Καστελόριζο: Το νησί των γρίφων με τη μαγεία στη Γαλάζια Σπηλιά

Ήταν το πολύ μακρινό 2010 όταν εργα­ζό­μουν σε έναν άλλο δημο­σιο­γρα­φικό όμιλο και έφτια­χνα βαλίτσα για να συμ­με­τά­σχω στην απο­στολή που θα πλαι­σί­ωνε τον Γιώργο Παπαν­δρέου -την Παρα­σκευή 23 Απριλίου- στο ακρι­τικό Καστε­λό­ριζο. «Ζητή­ματα που αφορούν την περι­φε­ρειακή ανά­πτυξη της Ελλάδας», όπως μας πλη­ρο­φό­ρη­σαν τότε από το πρω­θυ­πουρ­γικό γραφείο. Όλοι είχαμε κατα­λά­βει ότι ο τότε πρω­θυ­πουρ­γός θα ανα­κοί­νωνε έργα ανά­πτυ­ξης που θα γίνο­νταν στην περιοχή.

Μια μέρα πριν, την Πέμπτη 22 Απρι­λίου, συγκλή­θηκε άτυπο Υπουρ­γικό Συμ­βού­λιο -υποτίθεται για θέματα απο­κρα­τι­κο­ποι­ή­σεων. Η αλήθεια ήταν ότι ο Γ. Παπαν­δρέου ήθελε να ανι­χνεύ­σει τις προ­θέ­σεις των μελών της κυβέρ­νη­σης ανα­φο­ρικά με την υποβολή αίτησης για την άμεση ενερ­γο­ποί­ηση του μηχα­νι­σμού στή­ρι­ξης για τη χώρα μας. Πέρασαν τέσ­σε­ρις ώρες σε αυτή τη σύσκεψη για να ληφθεί το «πράσινο φως» και να ετοι­μα­στεί η σχετική επι­στολή -λυπητερή προς το ΔΝΤ για μια άνευ όρων οικο­νο­μική παρά­δοση.

«Πρόεδρε, να ακυ­ρώ­σουμε το αυριανό ταξίδι;» τον ρώτησαν οι συνερ­γά­τες του. «Γιατί να το ακυ­ρώ­σουμε; Η ζωή συνε­χί­ζε­ται», απά­ντησε εκείνος. «Θα κάνω το διάγ­γελμα από το Καστε­λό­ριζο». Όλα αυτά δεν τα γνώριζα τότε και έτσι κι αλλιώς, από δημο­σιο­γρα­φι­κές καρα­μπό­λες, έχασα τη συμ­με­τοχή μου σε εκείνο ταξίδι. Έτσι, μαζί με εκα­τομ­μύ­ρια Έλληνες, είδα ότι την ημέρα της ονο­μα­στι­κής εορτής του ο πρω­θυ­πουρ­γός έβαλε μια μωβ-πένθιμη γραβάτα και έχοντας ως φόντο το λιμα­νάκι του Καστε­λό­ρι­ζου, κοίταξε την κάμερα της δημό­σιας τηλε­ό­ρα­σης και άρχισε να μιλά. Αυτά τα πίξελ ανήκουν στις ιστο­ρι­κές στιγμές της χώρας μας από ο Γ. Παπαν­δρέου ανα­κοί­νωσε στον ελλη­νικό λαό τα άσχημα νέα τα οποία σημα­το­δό­τη­σαν μια δεκα­ε­τία ανυ­πέρ­βλη­της δοκι­μα­σίας στις οικο­νο­μι­κές, θεσμι­κές, κοι­νω­νι­κές, πολι­τι­κές και, βασικά, ηθικές αντοχές μας. Η επίσημη είσοδος της Ελλάδας στον ζόφο των μνη­μο­νίων, ταυ­τό­χρονα, απο­μά­κρυνε από εμένα το, έτσι κι αλλιώς, ακρι­τικό νησί.

