Γιάννης Δουκουμόπουλος: Η αξία της πρόληψης στον καρκίνο του μαστού

Ο πιο συ­χνός γυ­ναι­κεί­ος καρ­κί­νος σε πα­γκό­σμιο επί­πε­δο είναι ο καρ­κί­νος του μα­στού. Ο δρ. Γιάν­νης Δου­κου­μό­που­λος, χει­ρουρ­γός-μα­στο­λό­γος, μι­λά­ει στη «δ» σε μία ανα­λυ­τι­κή συ­νέ­ντευ­ξη για την αξία της πρό­λη­ψης στην έγκαι­ρη διά­γνω­ση στον καρ­κί­νο του μα­στού, για την κα­λύ­τε­ρη αντι­με­τώ­πι­ση της νόσου, λύ­νο­ντας απο­ρί­ες πολ­λών γυ­ναι­κών για τον προ­λη­πτι­κό έλεγ­χο των μα­στών και τις απα­ραί­τη­τες εξε­τά­σεις που πρέ­πει να κά­νουν, τους πα­ρά­γο­ντες που έχουν συ­σχε­τι­στεί με αυ­ξη­μέ­νο κίν­δυ­νο εμ­φά­νι­σης καρ­κί­νου του μα­στού, σε ποια ηλι­κία πρέ­πει να ξε­κι­νή­σουν τις μα­στο­γρα­φί­ες, αν παί­ζει ρόλο η κλη­ρο­νο­μι­κό­τη­τα και πότε μία γυ­ναί­κα συ­γκα­τα­λέ­γε­ται στις ομά­δες υψη­λού κιν­δύ­νου.

Ανα­λυ­τι­κά η συ­νέ­ντευ­ξη:

• Κύριε Δου­κου­μό­που­λε είναι ο καρ­κί­νος του μα­στού μια νόσος των με­γά­λων ηλι­κιών ή προ­σβά­λει το ίδιο όλες τις ηλι­κί­ες;

Ο καρ­κί­νος του μα­στού είναι ο συ­χνό­τε­ρος καρ­κί­νος του γυ­ναι­κεί­ου πλη­θυ­σμού στις ανε­πτυγ­μέ­νες χώρες του δυ­τι­κού κό­σμου. Στη χώρα μας έχου­με πε­ρισ­σό­τε­ρες από 5.000 νέες πε­ρι­πτώ­σεις καρ­κί­νου μα­στού ετη­σί­ως. Απο­τε­λεί την πρώτη αιτία θα­νά­του στις γυ­ναί­κες με­τα­ξύ 45 και 60 ετών. Η συ­χνό­τη­τα του καρ­κί­νου του μα­στού συ­νε­χώς αυ­ξά­νε­ται μέχρι την ηλι­κία των 75 ετών. Γε­νι­κά μπο­ρού­με να πούμε πως το «ρίσκο» να νο­σή­σει μια γυ­ναί­κα στη διάρ­κεια της ζωής της είναι 1 στις 8.

• Ποιοι είναι οι πα­ρά­γο­ντες κίν­δυ­νου;

Οι βα­σι­κοί πα­ρά­γο­ντες κίν­δυ­νου για την εμ­φά­νι­ση καρ­κί­νου του μα­στού είναι το φύλο (γυ­ναί­κα), η ηλι­κία (ο κίν­δυ­νος αυ­ξά­νε­ται με την ηλι­κία- οι πε­ρισ­σό­τε­ρες πε­ρι­πτώ­σεις εμ­φα­νί­ζο­νται μετά τα 50 έτη, ενώ δεν είναι σπά­νιος σε ηλι­κί­ες κάτω των 35 ετών), το θε­τι­κό οι­κο­γε­νεια­κό ιστο­ρι­κό (κυ­ρί­ως μη­τέ­ρα ή αδερ­φή με καρ­κί­νο μα­στού), η έμ­μη­νος ρύση (οτι­δή­πο­τε επη­ρε­ά­ζει μα­κρο­χρό­νια έκ­θε­ση του μα­στού στα οι­στρο­γό­να, επη­ρε­ά­ζει και τον κίν­δυ­νο καρ­κί­νου – πρώ­ι­μη εμ­μη­ναρ­χή κάτω των 10 ετών, κα­θυ­στε­ρη­μέ­νη εμ­μη­νό­παυ­ση άνω των 55 ετών, ατο­κία και πρώτο παιδί σε ηλι­κία άνω των 36 ετών αυ­ξά­νει τον κίν­δυ­νο), η έλ­λει­ψη άσκη­σης, το υπερ­βο­λι­κό βάρος, η κα­τά­χρη­ση αλ­κο­όλ, η μα­κρο­χρό­νια χρήση ορ­μο­νών μετά την εμ­μη­νό­παυ­ση, ο κλη­ρο­νο­μι­κός καρ­κί­νος του μα­στού (με την εμ­φά­νι­ση των γο­νι­δί­ων BRCA 1 & 2).

