Δεσπόζει η γκρίζα απασχόληση στον τουρισμό

Οι ελλεί­ψεις εργα­ζο­μέ­νων και η μεγάλη στρέ­βλωση με το καθε­στώς του επο­χι­κού επι­δό­μα­τος που οδηγεί σε ανα­σφά­λι­στη εργασία

Οταν πριν από περίπου τρία χρόνια κλι­μά­κιο με κυβερ­νη­τικά στελέχη επι­σκέ­φθηκε νησί που απο­τε­λεί μεγάλο του­ρι­στικό προ­ο­ρι­σμό, βρέθηκε αντι­μέ­τωπο με το εξής παρά­δοξο: οι τοπικές οργα­νώ­σεις ξενο­δό­χων και εργο­δο­τών που δρα­στη­ριο­ποιού­νται στον κλάδο της εστί­α­σης παρα­πο­νού­νταν πως δεν βρί­σκουν εργα­ζο­μέ­νους. Το Εργα­τικό Κέντρο του νησιού ζητούσε στήριξη προς τους εργα­ζο­μέ­νους, με αύξηση του επι­δό­μα­τος ανερ­γίας και μείωση των προ­βλε­πό­με­νων ημερών ασφά­λι­σης, γιατί δεν υπήρχαν δου­λειές. Και οι εργα­σια­κοί σύμ­βου­λοι του Κέντρου Προ­ώ­θη­σης Απα­σχό­λη­σης (ΚΠΑ), υπεύ­θυ­νοι για το «ματσά­ρι­σμα» μεταξύ αναγκών της τοπικής κοι­νω­νίας και των ανέργων του νησιού, έλεγαν πως οι άνεργοι αρνού­νταν να πάνε στις δου­λειές που τους πρό­τει­ναν.

Αυτό που προ­κά­λεσε έκπληξη στους υπουρ­γούς και γενι­κούς γραμ­μα­τείας το 2021, πλέον απο­τε­λεί τη νέα πραγ­μα­τι­κό­τητα στην Ελλάδα, μια χώρα που στη­ρί­ζε­ται σε μεγάλο βαθμό στο του­ρι­στικό προϊόν και κατ’ επέ­κταση στην εποχική απα­σχό­ληση.

Τι δεί­χνουν τα στοι­χεία

Ενα γκρίζο τοπίο για την απα­σχό­ληση στον του­ρι­στικό και επι­σι­τι­στικό κλάδο κατα­δει­κνύ­ουν τα στοι­χεία, σύμφωνα με τα οποία όσο αυξά­νο­νται οι εργα­ζό­με­νοι αυξά­νο­νται και τα κενά, το επίδομα ανερ­γίας κοστί­ζει περισ­σό­τερο στο κράτος από το «όφελος» της ασφά­λι­σης των εργα­ζο­μέ­νων, ενώ στο μέλλον θα κληθεί και πάλι το κράτος να στη­ρί­ξει το εισό­δημα των συντα­ξιού­χων του κλάδου, αφού λίγες μέρες ασφά­λι­σης οδηγούν σε μηδα­μι­νές συντά­ξεις, οι εργο­δό­τες δια­μαρ­τύ­ρο­νται πως δεν βρί­σκουν εργα­ζο­μέ­νους με κατάλ­ληλα και υψηλής εξει­δί­κευ­σης προ­σό­ντα, ενώ ανα­ζη­τούν «φθηνές» λύσεις σε τρίτες χώρες, με χαμη­λούς μισθούς και σε ορι­σμέ­νες χαρα­κτη­ρι­στι­κές περι­πτώ­σεις ανε­πί­τρε­πτες συν­θή­κες δια­μο­νής, και οι εργα­ζό­με­νοι συν­δέ­ουν την… τύχη της εργα­σίας τους με το ύψος του επι­δό­μα­τος ανερ­γίας.

