Για την χαμένη τιμή του δημοσιογράφου μέσα στην θορυβώδη ειδησεογραφία

«Στο μέλλον για να κάνεις μια χώρα αποικία δεν θα στέλ­νεις τα τανκς αλλά θα παίρ­νεις τα data» (Yuval Noah Harari)

«Αν ένα πρωί περ­πα­τήσω επάνω στο νερό, την άλλη μέρα οι εφη­με­ρί­δες θα γράφουν: ο Πρό­ε­δρος δεν μπορεί να κολυ­μπή­σει» (Lyndon Johnson, π.Πρό­ε­δρος ΗΠΑ)

Ας φαντα­στούμε τον αμε­ρι­κανό πρώην πρόεδρο να δια­βά­ζει σήμερα τις αναρ­τή­σεις στο Facebook και στο X. Να βλέπει φωτο­γρα­φίες και selfies στο Instagram και στο TikTok. Σίγουρα δεν θα μπο­ρούσε να κατα­νο­ή­σει τον ρόλο του δημο­σιο­γρά­φου ούτε φυσικά τον ρόλο των fake news. Σήμερα δεν μπο­ρούμε εύκολα να οριο­θε­τή­σουμε την επί­δραση των social media και των περιε­χο­μέ­νων τους στον ρόλο και τον λόγο του επαγ­γελ­μα­τία δημο­σιο­γρά­φου. Είναι δεδο­μένο ότι σχεδόν οι πάντες που έχουν πρό­σβαση στο δια­δί­κτυο και στα ΜΚΔ ουσια­στικά «δημο­σιο­λο­γούν». Εκφρά­ζουν δηλαδή το ατομικό δικαί­ωμα στην έκφραση άποψης και θέσης για τα δρώμενα και το γίγνε­σθαι. Ταυ­τό­χρονα όμως έχουν την ευκαι­ρία να προ­βάλ­λο­νται, να εκτί­θε­νται, να δημο­σιο­ποιούν στοι­χεία της προ­σω­πι­κής τους ζωής, του μύχιου ατο­μι­κού βίου, της ιδε­ο­λο­γίας και γενι­κό­τερα της υπο­κει­με­νι­κό­τη­τας τους. Και φυσικά να παρά­γουν με το ψηφιακά τους απο­τυ­πώ­ματα υπέρ ολι­γο­πω­λίων στον καπι­τα­λι­σμό της επι­τή­ρη­σης, το συμπε­ρι­φο­ρικο τους πλε­ό­να­σμα( Zuboff) Αυτή ακριβώς η εμπλοκή του ατο­μι­κού μικρό­κο­σμου με τον μακρό­κο­σμο είναι που μεταλ­λάσ­σει ολοένα και περισ­σό­τερο τα social media σε «ειδη­σε­ο­γρα­φικά» καλει­δο­σκό­πια, σε δωρεάν «παγκό­σμιες εφη­με­ρί­δες». Είναι αναμ­φι­σβή­τητο ότι έχει «αλλοιω­θεί» η φυσιο­γνω­μία του δημο­σιο­γρα­φι­κού επαγ­γέλ­μα­τος. Δηλαδή μέσα στον υπερ­πλη­θω­ρι­σμό απόψεων και «ανα­λύ­σεων» έχει μεταλ­λα­χθεί η φύση της εδου­λειάς ενός ρεπόρ­τερ ή ενός επι­στη­μο­νι­κού αναλυτή. Δεν υπάρχει πλέον ο «δημο­σιο­γρά­φος» όπως τον ξέραμε πριν το δια­δί­κτυο άσχετα αν ο ρόλος του παρα­μέ­νει πάντα ο ίδιος. «Στην εξέλιξη του ανθρώ­που, δια­χρο­νικά, ο ρόλος του δημο­σιο­γρά­φου δεν άλλαξε ποτέ. Και δεν αλλάζει. Αλλά­ζουν τα μέσα στα οποία εκφρά­ζε­ται. Το ηθικό φορτίο του δημο­σιο­γρα­φι­κού λόγου πρέπει να παρα­μέ­νει πάντα ακέραιο.