Ιλαρά: Παγκόσμια αύξηση των κρουσμάτων – Τι ισχύει για την Ελλάδα

Την έντονη ανη­συ­χία τους για την απότομη και γρήγορη αύξηση των κρου­σμά­των ιλαράς εξέ­φρα­σαν ο Παγκό­σμιος Οργα­νι­σμός Υγείας και το Ευρω­παϊκό Κέντρο Πρό­λη­ψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC). Η ιλαρά βρί­σκε­ται σε άνοδο στην Ευρώπη και απο­τε­λεί απειλή για άτομα όλων των ηλι­κια­κών ομάδων. Η εκτί­μηση είναι ότι τα κρού­σματα ιλαράς ανα­μέ­νε­ται να συνε­χί­σουν να αυξά­νο­νται τους επό­με­νους μήνες λόγω της μείωσης της εμβο­λια­στι­κής κάλυψης του πλη­θυ­σμού, η οποία κατα­γρά­φηκε στη διάρ­κεια της παν­δη­μίας Covid, της μεγάλης πιθα­νό­τη­τας εισα­γω­γής από περιο­χές με έντονη κυκλο­φο­ρία του ιού και του γεγο­νό­τος ότι τους επό­με­νους μήνες ανα­μέ­νε­ται κορύ­φωση της ιλαράς.

Η εξαι­ρε­τικά μετα­δο­τική αυτή ασθέ­νεια που μπορεί να προ­κα­λέ­σει σοβαρές επι­πλο­κές, ιδιαί­τερα σε παιδιά και ευάλωτα άτομα, μπορεί να προ­λη­φθεί μέσω του εμβο­λια­σμού, γι αυτό τα υγειο­νο­μικά συστή­ματα έχουν ξεκι­νή­σει εκστρα­τείες ενη­μέ­ρω­σης και ευαι­σθη­το­ποί­η­σης.

Τι γίνεται όμως στην Ελλάδα;

Σε αυξη­μένη επα­γρύ­πνηση βρί­σκο­νται και οι υγειο­νο­μι­κές αρχές στη χώρας μας, καθώς εκτι­μά­ται ότι η ανοδική τάση ανα­μέ­νε­ται να συνε­χι­στεί εάν δεν ληφθούν μέτρα.

Το 2024, επι­βε­βαιώ­θη­καν έξι ύποπτα κρού­σματα και ανα­μέ­νο­νται τα απο­τε­λέ­σματα της φυλο­γε­νε­τι­κής ανά­λυ­σης ώστε να προσ­διο­ρι­σθούν με ακρί­βεια οι πύλες εισόδου του ιού στη χώρα.

Το ΑΠΕ-ΜΠΕ απευ­θύν­θηκε στο Εργα­στή­ριο Ανα­φο­ράς Ιλαράς και Ερυθράς που βρί­σκε­ται στο Ελλη­νικό Ινστι­τούτο Παστέρ και, υπό την επι­στη­μο­νική επί­βλεψη του Δρ Ε. Αγγε­λάκη, ιατρού βιο­πα­θο­λό­γου, διευ­θυ­ντή Ερευνών και την τεχνική καθο­δή­γηση της Δρ Ε. Χορευτή, βιο­λό­γου, ειδικής λει­τουρ­γι­κής επι­στή­μονα, δρα­στη­ριο­ποιεί­ται στην εργα­στη­ριακή διε­ρεύ­νηση των ύποπτων κρου­σμά­των που προ­κα­λού­νται από τους ιούς της ιλαράς και της ερυθράς.

Το Εργα­στή­ριο συμ­με­τέ­χει στο παγκό­σμιο δίκτυο εργα­στη­ρίων (ένα από κάθε χώρα), που έχει δημιουρ­γή­σει ο Παγκό­σμιος Οργα­νι­σμός Υγείας για την παρα­κο­λού­θηση της ιλαράς. Το Εργα­στή­ριο δια­πι­στεύ­ε­ται ετησίως από τον Παγκό­σμιο Οργα­νι­σμό Υγείας (ΠΟΥ) και το Ευρω­παϊκό Εργα­στή­ριο Ανα­φο­ράς Ιλαράς και Ερυθράς στο Λου­ξεμ­βούργο.