Είναι ενδει­κτικό ότι παρά τις 60.000 με 80.000 κενές θέσεις εργα­σίας, η απα­σχό­ληση αυξή­θηκε μέσα στα τελευ­ταία χρόνια, από 295.676 θέσεις εργα­σίας το 2011 σε 382.597 το 2023, ήτοι κατά 29%, φθά­νο­ντας το ανώτατο επίπεδο που έχει κατα­γρα­φεί στον κλάδο, από την περίοδο των μνη­μο­νίων. Οι προ­σλή­ψεις αυξή­θη­καν επίσης. Ετσι, το 2023 πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν 1.228.053 προ­σλή­ψεις, περισ­σό­τε­ρες και από αυτές του 2019 που ήταν 1.192.870. Αντί­στοιχα αυξη­μέ­νες βέβαια ήταν και οι απο­λύ­σεις, λόγω της έντονης επο­χι­κό­τη­τας που χαρα­κτη­ρί­ζει τις ειδι­κό­τη­τες που σχε­τί­ζο­νται με τον του­ρι­σμό και τον επι­σι­τι­σμό. Ετσι, υπήρξαν 1.224.667 απο­λύ­σεις, έναντι 1.164.183 απο­λύ­σεων το 2019. Το ισο­ζύ­γιο ήταν θετικό, με 3.386 νέες θέσεις εργα­σίας.

Η επο­χι­κό­τητα, το κύριο χαρα­κτη­ρι­στικό της αγοράς εργα­σίας σε μια χώρα που ο του­ρι­σμός είναι το βασικό της προϊόν, με πρω­τα­γω­νι­στικό ρόλο στην οικο­νο­μική δρα­στη­ριό­τητα, φαί­νε­ται και από το πόσοι λαμ­βά­νουν μετά τη λήξη της του­ρι­στι­κής σεζόν το τακτικό εποχικό επίδομα ανερ­γίας από τη ΔΥΠΑ. Σύμφωνα με τα στοι­χεία, ενώ το 2009 οι δικαιού­χοι ανέρ­χο­νταν σε 85.888 άτομα, το 2023 ο αριθμός των δικαιού­χων διπλα­σιά­στηκε (+100%) φθά­νο­ντας τα 172.485 άτομα.

Πρό­κει­ται για ένα ακόμη ρεκόρ, που ευνο­εί­ται και από το γεγονός ότι για τη λήψη του επι­δό­μα­τος για 80 ημέρες, απαι­τού­νται μόλις 100 ημέρες ασφά­λι­σης. Ετσι, για παρά­δειγμα ένας επο­χι­κός ξενο­δο­χο­ϋ­πάλ­λη­λος χωρίς προ­ϋ­πη­ρε­σία, που αμεί­βε­ται με μισθό από 965 έως 1.052 ευρώ μεικτά (χωρίς επι­δό­ματα στολής, δια­τρο­φής, δια­μο­νής, γάμου κ.λπ.) αρκεί να δου­λέ­ψει 100 ημέρες για να λάβει συνο­λικά ως επίδομα ανερ­γίας 1.631,2 ευρώ, έχοντας κατα­βά­λει ως ασφα­λι­στι­κές εισφο­ρές από 560 έως 584 ευρώ ο ίδιος και από 900 έως 937 ευρώ ο εργο­δό­της του. Συνο­λικά, οι ασφα­λι­στι­κές εισφο­ρές ανέρ­χο­νται σε 1.460 ευρώ και το επίδομα σε 1.631,2 ευρώ. Κι όπως επι­ση­μαί­νει η Ε.Ε. στην τελευ­ταία έκθεσή της για την επάρ­κεια των συντά­ξεων, οι οποίες θα βαίνουν μειού­με­νες εάν δεν ληφθούν μέτρα για τους εποχικά εργα­ζο­μέ­νους (μαζί με τις γυναί­κες και τους υπό­λοι­πους εργα­ζο­μέ­νους με ευέ­λι­κτες μορφές εργα­σίας και λίγες ημέρες ασφά­λι­σης), οι συντά­ξεις τους θα είναι πολύ κάτω από τα όρια της αξιο­πρε­πούς δια­βί­ω­σης.