Το highlight του νησιού, ανάμεσα στα υπό­λοιπα, είναι ο μονα­δι­κός οικι­σμός του, το ομώνυμο Καστε­λό­ριζο/Photo: Σπύρος Σερα­φείμ

Αθήνα -Ρόδος -Καστελόριζο (με αερο­πλάνα)

Δεκα­τέσ­σερα ολό­κληρα χρόνια μετά, κι αφού η Ελλάδα έχει απο­φύ­γει τον ύπουλο ύφαλο των μνη­μο­νίων, ήρθε η ώρα να πάω στο Καστελ­λό­ριζο. Ή Καστε­λό­ριζο. Έτσι κι αλλιώς, το όνομά του προ­έρ­χε­ται από το μεσαιω­νικό κάστρο (Castello Rosso -δηλαδή, το «Κόκκινο Κάστρο»), που είχε χτιστεί επάνω στα ελλη­νι­στικά κρη­πι­δώ­ματα της εποχής του έπαρχου Ρόδου Σωσικλή Νικα­γόρα -κάπου στο 300 τόσο π.Χ. Αντί­στοιχα, ο Ιωάννης Χατζη­φώ­της στο βιβλίο του «Ο Λαϊκός Πολι­τι­σμός του Καστε­λό­ρι­ζου», η μεγα­λύ­τερη έρευνα που έγινε ποτέ για το όνομα και την ετυ­μο­λο­γία του νησιού, φθάνει στο συμπέ­ρα­σμα ότι το δεύτερο συν­θε­τικό του Καστε­λό­ρι­ζου προ­έρ­χε­ται από τη δωδε­κα­νη­σιακή λέξη «ριζο­βούνι», αφού όλα τα σπίτια χτί­στη­καν στους πρό­πο­δες, δηλαδή στις ρίζες του βουνού. Ναι, σε αυτό που έχει έναν ιδιαί­τερο ήχο, σκορπά γαλήνη στο νησί και έχει και πολλά μονο­πά­τια για να το εξε­ρευ­νή­σετε.

Το highlight του νησιού, ανάμεσα στα υπό­λοιπα, είναι ο μονα­δι­κός οικι­σμός του, το ομώνυμο Καστε­λό­ριζο, το οποίο έχει ανα­πτυ­χθεί γύρω από το φυσικό λιμάνι -εκεί όπου θα δείτε να κολυ­μπούν και Caretta caretta- και απο­τε­λεί­ται από τις συνοι­κίες Πηγάδια, Χωράφια και Μαν­δράκι. Όσο καλός κι αν είσαι στις περι­γρα­φές, είναι εξαι­ρε­τικά δύσκολο να απο­δώ­σεις την ομορφιά, τη γρα­φι­κό­τητα αυτού του λιμα­νιού με τα κατα­στή­ματα εστί­α­σης, το ένα και μονα­δικό ζαχα­ρο­πλα­στείο -λίγο πιο μέσα στέκει ο επίσης μονα­δι­κός φούρνος- ανάμεσα σε πολλά, παλιά αρχο­ντικά. Κάποια από αυτά έχουν ερη­μώ­σει, αλλά έχουν γκρε­μι­στεί, αφού οι περισ­σό­τε­ροι κάτοι­κοι έχουν μετα­να­στεύ­σει εδώ και χρόνια στην Αυστρα­λία, ενώ κάποια άλλα έχουν ανα­πα­λαιω­θεί και στέκουν αγέρωχα. Αυτό που κάνει το μάτι να μην μπορεί να τα χορ­τά­σει είναι ότι ακο­λου­θούν πιστά την παρα­δο­σιακή Δωδε­κα­νη­σιακή αρχι­τε­κτο­νική, ενώ η ομοιο­μορ­φία τους προ­έρ­χε­ται από τα κοινά υλικά -πέτρα του νησιού, ξύλο από τη Μικρά Ασία, σιδε­ριές, κερα­μί­δια από την Αττά­λεια και τη Μασ­σα­λία. Και σχεδόν όλα με χρώματα που ούτε θα φαντα­ζό­σουν ποτέ ότι θα έβαφες το σπίτι σου, αλλά είναι προ­φα­νές ότι οι κάτοι­κοι του νησιού αυτού έχουν μια άλλη αισθη­τική.