Όταν ο ρεπόρ­τερ κοιτάει στα μάτια τον άνθρωπο για τον οποίο θα εγείρει στην κοι­νω­νία ερώτημα, η εμπει­ρία και το ηθικό του απόθεμα, πρέπει να λει­τουρ­γή­σουν» ( βλ. Πλη­ρο­φό­ρηση : Ο ‘Αυλος Χρυσός του 21ου αιώνα, Κώστας Τσα­ρού­χας, εκδό­σεις Αλήθεια, 2009) Η πραγ­μα­τι­κό­τητα δείχνει ότι αυτά τα ηθικά απο­θέ­ματα έχουν πάψει να λει­τουρ­γούν. Στο facebook πχ, αλλά και γενι­κό­τερα στα social media, οι εύκολες γενι­κεύ­σεις, οι ατεκ­μη­ρί­ω­τες κρι­τι­κές, τα επι­φα­νειακά συμπε­ρά­σματα, δίνουν και παίρ­νουν με αστρα­πιαίες ταχύ­τη­τες. Η υπερ­δι­κτύ­ωση και η υπερ­συν­δε­σι­μό­τητα ολοένα και περισ­σό­τε­ρων ανθρώ­πων προ­κα­λούν «ηθικό πανικό» και δια­στρε­βλώ­νουν την προ­σέγ­γιση της «αλή­θειας» : τίποτα δεν ορί­ζε­ται, τίποτα δεν ισχύει, όλα επι­τρέ­πο­νται. Οι ειδή­σεις δεν προ­βάλ­λο­νται στον κόσμο πλέον μόνο με βάση την ανα­λυ­τική ικα­νό­τητα ή την εκπαι­δευ­τική επάρ­κεια του επαγ­γελ­μα­τία δημο­σιο­γρά­φου πάνω στο «συμβάν», στο «γεγονός»(και φυσικά δεν ανα­φέ­ρο­μαι απλά στο γνωστό φαι­νό­μενο των fake news) Έχει ουσια­στικά εκτο­πι­στεί ( μερικώς) ο δημο­σιο­γρα­φι­κός λόγος και το αληθινό ρεπορ­τάζ από την υπο­κει­με­νική προ­σέγ­γιση και το «θεα­μα­τικό»( βλ «Η κοι­νω­νία του θεά­μα­τος, Guy Debord, εκδό­σεις Μεταίχ­μιο, 2016) Μια εικόνα, μια φωτο­γρα­φία, μια selfie μπορούν κάλ­λι­στα να μοιά­ζουν μέσα στο μυαλό, αλλά και στο φαντα­σιακό, ακόμη και αυτού του ίδιου του δημο­σιο­γρά­φου, ως ένα ακόμη «συμβάν» Και εδώ ακριβώς είναι που οι αντι­στά­σεις του δημο­σιο­γρά­φου γίνο­νται μείζον ζητού­μενο. Δηλαδή η προ-οριοθέτηση των δικών του ερευ­νη­τι­κών και πρα­κτι­κών της παρου­σί­α­σης του συμ­βά­ντος. Ο επαγ­γελ­μα­τίας δημο­σιο­γρά­φος, αυτός που εργά­ζε­ται είτε σε έντυπα είτε σε τηλε­ο­πτικά ΜΜΕ είτε το στέ­λε­χος ειδη­σε­ο­γρα­φι­κών sites, προ­σπα­θεί καθη­με­ρινά να απο­δώ­σει τα γεγο­νότα, να μετα­φέ­ρει την είδηση και να περάσει την πλη­ρο­φο­ρία στο κοινό του. Αλλά ταυ­τό­χρονα αγω­νί­ζε­ται να απο­κο­πεί όσο το δυνατόν περισ­σό­τερο από την «διεκ­πε­ραιω­τική δημο­σιο­γρα­φία». Ενώ μεγα­λώ­νει η επι­κρά­τεια των πηγών( αφού ο δια­δι­κτυα­κός υπερ­πλη­θω­ρι­σμός κατα­γρα­φής συμ­βά­ντων είναι δυνη­τικά «άπειρος») τελικά κυριαρ­χεί μαζικά η «ανα­πα­ρά­σταση» της είδησης, δηλαδή το συμ­βο­λικό της σημαι­νό­μενο. Την ίδια στιγμή που το «προ­σο­μοιω­τικό περιε­χό­μενο» της πλη­ρο­φο­ρίας «εξα­σθε­νεί» αυτό το ίδιο το συμβάν, και πρω­τί­στως τα κοι­νω­νικά σημαί­νο­ντα. Ο επαγ­γελ­μα­τίας καλεί­ται να «προ­σπε­ρά­σει» το μεγάλο βουνό εκείνης της»θορυ­βώ­δους ειδη­σε­ο­γρα­φίας». Να παρα­μέ­νει πάντα εντός του εδάφους του : εντός του δημο­σιο­γρα­φι­κού του λει­τουρ­γή­μα­τος που δεν επη­ρε­ά­ζε­ται από εκείνη την «υπο­κει­με­νική» προ­σέγ­γιση του ως απλός χρήστης στα ΜΚΔ, εκεί δηλαδή που η πλη­ρο­φο­ρία δια­κι­νεί­ται και ερμη­νεύ­ε­ται με βάση τις ιδε­ο­λο­γι­κές πεποι­θή­σεις, τις εμμονές και πολλές φορές τις μύχιες επι­θυ­μίες του «εθι­σμέ­νου» χρήστη…