Σε ό,τι αφορά στην εξά­λειψη του ιού της ιλαράς στην Ευρώπη, το Εθνικό Εργα­στή­ριο Ανα­φο­ράς και τα λοιπά μέλη του Ευρω­παϊ­κού Δικτύου (LabNet) είναι σε ετοι­μό­τητα προ­κει­μέ­νου να εντο­πί­ζο­νται τα «hot spots» της κυκλο­φο­ρίας του ιού και να προσ­διο­ρί­ζο­νται οι οδοί μετά­δο­σής τους από χώρα σε χώρα.

Ο ρόλος του Εθνικού Εργα­στη­ρίου Ανα­φο­ράς είναι η επι­βε­βαί­ωση των κρου­σμά­των ιλαράς, με μοριακό έλεγχο σε φαρυγ­γικά επι­χρί­σματα και με ορο­λο­γικό έλεγχο με εξέταση του αίματος του ασθε­νούς, ώστε να επι­τευ­χθεί η ορθή διά­γνωση, δεδο­μέ­νου του ότι και άλλα εξαν­θη­μα­τικά νοσή­ματα έχουν παρό­μοια εικόνα. Επίσης, το Εργα­στή­ριο πραγ­μα­το­ποιεί την περαι­τέρω διε­ρεύ­νηση και επι­βε­βαί­ωση κρου­σμά­των από όλα τα δημόσια και ιδιω­τικά εργα­στή­ρια της χώρας. Το εργα­στή­ριο χρη­σι­μο­ποιεί εξει­δι­κευ­μέ­νες τεχνι­κές για την ανάλυση του γονι­διώ­μα­τος και τον γενε­τικό χαρα­κτη­ρι­σμό των στε­λε­χών του ιού της ιλαράς, με στόχο την επι­δη­μιο­λο­γική πορεία του ιού και τα στελέχη του ιού απο­μο­νώ­νο­νται σε καλ­λιέρ­γειες.

Η τρέ­χουσα κατά­σταση

«Η άνοδος των επι­βε­βαιω­μέ­νων κρου­σμά­των ιλαράς σε πολλές χώρες της Ευρώπης από τις αρχές του έτους, έχει προ­κα­λέ­σει έντονη ανη­συ­χία στις Αρχές της Δημό­σιας Υγείας της χώρας μας», ανα­φέ­ρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Αγγε­λά­κης.

Την περίοδο 2000-2017 σε παγκό­σμιο επίπεδο, ο ετήσιος αριθμός των επι­βε­βαιω­μέ­νων κρου­σμά­των ιλαράς μειώ­θηκε κατά μέσο όρο 59%. Από το 2017 και μετά έχουν σημειω­θεί επι­δη­μίες ιλαράς σε όλες τις ηπεί­ρους ανε­ξαι­ρέ­τως.

Σύμφωνα με τον Παγκό­σμιο Οργα­νι­σμό Υγείας, σε 41 ευρω­παϊκά κράτη το 2022 σημειώ­θη­καν 941 επι­βε­βαιω­μένα κρού­σματα ιλαράς, ενώ το 2023 υπήρξε μία ανη­συ­χη­τική αύξηση με απο­τέ­λε­σμα ο αριθμός να ανέλθει στα 42.200.

Συγκε­κρι­μένα, η Ρου­μα­νία, η Γαλλία, η Γερ­μα­νία και η Ιταλία κατέ­γρα­ψαν 1.078, 101, 73 και 39 κρού­σματα, αντί­στοιχα. Η αύξηση των κρου­σμά­των επι­τα­χύ­νε­ται ολοένα τους τελευ­ταί­ους μήνες και η ανοδική τάση ανα­μέ­νε­ται να συνε­χι­στεί εάν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα για την αποφυγή περαι­τέρω εξά­πλω­σης, τονίζει ο κ. Αγγε­λά­κης.

Στην Ελλάδα, από το 2020 έως και το 2023 δεν επι­βε­βαιώ­θηκε κανένα κρούσμα ιλαράς. Το 2024, και συγκε­κρι­μένα μέσα στο πρώτο μισό του Φεβρουα­ρίου, επι­βε­βαιώ­θη­καν έξι ύποπτα κρού­σματα, ένα από την Θεσ­σα­λο­νίκη, τέσσερα από τα Χανιά και ένα από την Αθήνα. Παρόλο που τα επι­δη­μιο­λο­γικά δεδο­μένα δεί­χνουν ότι τα κρού­σματα από τις προ­α­να­φερ­θεί­σες περιο­χές δεν συν­δέ­ο­νται μεταξύ τους, ανα­μέ­νο­νται τα απο­τε­λέ­σματα της φυλο­γε­νε­τι­κής ανά­λυ­σης ώστε να προσ­διο­ρι­σθούν με ακρί­βεια οι πύλες εισόδου του ιού στη χώρα. Μέχρι στιγμής, δεν έχουν προ­κύ­ψει άλλα ύποπτα κρού­σματα, ενώ η επι­τή­ρηση συνε­χί­ζε­ται με τη συνερ­γα­σία του ΕΟΔΥ και των Υγειο­νο­μι­κών Αρχών της χώρας.