Αυτοί οι άνθρω­ποι, σύμφωνα με την απο­γραφή του 2021, είναι λιγό­τε­ροι από 600, ενώ πολλοί συγ­γε­νείς τους έχουν μετα­να­στεύ­σει μόνιμα -κατά βάση- στην Αυστρα­λία. Ευτυχώς, πολλοί από αυτούς δεν ξέχασαν τις ρίζες τους και έγιναν ευερ­γέ­τες και δωρητές, ενώ κάποιοι από αυτούς πνί­γη­καν στην προ­σπά­θειά τους να γυρί­σουν πίσω, στον τόπο τους. Οι μόνιμοι κάτοι­κοι, στο μεγα­λύ­τερο ποσοστό τους είναι ψαράδες ή ζουν απο­κλει­στικά από τον του­ρι­σμό. Όταν ρώτησα αρκε­τούς από αυτούς για την ανθρω­πο­γε­ω­γρα­φία των του­ρι­στών, όλοι μου απά­ντη­σαν ότι πάνε εκεί από πολλές χώρες του πλανήτη -το διά­στημα που ήμουν εκεί είδα Αυστρα­λούς (αλίμονο) Βρε­τα­νούς, Ιταλούς, Για­πω­νέ­ζους και Κινέ­ζους. Φυσικά, σύμφωνα πάντα με τους μόνι­μους κατοί­κους, το 80% της οικο­νο­μίας του νησιού βασί­ζε­ται στους Τούρ­κους οι οποίοι, κάθε μέρα, ξεκι­νούν από την κωμό­πολη της επαρ­χίας της Αττά­λειας, Κας -6 χιλιό­με­τρα απέ­να­ντι από το Καστε­λό­ριζο, στη νότιο Τουρκία- και γεμί­ζουν τις τσέπες των Καστε­λο­ρι­ζίων με χρήματα. Αντί­στοιχα, οι δικοί μας πηγαί­νουν εκεί για να αγο­ρά­σουν προ­ϊ­ό­ντα ή για να τους δώσουν τις πρώτες βοή­θειες σε ιατρικά θέματα. Εκεί, για άλλη μια φορά θυμάσαι ότι οι λαοί δεν έχουν ποτέ να μοι­ρά­σουν τίποτα, παρά μόνο οι κυβερ­νώ­ντες τους.

Οι μόνιμοι κάτοι­κοι, στο μεγα­λύ­τερο ποσοστό τους είναι ψαράδες ή ζουν απο­κλει­στικά από τον του­ρι­σμό/Photo: Σπύρος Σερα­φείμ

Η ατρα­ξιόν «Γαλάζια Σπηλιά» και οι βόλτες μέσα από σπίτια

Λίγο παρα­πάνω έγραψα για το λιμάνι που σε μαγεύει, αλλά το σημείο του νησιού που κερνά ατόφια μαγεία τον επι­σκέ­πτη είναι η Γαλάζια Σπηλιά -γνωστή και ως Σπηλιά του Παραστά ή Φώκιαλη. Θα το βρείτε στη νοτιο­α­να­το­λική ακτή του νησιού και έχει μήκος 40-50 μέτρα, πλάτος 25-30 μέτρα και ύψος 20-25 μέτρα. Εκεί, το φως του ήλιου δια­θλά­ται μέσα από τη θάλασσα και αντα­να­κλά­ται και στο εσω­τε­ρικό της σπηλιάς, βγά­ζο­ντας ένα απί­στευτο, εκθαμ­βω­τικό γαλάζιο – μπλε χρώμα, το οποίο μόνο τα καρέ από έναν φακό μπορούν να απο­δώ­σουν. Μέχρι εκεί θα φτάσετε μόνο με βάρκα, ενώ η είσοδος είναι μόλις ένα μέτρο πάνω από το επίπεδο της θάλασ­σας. Ο έμπει­ρος βαρ­κά­ρης σου λέει να ξαπλώ­σεις, πλη­σιά­ζει την πλώρη κοντά στην είσοδο, ανοίγει το γκάζι και την επόμενη στιγμή βρί­σκε­σαι μέσα σε ένα παρα­μυ­θέ­νιο σπήλαιο, αυτό που επι­λέ­γουν οι φώκιες της περιο­χής για να γεννούν τα μικρά τους. Η δωρεάν συμ­βουλή της ημέρας: η καλύ­τερη ώρα της ημέρας για να πάτε εκεί είναι νωρίς το πρωί, όταν ο ήλιος είναι ακόμα σε χαμηλή θέση, για να μπο­ρέ­σετε να δείτε αυτό το ιδιαί­τερο χρώμα της Blue Cave και να κάνετε και μια βουτιά εκεί.