• Τι θα πρέ­πει να κά­νουν οι γυ­ναί­κες για ένα σωστό έλεγ­χο των μα­στών; Ποιες είναι οι απα­ραί­τη­τες προ­λη­πτι­κές εξε­τά­σεις που πρέ­πει να κά­νουν και ποια η δια­δι­κα­σία τους; Πόσο συχνά πρέ­πει να αυ­το­ε­ξε­τά­ζο­νται; Μέχρι ποια ηλι­κία κά­νουν υπέ­ρη­χο μα­στού και από ποια πρέ­πει να ξε­κι­νή­σουν τις μα­στο­γρα­φί­ες;

Οι γυ­ναί­κες για να ελέγ­χουν σωστά τους μα­στούς τους, για να είναι σί­γου­ρες σχε­δόν στο 100% των μα­στών τους, θα πρέ­πει να κά­νουν το γνω­στό τρί­πτυ­χο: Αυ­το­ψη­λά­φη­ση ~Εξε­τά­σεις ~ Κλι­νι­κή εξέ­τα­ση από χει­ρουρ­γό μα­στο­λό­γο. Ψη­λά­φη­ση από τις ίδιες, η γνω­στή αυ­το­ψη­λά­φη­ση η οποία πρέ­πει να ξε­κι­νά­ει από την ηλι­κία των 18 ετών και η οποία πρέ­πει να γί­νε­ται μία φορά το μήνα σε προ­εμ­μη­νο­παυ­σια­κές γυ­ναί­κες την 9-10 ημέρα του κύ­κλου και μια με δύο φορές το μήνα σε γυ­ναί­κες με­τεμ­μη­νο­παυ­σια­κέ­ςς, όποια στα­θε­ρή ημέρα επι­θυ­μούν.

Εξε­τά­σεις: Η βάση των εξε­τά­σε­ων για γυ­ναί­κες χωρίς κλη­ρο­νο­μι­κό ιστο­ρι­κό είναι μία φορά το χρόνο ψη­φια­κή μα­στο­γρα­φία και υπε­ρη­χο­γρά­φη­μα μα­στών. Έναρ­ξη της ψη­φια­κής μα­στο­γρα­φί­ας στο 40ό έτος. Αν υπάρ­χει κλη­ρο­νο­μι­κό­τη­τα έναρ­ξη στο 35ο έτος. Το υπε­ρη­χο­γρά­φη­μα μα­στών πρέ­πει να ξε­κι­νά­ει από το 24ο έτος και να επα­να­λαμ­βά­νε­ται ανά έτος ή διε­τία, ανα­λό­γως των ευ­ρη­μά­των. Τέλος, η κλι­νι­κή εξέ­τα­ση από χει­ρουρ­γό -μα­στο­λό­γο είναι εξί­σου ανα­γκαία, όσο και τα δύο προη­γού­με­να, γί­νε­ται ετη­σί­ως και πε­ρι­λαμ­βά­νει την κλι­νι­κή εξέ­τα­ση της γυ­ναί­κας και την ανά­λυ­ση των εξε­τά­σε­ων, που αυτή θα προ­σκο­μί­σει.