Ανα­λύ­ο­ντας το φαι­νό­μενο, οι ειδικοί επι­ση­μαί­νουν την τερά­στια ανα­ντι­στοι­χία μεταξύ των αναγκών της εγχώ­ριας αγοράς εργα­σίας και του υπάρ­χο­ντος εργα­τι­κού δυνα­μι­κού. Τονί­ζουν επίσης, ότι πολλές φορές δεν είναι η έλλειψη «ταλέ­ντων» που δημιουρ­γεί το πρό­βλημα, αλλά η έλλειψη εξει­δι­κευ­μέ­νων θέσεων που θα μπο­ρού­σαν να απορ­ρο­φή­σουν τα προ­σό­ντα του εργα­τι­κού δυνα­μι­κού και ανα­δει­κνύ­ουν την ανάγκη βελ­τί­ω­σης των μισθών και των συν­θη­κών εργα­σίας, καθώς το του­ρι­στικό επάγ­γελμα δεν απο­τε­λεί πλέον ελκυ­στική επιλογή για νέους, που προ­τι­μούν να δου­λέ­ψουν για παρά­δειγμα «ντε­λί­βερι» παρά σερ­βι­τό­ροι.

Μια βολική επιλογή

Περι­γρά­φουν όμως και τις «γκρίζες» πρα­κτι­κές που ακο­λου­θούν εργο­δό­τες και εργα­ζό­με­νοι, εκμε­ταλ­λευό­με­νοι το ιδιό­μορφο καθε­στώς που ισχύει με την ειδική επι­δό­τηση ανερ­γίας των απα­σχο­λού­με­νων σε επι­σι­τι­σμό – του­ρι­σμό, κατά τους μήνες που δεν δου­λεύ­ουν. Ή για την ακρί­βεια, που εμφα­νί­ζο­νται να μη δου­λεύ­ουν, καθώς η μαύρη, ανα­σφά­λι­στη ή έστω η… γκρίζα υπο­α­σφα­λι­σμένη εργασία δεσπό­ζει στους συγκε­κρι­μέ­νους κλάδους στη χώρα μας. Στην ανάλυση αυτή βέβαια θα πρέπει να προ­στε­θεί και το εξαι­ρε­τικά υψηλό μη μισθο­λο­γικό κόστος για τους εργο­δό­τες, που καθιστά ευκο­λό­τερη την επιλογή της ανα­σφά­λι­στης εργα­σίας, την οποία άλλωστε εμφα­νί­ζο­νται αν όχι να επι­ζη­τούν, του­λά­χι­στον να απο­δέ­χο­νται οι εργα­ζό­με­νοι. Αρκεί να έχουν καλύψει τα απαι­τού­μενα ένσημα για τη λήψη του επο­χι­κού επι­δό­μα­τος. Αλλωστε, πολλοί από αυτούς κατά τους χει­με­ρι­νούς μήνες απα­σχο­λού­νται σε άλλες εργα­σίες, είτε δικές τους, π.χ. ως αγρότες, είτε γνωστών, χωρίς ασφά­λιση βέβαια, για να μη χάσουν το εποχικό επίδομα.

Για τη λήψη του επι­δό­μα­τος για 80 ημέρες απαι­τού­νται μόλις 100 ημέρες ασφά­λι­σης.

Ολοι; Οχι βέβαια. Υπάρ­χουν και εργα­ζό­με­νοι κυρίως σε λιγό­τερο του­ρι­στι­κούς προ­ο­ρι­σμούς, όπου η οικο­νο­μική δρα­στη­ριό­τητα «νεκρώ­νε­ται» τους χει­με­ρι­νούς μήνες, με σημα­ντικά μικρό­τερη του­ρι­στική σεζόν, όπου μετά βίας συμπλη­ρώ­νουν τα απαι­τού­μενα ένσημα κι έχουν πραγ­μα­τική ανάγκη για το επίδομα όταν στον τόπο τους «δεν κου­νιέ­ται τίποτα».