Αμέσως μετά, αφού γυρί­σετε στο λιμάνι, μπο­ρείτε να πιείτε καφέ κοι­τά­ζο­ντας τη θάλασσα ή να «χαθείτε» στα στενά του οικι­σμού και να περι­δια­βείτε σε άλλες εποχές, όπου πολλοί κατα­κτη­τές πέρασαν από αυτό το νησί και άφησαν για πάντα εκεί τα ιστο­ρικά χνάρια τους. Πλα­κό­στρωτα ή στενά, χωμά­τινα δρο­μά­κια, σκα­λο­πά­τια και πόρτες που θυμί­ζουν κάστρα υπάρ­χουν σε κάθε γωνιά, όπως και τα «ματάκια» σε αυλές και φου­ρού­σια που διώ­χνουν την αρνη­τική ενέρ­γεια. Μπο­ρείτε να ξαπο­στά­σετε σε κάποια περι­ποι­η­μένη αυλή, αφού ο δρόμος σε βγάζει σε σπίτια κατοί­κων που σε κοι­τά­ζουν και χαμο­γε­λούν, ή σε μικρά μπαλ­κο­νά­κια με ξύλινα ή μεταλ­λικά υπο­στυ­λώ­ματα για να δεις από ψηλά το λιμάνι ή τους «απέ­να­ντι». Είναι η στιγμή που ανα­ρω­τιέ­σαι και σε πιάνει δέος από το πόσο μακριά βρί­σκε­σαι από την Αθήνα και, βασικά, «πόσο κοντά στην Τουρκία;».

Αφού γυρί­σετε στο λιμάνι, μπο­ρείτε να πιείτε καφέ κοι­τά­ζο­ντας τη θάλασσα ή να «χαθείτε» στα στενά του οικι­σμού/Photo: Σπύρος Σερα­φείμ

Πλα­κό­στρωτα ή στενά, χωμά­τινα δρο­μά­κια, σκα­λο­πά­τια και πόρτες που θυμί­ζουν κάστρα υπάρ­χουν σε κάθε γωνιά/Photo: Σπύρος Σερα­φείμ

Το νησί των γρίφων

Αυτό απο­τε­λεί μια κατε­ξο­χήν ρητο­ρική ερώτηση, αφού γνω­ρί­ζεις την απά­ντηση, αλλά έτσι κι αλλιώς το Καστε­λό­ριζο είναι το νησί των γρίφων και για όλα…«φταίει» το περί­φημο Γρι­φο­πούλι, ένα σπάνιο ενδη­μικό είδος. Επι­θυ­μώ­ντας να μοι­ρά­σει την ηθική γνώση και τις επι­στή­μες, απο­φά­σισε να εξε­λι­χθεί και να γίνει απο­δη­μη­τικό πουλί, ανοί­γο­ντας τα φτερά του και δια­δί­δο­ντας τη χαρά των γρίφων παγκο­σμίως. Κάπως έτσι, εκεί ξεκί­νησε το 2021 ένα τολμηρό εγχεί­ρημα, το 1ο Φεστι­βάλ Γρίφων, ύστερα από μια σειρά επι­τυ­χη­μέ­νων αλλά και επί­πο­νων διορ­γα­νώ­σεων έγινε θεσμός και κατά­φερε να κερ­δί­σει τον σεβασμό όχι μόνο της τοπικής κοι­νω­νίας, όχι απλώς όμορων νησιών και άλλων περιο­χών της Ελλάδας, αλλά να γίνει γνωστό σε όλο τον πλανήτη. Με επί­κε­ντρο τη θεμα­τική των γρίφων, αλλά και με παράλ­λη­λες επι­στη­μο­νι­κές δράσεις και βιω­μα­τικά δρώμενα, ανα­δει­κνύ­ε­ται η επι­στήμη και η σύγ­χρονη τεχνο­λο­γία. Και κάπως έτσι, σε όλες τις διορ­γα­νώ­σεις, κάθε χρόνο, συμ­με­τέ­χουν κατα­ξιω­μέ­νοι ακα­δη­μαϊ­κοί, ερευ­νη­τές, επι­στή­μο­νες, εκπαι­δευ­τι­κοί και άνθρω­ποι της Τέχνης, οι οποίοι ακο­λου­θούν το όραμα του βασικού διορ­γα­νωτή του Φεστι­βάλ, του Πανταζή Χούλη, με την πολύ­τιμη βοήθεια και συμπα­ρά­σταση από την Ελένη Γραμ­μα­τι­κο­πού­λου.