• Επι­σκέ­πτε­στε τη Ρόδο κάθε δε­κα­πεν­θή­με­ρο για ια­τρείο. Η πρό­λη­ψη μπο­ρεί να σώσει; Υπάρ­χει ου­σια­στι­κή πρό­λη­ψη ή θα πρέ­πει να μι­λά­με για έγκαι­ρη διά­γνω­ση;

Πρό­λη­ψη στην ουσία δεν υπάρ­χει, μόνο έγκαι­ρη διά­γνω­ση. Πιο σωστό λοι­πόν, αν θέ­λου­με να κυ­ριο­λε­κτού­με, είναι να μι­λά­με για έγκαι­ρη διά­γνω­ση. Με λίγα λόγια, το μόνο που μπο­ρού­με να κά­νου­με είναι να ανα­κα­λύ­ψου­με τον καρ­κί­νο του μα­στού σε όσο το δυ­να­τόν μι­κρό­τε­ρο στά­διο. Η μόνη πραγ­μα­τι­κή πρό­λη­ψη, αν θέ­λου­με να δούμε με χιού­μορ το θέμα, είναι να μην είσαι γυ­ναί­κα, αλλά εί­δα­με ότι και οι άντρες νο­σούν. Τα λέω αυτά για να γίνει κα­τα­νοη­τό ότι, εκτός από έναν υγιει­νό τρόπο ζωής που και πάλι δεν μας δια­σφα­λί­ζει, το μόνο που μπο­ρού­με να κά­νου­με για τον εαυτό μας είναι να ανα­κα­λύ­ψου­με τον καρ­κί­νο έγκαι­ρα, σε όσο το δυ­να­τόν μι­κρό­τε­ρο στά­διο. Όσο πιο μικρό το στά­διο, τόσο με­γα­λύ­τε­ρα τα πο­σο­στά επι­βί­ω­σης.

• Αν μια γυ­ναί­κα ανα­κα­λύ­ψει τον καρ­κί­νο σε πρώ­ι­μο στά­διο, μπο­ρού­με να μι­λά­με για πλήρη ίαση;

Ναι, μπο­ρού­με να πούμε ότι υπάρ­χουν πολύ υψηλά πο­σο­στά ίασης. Ο συν­δυα­σμός ενός απο­τε­λε­σμα­τι­κού χει­ρουρ­γεί­ου και η χρη­σι­μο­ποί­η­ση πολ­λών νέων φαρ­μά­κων που έχου­με στις μέρες μας στη διά­θε­σή μας, δί­νουν ελ­πί­δες στη γυ­ναί­κα να γίνει εντε­λώς καλά και να αφή­σει πίσω της τον καρ­κί­νο του μα­στού της που έχει δια­γνω­στεί σε πρώ­ι­μο στά­διο.

• Ασφα­λώς δεν υπάρ­χει άν­θρω­πος που μπο­ρεί να κοι­τά­ξει τον καρ­κί­νο κα­τά­μα­τα. Στην ερώ­τη­ση «γιατί να τύχει αυτό σε μένα», που το ακού­τε φα­ντά­ζο­μαι συχνά από πολ­λούς ασθε­νείς, τι απα­ντά­τε;

Η ανα­κοί­νω­ση των δυ­σά­ρε­στων νέων στην ασθε­νή, πρέ­πει να γί­νε­ται με κα­τάλ­λη­λο τρόπο και να δί­νε­ται πάντα μία χα­ρα­μά­δα ελ­πί­δας. Ο για­τρός θα πρέ­πει να κά­θε­ται δίπλα στην ασθε­νή και όχι απέ­να­ντι, βοη­θώ­ντας την να ξε­πε­ρά­σει το πρό­βλη­μα. Στο ερώ­τη­μα «γιατί να τύχει αυτό σε μένα», που είναι γε­γο­νός ότι το ακούω πολύ συχνά, η απά­ντη­σή μου είναι ότι πρό­κει­ται για θέμα τύχης και είναι γε­γο­νός ότι στη ζωή δεν παίρ­νου­με όλες τις απα­ντή­σεις που θα θέ­λα­με σε όλα τα ερω­τή­μα­τα. Και όπως προ­α­να­φέ­ρα­με, μία στις οκτώ γυ­ναί­κες θα τύχει να της συμ­βεί καρ­κί­νος μα­στού.