Στην κυβέρ­νηση εξε­τά­ζουν γενι­κό­τερα μέτρα αυστη­ρο­ποί­η­σης της επι­δο­μα­τι­κής πολι­τι­κής της ΔΥΠΑ, καθώς θεωρούν πως με την υπάρ­χουσα δομή τους, κάποια επι­δό­ματα λει­τουρ­γούν ως αντι­κί­νη­τρα για την ανα­ζή­τηση εργα­σίας. Ηδη, σχε­διά­ζε­ται η ανα­μόρ­φωση της τακτι­κής επι­δό­τη­σης ανερ­γίας, μετά και την εισή­γηση – μελέτη του ΟΟΣΑ, και σύμφωνα με όλες τις ενδεί­ξεις, δεν απο­κλεί­ε­ται το τελικό σχέδιο να περι­λαμ­βά­νει και το «λίφτινγκ» στο εποχικό επίδομα που εισπράτ­τουν οι χιλιά­δες εργα­ζό­με­νοι στον του­ρι­σμό τον χειμώνα, μετά τη λήξη της σεζόν. Βέβαια, η νέα αλλαγή στην πολι­τική ηγεσία του υπουρ­γείου Εργα­σίας ενδέ­χε­ται να μετα­θέ­σει για λίγο αργό­τερα, το φθι­νό­πωρο ή το αργό­τερο έως τον χειμώνα, τις όποιες παρεμ­βά­σεις, ώστε να βάλει και η νέα υπουρ­γός Εργα­σίας Νίκη Κερα­μέως την προ­σω­πική της πινελιά στις προ­ω­θού­με­νες αλλαγές.

Ερχο­νται αλλαγές

Πρό­σφατα, πάντως, ο επι­κε­φα­λής του οικο­νο­μι­κού γρα­φείου του Πρω­θυ­πουρ­γού Αλέξης Πατέλης μιλώ­ντας στο 1ο Διεθνές Συνέ­δριο του ΤΜΕΔΕ προ­α­νήγ­γειλε γενι­κό­τερα δρα­στι­κές αλλαγές στην επι­δο­μα­τική πολι­τική της κυβέρ­νη­σης, με τις πρώτες απο­φά­σεις να αφορούν το επίδομα ανερ­γίας και το εποχικό επίδομα για τον του­ρι­σμό.

Ο ίδιος χαρα­κτή­ρισε «αντι­κί­νη­τρο» για την είσοδο στην αγορά εργα­σίας το εποχικό επίδομα που λαμ­βά­νουν οι εργα­ζό­με­νοι στον του­ρι­σμό, ενώ όπως περιέ­γραψε, η μεταρ­ρύθ­μιση στο ευρύ­τερο καθε­στώς χορή­γη­σης των επι­δο­μά­των θα έχει βασικό άξονα τις σχε­τι­κές προ­τά­σεις του ΟΟΣΑ. Πρό­κει­ται για τη μελέτη που παρα­δό­θηκε στο υπουρ­γείο Εργα­σίας για το τακτικό επίδομα ανερ­γίας και ανα­φέ­ρει ότι πρέπει να υπάρχει μεγα­λύ­τερη δια­σύν­δεση του επι­δό­μα­τος ανερ­γίας με το ύψος του μισθού και την προ­ϋ­πη­ρε­σία των δικαιού­χων.

Αντί­στοιχη δια­σύν­δεση του χρόνου ασφά­λι­σης και των μηνών επι­δό­τη­σης θα μπο­ρούσε να εφαρ­μο­στεί και για το εποχικό επίδομα, ώστε να μη λει­τουρ­γεί η επι­δό­τηση ως αντι­κί­νη­τρο για εργασία. Αν και δεν έχει υπάρξει σχετική μελέτη για το θέμα, υπάρ­χουν κυβερ­νη­τικά στελέχη που εκτι­μούν ότι πρό­κει­ται για ένα μέτρο που θα επι­φέ­ρει σημα­ντική εξι­σορ­ρό­πηση, καθώς θα οδη­γή­σει σε ένα δικαιό­τερο σύστημα επι­δό­τη­σης των εποχικά εργα­ζο­μέ­νων στους συγκε­κρι­μέ­νους κλάδους, ενώ δεν απο­κλεί­ε­ται να οδη­γή­σει και σε περιο­ρι­σμό της δαπάνης, που βάσει των εκτι­μή­σεων αγγίζει τα 300 εκατ. ευρώ σε ετήσια βάση.