Για αυτή την πραγ­μα­τικά ιδιαί­τερη περί­πτωση ανθρώ­που χρειά­ζο­νται πολλά αντί­στοιχα κείμενα και πάλι δεν θα είναι αρκετά για να περι­γρά­ψουν το απί­στευτα πολυ­δαί­δαλο μυαλό του και, ταυ­τό­χρονα, τη μονα­δική του ψυχή. Ως ένα βιο­γρα­φικό λίγων λέξεων, αυτή τη στιγμή ο κ. Χούλης είναι από τα πιο γνωστά ονόματα παγκο­σμίως στον τομέα των γρίφων, είναι εκείνος που έκανε τον Ρούμπικ (ναι, εκείνον που έφτιαξε τον διάσημο κύβο) να τον καλέσει στο στού­ντιό του στη Βου­δα­πέ­στη, αφού ο ίδιος είχε πάει τον μηχα­νι­σμό πολλά βήματα μπροστά. Απο­φεύγω να επε­κταθώ στο πώς έγινε καθη­γη­τής Πολι­τι­κής Μηχα­νο­λο­γίας, δίδαξε στο Πανε­πι­στή­μιο και ψηφί­στηκε ως καλύ­τε­ρος καθη­γη­τής της δυτικής Αυστρα­λίας! Μια ημέρα, όμως, αυτός ο μονα­δι­κός και απί­στευ­τος τύπος -που πρέπει να γνωρίσετε-παίρνει το εφάπαξ, φεύγει από την Αυστρα­λία, επι­στρέ­φει στο Καστε­λό­ριζο, μαζί του φέρνει 4.500 γρίφους, φτιά­χνει το μουσείο και το Φεστι­βάλ Γρίφων ξεκινά το 2021. Λεπτο­μέ­ρεια ουσίας: έφυγε από την Αυστρα­λία, όπου έβγαζε πολύ καλά χρήματα, και γύρισε στην Ελλάδα το 2013, όταν η χώρα μας μαστι­ζό­ταν από την οικο­νο­μική κρίση -τρία χρόνια μετά το διάγ­γελμα Παπαν­δρέου στο λιμάνι του νησιού.

Σε αυτό το νησί ο μεγα­λύ­τε­ρος γρίφος που πρέπει συνεχώς να προ­σπα­θείς να επι­λύ­σεις, όταν φύγεις από εκεί, είναι το πότε θα επι­στρέ­ψεις, χωρίς πάντα να μπορείς να εξη­γή­σεις το τι ακριβώς είναι αυτό που σε τραβάει πίσω. Διάολε, κάτι μαγικό συμ­βαί­νει σε αυτή την κουκίδα γης στην ανα­το­λική Μεσό­γειο, την οποία έτσι κι αλλιώς δύσκολα εντο­πί­ζεις στον χάρτη, σε αυτό το μέρος που ενώ στιγ­μα­τί­στηκε για πάντα με μια επο­νεί­δι­στη χρονική περίοδο για την Ελλάδα, βγάζει τόσο πλούτο συναι­σθη­μά­των και άλλες τόσες ανε­κτί­μη­τες στιγμές, όπου κανένα μνη­μό­νιο Νομι­σμα­τι­κού Ταμείου δεν μπορεί να σταθεί δίπλα του. Έτσι, μπορεί να κου­βα­λούσα μέσα μου ως ανεκ­πλή­ρωτο το ότι δεν πήγα το 2010 στο ιστο­ρικό ταξίδι, αλλά το Καστε­λό­ριζο, τόσα χρόνια μετά, ήταν εκεί και με περί­μενε. Και με περι­μέ­νει να πάω ξανά και ξανά…

φωτο­γρα­φίες Σπύρος Σερα­φείμ  Περι­κλής Μεράκος

Πηγή: travel.gr