Ιλαρά: Εξαι­ρε­τικά μετα­δο­τική και σοβαρή ασθέ­νεια

Η ιλαρά είναι μια οξεία ιογενής ασθέ­νεια του ανα­πνευ­στι­κού. Μετα­δί­δε­ται μέσω των στα­γο­νι­δίων που εντο­πί­ζο­νται στους βλεν­νο­γό­νους της μύτης και του φάρυγγα και είναι εξαι­ρε­τικά μολυ­σμα­τική: ένα άτομο το οποίο νοσεί μπορεί δυνη­τικά να μετα­δώ­σει τον ιό σε του­λά­χι­στον άλλα οχτώ, ενώ ο ιός SARS-CoV-2 ο οποίος προ­κα­λεί τη COVID-19, σε μόλις τρία. Τα γενι­κό­τερα συμ­πτώ­ματα της λοί­μω­ξης περι­λαμ­βά­νουν υψηλό πυρετό – έως 40°C – κακου­χία, βήχα και επι­πε­φυ­κί­τιδα, ενώ χαρα­κτη­ρι­στική είναι η εμφά­νιση των κηλίδων Koplik στη στο­μα­τική κοι­λό­τητα και η ταχεία εξά­πλωση ενός κηλι­δο­βλα­τι­δώ­δους εξαν­θή­μα­τος σε όλο το σώμα (Εικ.1)

Πρό­κει­ται για σοβαρή ασθέ­νεια, όπου 6 – 20% των ανθρώ­πων που θα νοσή­σουν θα έχουν σαν επι­πλοκή ωτίτιδα, διάρ­ροια, ή πνευ­μο­νία, ενώ ένας στους 1000 ασθε­νείς θα ανα­πτύ­ξει εγκε­φα­λί­τιδα. Μία σπάνια επι­πλοκή της νόσου είναι η υποξεία σκλη­ρυ­ντική πανε­γκε­φα­λί­τις, η οποία εμφα­νί­ζε­ται έως και επτά χρόνια μετά τη λοίμωξη. Επι­προ­σθέ­τως, η ιλαρά έχει βαρειά κλινική εικόνα σε άτομα ανο­σο­κα­τε­σταλ­μένα όπως, για παρά­δειγμα, από λοίμωξη από ιό HIV, λευ­χαι­μία, λέμφωμα, κακο­ή­θεια ή ακτι­νο­θε­ρα­πεία.

Πρόληψη με εμβο­λια­σμό

Το βασικό μέτρο πρό­λη­ψης της νόσου είναι ο εμβο­λια­σμός. Στην Ελλάδα το εμβόλιο εντά­χθηκε στο Εθνικό Πρό­γραμμα Εμβο­λια­σμών το 1981 με μία δόση, ενώ από το 1999 χορη­γού­νται δύο δόσεις. Η απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα του εμβο­λίου είναι υψηλή, 93% μετά από την πρώτη δόση και 97% μετά και την δεύτερη, στο πρώτο και πέμπτο έτος ηλικίας αντί­στοιχα, ενώ η διάρ­κεια της ανοσίας είναι ισόβια.

Στην Ελλάδα κυκλο­φο­ρούν τα παρα­κάτω εμβόλια:

1. M-M-R VaxPro (Sanofi Pasteur): Εξα­σθε­νη­μένα στελέχη των ιών της ιλαράς (Ender’s/Edmonston) και της παρω­τί­τι­δας (Jeryl Lynn) και εξα­σθε­νη­μένα στελέχη του ιού της ερυθράς (Wistar RA 27/3) που έχουν καλ­λιερ­γη­θεί σε ανθρώ­πινα διπλοειδή κύτταρα.

2. PRIORIX (GSK): Εξα­σθε­νη­μένα στελέχη των ιών της ιλαράς (Schwarz) και της παρω­τί­τι­δας (RIT 4385 προ­ερ­χό­μενο από το στέ­λε­χος Jeryl Lynn) τα οποία καλ­λιερ­γού­νται σε ινο­βλά­στες εμβρύου όρνιθας και του εξα­σθε­νη­μέ­νου στε­λέ­χους του ιού της ερυθράς (Wistar RA 27/3) το οποίο καλ­λιερ­γεί­ται σε ανθρώ­πινα διπλοειδή κύτταρα.