Αυτό στην πράξη σημαί­νει ότι έπειτα από 6 ή 7 μήνες εργα­σίας, θα μπο­ρούσε το επίδομα να δίνεται για 4 μήνες. Για 4 ή 3 μήνες εργα­σίας όμως το επίδομα θα μπο­ρούσε να διαρ­κέ­σει 2 ή ακόμη και 1 μήνα. Σε κάθε περί­πτωση, ειδική μέριμνα θα πρέπει να ισχύσει για επο­χι­κούς εργα­ζο­μέ­νους που κατοι­κούν σε περιο­χές που δεν έχουν μεγάλη του­ρι­στική ανά­πτυξη και ιδιαί­τερα για κατοί­κους που τους χει­με­ρι­νούς μήνες δεν υπάρ­χουν ευκαι­ρίες απα­σχό­λη­σης για αυτούς στον τόπο τους.

«Δεν ισχύουν οι ίδιες συν­θή­κες στον Αγιο Ευστρά­τιο και στα Χανιά», τονί­ζουν χαρα­κτη­ρι­στικά μιλώ­ντας στην «Κ» παρά­γο­ντες της αγοράς, επι­ση­μαί­νο­ντας βέβαια ότι δεν είναι πάντα εύκολος ο δια­χω­ρι­σμός. «Παλιά, με μικρό­τερη του­ρι­στική ανά­πτυξη, ξεσπι­τώ­νο­νταν ολό­κληρα χωριά από τη Βόρεια Ελλάδα προ­κει­μέ­νου να δου­λέ­ψουν στα νησιά», σημειώ­νει ξενο­δό­χος που δρα­στη­ριο­ποιεί­ται στον χώρο χρόνια. «Πλέον, δεν βλέ­πουμε εργα­ζο­μέ­νους ούτε με…. κιάλια», λέει.

Τι ζητούν οι εργα­ζό­με­νοι

Τη δική τους εκτί­μηση για το ίδιο γεγονός δίνουν οι εκπρό­σω­ποι των εργα­ζο­μέ­νων σε επι­σι­τι­σμό – του­ρι­σμό, με την Πανελ­λή­νια Ομο­σπον­δία να ξεκα­θα­ρί­ζει ότι όχι μόνο δεν πρέπει να μειωθεί ή πολλώ δε μάλλον να κοπεί το εποχικό επίδομα, αλλά πρέπει είτε να αυξηθεί το ποσό, είτε έστω να επι­μη­κυν­θεί ο χρόνος κατα­βο­λής του. Πρό­κει­ται για ένα αίτημα χρόνων που αφορά κατά κύριο λόγο την αύξηση της επι­δό­τη­σης, αλλά και την ανα­λο­γι­κό­τερη κατα­βολή της. Στην πράξη, οι εργα­ζό­με­νοι ζητούν όσες μέρες εργα­στούν το καλο­καίρι, τόσες να επι­δο­τη­θούν τον χειμώνα με μίνι­μουμ τους τρεις και πλαφόν τους πέντε μήνες. Με αυτόν τον τρόπο εκτι­μούν ότι θα επι­τευ­χθεί ένα μεγάλο χτύπημα στη μαύρη και ανα­σφά­λι­στη εργασία, ο ΕΦΚΑ θα δει περισ­σό­τερα έσοδα στα ταμεία του και οι εργα­ζό­με­νοι θα έχουν για του­λά­χι­στον δύο μήνες παρα­πάνω εισό­δημα.

Ποιες προ­ϋ­πο­θέ­σεις ισχύουν για να χορη­γη­θεί το εποχικό επίδομα ανερ­γίας

Να σημειω­θεί ότι για να λάβει ένας εργα­ζό­με­νος στον του­ρι­σμό το εποχικό επίδομα ανερ­γίας τον χειμώνα ισχύουν οι εξής προ­ϋ­πο­θέ­σεις:

Νέοι επι­δο­τού­με­νοι που έχουν απα­σχο­λη­θεί σε επι­χει­ρή­σεις που λει­τουρ­γούν εποχικά για μία σεζόν:

• Του­λά­χι­στον 100 ημέρες εργα­σίας σε επι­χει­ρή­σεις που λει­τουρ­γούν εποχικά με κρα­τή­σεις υπέρ του κλάδου ανερ­γίας εντός του 14μήνου πριν από τη λήξη ή τη λύση της εργα­σια­κής σχέσης, χωρίς να υπο­λο­γί­ζο­νται οι ημέρες των δύο τελευ­ταίων μηνών πριν από τη λήξη ή τη λύση αυτής.

