια έργα.

Το Διοι­κη­τικό Συμ­βού­λιο της ΔΕΥΑΡ είχε λάβει ειδι­κό­τερα μία σειρά απο­φά­σεων με γνώμονα τη συμ­μόρ­φωση προς τις κατευ­θυ­ντή­ριες οδηγίες της ΕΑΔΗΣΥ και την εξα­σφά­λιση της δια­φά­νειας:

Αποδοχή και απόρ­ριψη προ­σφο­ρών:

Η προ­σφορά της «ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ Α.Ε.» απορ­ρί­φθηκε λόγω μη προ­σκό­μι­σης παρά­τα­σης ισχύος της εγγυ­η­τι­κής συμ­με­το­χής.

Η τεχνική προ­σφορά της «ΓΚΟΛΙΟΠΟΥΛΟΣ Α.Τ.Ε. – ΕΡΓΟΤΕΜ Α.Τ.Ε.Β.Ε.» απο­κλεί­στηκε καθώς δεν πλη­ρούσε τις απαι­τή­σεις του πίνακα συμ­μόρ­φω­σης.

Αποδοχή προ­σφο­ρών:

Οι οικο­νο­μι­κοί φορείς «ΕΝΩΣΗ ΑΚΤΩΡ Α.Τ.Ε. – ΤΟΜΗ Α.Β.Ε.Τ.Ε.» και «ENVITEC Α.Ε.» πλη­ρού­σαν τους όρους του δια­γω­νι­σμού και προ­κρί­θη­καν στο επόμενο στάδιο.

Διόρ­θωση βαθ­μο­λο­γίας:

Κατόπιν της απο­φά­σεως της Ενιαίας Αρχής Δημο­σίων Συμ­βά­σεων υπήρξε σε συμ­μόρ­φωση αυτής ανα­βαθ­μο­λό­γηση με την Ενωση Ακτωρ – Τομή να μην πετυ­χαί­νει μεγα­λύ­τερη βαθ­μο­λο­γία από την ENVITEC Α.Ε.

Ο δια­γω­νι­σμός έτσι δεν έχει ολο­κλη­ρω­θεί ακόμη.

Ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός του έργου ανέρ­χε­ται στα 17,7 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ (χωρίς ΦΠΑ). Σημειώ­νε­ται ότι η συνο­λική προ­θε­σμία εκτέ­λε­σης του έργου ορί­ζε­ται σε 72 μήνες από την ημε­ρο­μη­νία υπο­γρα­φής της σύμ­βα­σης.

Μέχρι τότε ο Θεός βοηθός…