3. PRIORIX-TETRA (GSK): Περιέ­χει τα εξα­σθε­νη­μένα στελέχη των ιών της ιλαράς, παρω­τί­τι­δας και ερυθράς όπως και στο PRIORIX, συν το εξα­σθε­νη­μένο στέ­λε­χος του ιού της ανε­μευ­λο­γιάς (Oka-strain), το οποίο έχει καλ­λιερ­γη­θεί σε ανθρώ­πινα διπλοειδή κύτταρα.

Σύμφωνα με τις οδηγίες της Εθνικής Επι­τρο­πής Εμβο­λια­σμού και την αντί­στοιχη Εγκύ­κλιο που εξέδωσε στις 9 Φεβρουα­ρίου του τρέ­χο­ντος έτους η ανα­πλη­ρώ­τρια υπουρ­γός Υγείας Ειρήνη Αγα­πη­δάκη συστή­νο­νται τα παρα­κάτω :

1. Σε παιδιά και εφήβους συστή­νο­νται 2 δόσεις του εμβο­λίου MMR, με τη 2η δόση να χορη­γεί­ται σε ηλικία 24-36 μηνών (μπορεί όμως να χορη­γη­θεί και νωρί­τερα, αρκεί να έχουν περάσει 4 εβδο­μά­δες μετά την πρώτη δόση). Και οι δύο δόσεις πρέπει να χορη­γού­νται μετά το 12ο μήνα ζωής. Παιδιά και έφηβοι που δεν έχουν εμβο­λια­σθεί με τη 2η δόση πρέπει να ανα­πλη­ρώ­σουν το ταχύ­τερο δυνατόν.

2. Σε περιό­δους επι­δη­μίας μπορεί να γίνεται εμβο­λια­σμός με MMR από την ηλικία των 6 μηνών. Στην περί­πτωση αυτή, θα πρέπει να επα­νεμ­βο­λιά­ζο­νται με 2 δόσεις MMR μετά την ηλικία των 12 μηνών σύμφωνα με το χρο­νο­διά­γραμμα. Βρέφη ηλικίας 6 έως 11 μηνών που πρό­κει­ται να επι­σκε­φτούν χώρες στις οποίες

ενδη­μούν η ιλαρά, η παρω­τί­τιδα και η ερυθρά συστή­νε­ται να εμβο­λια­στούν με μια (1) δόση του εμβο­λίου MMR πριν την ανα­χώ­ρησή τους.

3. Ανα­φο­ρικά με τους ενή­λι­κες, τονί­ζε­ται ότι σύμφωνα με το χρο­νο­διά­γραμ­μα­νεμ­βο­λια­σμών ενη­λί­κων, τα άτομα που γεν­νή­θη­καν πριν το 1970 θεω­ρού­νται άνοσα.

Οσοι έχουν γεν­νη­θεί μετά το 1970, θα πρέπει να έχουν εμβο­λια­σθεί με δύο (2) δόσεις MMR, με μεσο­διά­στημα του­λά­χι­στον 4 εβδο­μά­δων μεταξύ των δόσεων. Σε περί­πτωση που δεν υπάρχει ιστο­ρικό νόσησης ή το ιστο­ρικό εμβο­λια­σμού είναι άγνωστο, το άτομο θεω­ρεί­ται μη εμβο­λια­σμένο και συστή­νε­ται η χορή­γηση δύο δόσεων εμβο­λίου με ελά­χι­στο μεσο­διά­στημα τεσ­σά­ρων εβδο­μά­δων.

Ομάδες πλη­θυ­σμού σε ιδιαί­τερα αυξη­μένο κίνδυνο για νόσηση από ιλαρά είναι οι παρα­κάτω:

Εργα­ζό­με­νοι σε χώρους παροχής υπη­ρε­σιών υγείας

Εκπαι­δευ­τι­κοί

Φοι­τη­τές, σπου­δα­στές τρι­το­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης

Ενή­λι­κες που πρό­κει­ται να ταξι­δέ­ψουν στο εξω­τε­ρικό

Μέλη οικο­γε­νείας ατόμων με ανο­σο­κα­τα­στολή

Ασθε­νείς με HIV λοίμωξη (ο εμβο­λια­σμός συστή­νε­ται όταν τα CD4 ≥200/μL)»

Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