• Ογδόντα ημέρες εξαρ­τη­μέ­νης εργα­σίας σε κάθε έτος κατά τα 2 προη­γού­μενα έτη πριν από την έναρξη της επι­δό­τη­σής τους.

Νέοι επι­δο­τού­με­νοι που έχουν απα­σχο­λη­θεί σε επι­χει­ρή­σεις που λει­τουρ­γούν εποχικά για δύο συνε­χό­με­νες σεζόν:

• Του­λά­χι­στον 100 ημέρες εργα­σίας σε επι­χει­ρή­σεις που λει­τουρ­γούν εποχικά με κρα­τή­σεις υπέρ του κλάδου ανερ­γίας κατά το τελευ­ταίο 12μηνο πριν από τη λήξη ή λύση της σύμ­βα­σης εργα­σίας τους.

• Ογδόντα ημέρες εξαρ­τη­μέ­νης εργα­σίας σε κάθε έτος κατά τα δύο προη­γού­μενα έτη πριν από την έναρξη της επι­δό­τη­σής τους.

Παλαιοί επι­δο­τού­με­νοι που έχουν απα­σχο­λη­θεί σε επι­χει­ρή­σεις που λει­τουρ­γούν εποχικά για μία σεζόν:

• Του­λά­χι­στον 100 ημέρες εργα­σίας σε επι­χει­ρή­σεις που λει­τουρ­γούν εποχικά με κρα­τή­σεις υπέρ του κλάδου ανερ­γίας εντός του 14μήνου πριν από τη λήξη ή τη λύση της εργα­σια­κής σχέσης, χωρίς να υπο­λο­γί­ζο­νται οι ημέρες των δύο τελευ­ταίων μηνών πριν από τη λήξη ή τη λύση αυτής.

Παλαιοί επι­δο­τού­με­νοι που έχουν απα­σχο­λη­θεί σε επι­χει­ρή­σεις που λει­τουρ­γούν εποχικά για δύο συνε­χό­με­νες σεζόν:

• Του­λά­χι­στον 100 ημέρες εργα­σίας σε επι­χει­ρή­σεις που λει­τουρ­γούν εποχικά με κρα­τή­σεις υπέρ του κλάδου ανερ­γίας κατά το τελευ­ταίο 12μηνο πριν από τη λήξη ή λύση της σύμ­βα­σης εργα­σίας τους. Η χρονική διάρ­κεια της επι­δό­τη­σής τους είναι ογδόντα (80) ημέρες, χωρίς να τίθεται κανένας περιο­ρι­σμός ως προς τα ημε­ρή­σια επι­δό­ματα που έλαβαν κατά την προη­γού­μενη από την έναρξη της επι­δό­τη­σης τετρα­ε­τία στην περί­πτωση αυτή.

Αν κατά τη διάρ­κεια της επι­δό­τη­σης οι δικαιού­χοι χάσουν την ιδιό­τητα του ανέργου (π.χ. λόγω πρό­σλη­ψης, ασθέ­νειας, στρά­τευ­σης κ.ο.κ.), η επι­δό­τηση σταματά προ­σω­ρινά (ανα­στέλ­λε­ται), ενώ είναι δυνατόν να συνε­χι­στεί και πάλι υπό πρoϋποθέσεις.

Οι επι­δο­τού­με­νοι άνεργοι έχουν συγκε­κρι­μέ­νες υπο­χρε­ώ­σεις, η μη τήρηση των οποίων μπορεί να οδη­γή­σει σε ορι­στική διακοπή της επι­δό­τη­σής τους.

Πηγή kathimerini.gr