• Αν μία γυ­ναί­κα αι­σθά­νε­ται πόνο στο μαστό ή και στους δυο, που μπο­ρεί να οφεί­λε­ται;

Η μα­στω­δυ­νία είναι ένα εξαι­ρε­τι­κά συ­νη­θι­σμέ­νο πρό­βλη­μα, η οποία μπο­ρεί να συμ­βεί οποια­δή­πο­τε στιγ­μή, αν και είναι πιο συχνή σε γυ­ναί­κες πριν την εμ­μη­νό­παυ­ση. Πολ­λές γυ­ναί­κες νιώ­θουν πόνο στο μαστό ή υπε­ρευαι­σθη­σία πριν την έναρ­ξη της έμ­μη­νου ρύσης, το οποίο δεν προ­κα­λεί καμία ανη­συ­χία. Κα­λο­ή­θεις κύ­στες και ορ­μο­νι­κές δια­κυ­μάν­σεις μπο­ρεί να συμ­βά­λουν στην πρό­κλη­ση πόνου, ο οποί­ος απο­μα­κρύ­νε­ται μόνος του χωρίς καμία πα­ρέμ­βα­ση. Ο πόνος στο μαστό δεν απο­τε­λεί τυ­πι­κό σύμ­πτω­μα του καρ­κί­νου του μα­στού. Εάν όμως επι­μέ­νει, θα πρέ­πει να εκτι­μη­θεί από χει­ρουρ­γό μα­στού.

• Υπάρ­χει καρ­κί­νος μα­στού στους άντρες; Αν ναι, ποια η πρό­γνω­ση;

Υπάρ­χει και η συ­χνό­τη­τα είναι 1 πε­ρί­που άντρας στις 100 γυ­ναί­κες που νο­σούν. Η πρό­γνω­ση είναι χει­ρό­τε­ρη απ’ ό,τι σε γυ­ναί­κα, γιατί οι άντρες δεν είναι ευαι­σθη­το­ποι­η­μέ­νοι –δε γνω­ρί­ζουν ότι και αυτοί μπο­ρούν να νο­σή­σουν από καρ­κί­νο του μα­στού – και έτσι κα­θυ­στε­ρούν αρ­κε­τά να επι­σκε­φτούν χει­ρουρ­γό μα­στού και να προ­βούν σε δια­γνω­στικς απει­κο­νι­στι­κές εξε­τά­σεις.

• Τι γνω­ρί­ζου­με για τη σχέση του μα­στού με: κά­πνι­σμα, αλ­κο­όλ, πα­χυ­σαρ­κία, σω­μα­τι­κή άσκη­ση, τε­κνο­ποί­η­ση και θη­λα­σμό;

Σύμ­φω­να με διά­φο­ρες με­λέ­τες, η σω­μα­τι­κή άσκη­ση και μια ισορ­ρο­πη­μέ­νη δια­τρο­φή – επι­λο­γή τρο­φών που δεν αυ­ξά­νουν το λίπος, πλού­σια σε ελαιό­λα­δο, φρού­τα και λα­χα­νι­κά — θω­ρα­κί­ζει την άμυνα του ορ­γα­νι­σμού απέ­να­ντι και στον καρ­κί­νο του μα­στού και μειώ­νει τις πι­θα­νό­τη­τες κιν­δύ­νου από 25- 30% και ιδιαί­τε­ρα στις με­τεμ­μη­νο­παυ­σια­κές γυ­ναί­κες. Τα πα­ρα­πά­νω θα πρέ­πει φυ­σι­κά να συν­δυά­ζο­νται με απο­φυ­γή αλ­κο­όλ και κα­πνί­σμα­τος, δύο συ­νή­θειες που συν­δέ­ο­νται με τον κίν­δυ­νο καρ­κι­νο­γέ­νε­σης. Τέλος είναι ιδιαί­τε­ρα ση­μα­ντι­κό μια γυ­ναί­κα να απο­κτή­σει παιδί πριν τα 35 της χρό­νια, εφό­σον αυτό είναι εφι­κτό, αλλά και να θη­λά­σει πε­ρισ­σό­τε­ρο από δύο μήνες.

Ο κ. δου­κου­μό­που­λος είναι χει­ρουρ­γός μα­στού στο Νο­σο­κο­μείο Metropolitan General, δι­δά­κτωρ Πα­νε­πι­στη­μί­ου Αθη­νών, με­τεκ­παι­δευ­θείς στο Charing Cross & Ealing Hospitals – London UK, τ. στρα­τιω­τι­κός ια­τρός – επι­με­λη­τής Α’ Χει­ρουρ­γι­κής κλι­νι­κής 401 ΓΣΝΑ.