Σινεμά ο Παράδεισος στα σχολεία της άγονης γραμμής

H Cinemathesis γεμίζει μια βαλίτσα με κινη­μα­το­γρα­φικά εκθέ­ματα και γυρνάει στα «μικρά σχολεία» της Ελλάδας, για να εκπαι­δεύ­σει τους σινεφίλ του μέλ­λο­ντος

Οταν η Γιάννα Δελη­γιάννη ήταν μικρή, ο αδελφός της την έπαιρνε από το χέρι για να πάνε μαζί σινεμά. Και, επειδή αγα­πούσε πολύ την έβδομη τέχνη και έπιαναν τα χέρια του, της ζωγρά­φιζε συχνά θαυ­μα­τρό­πια, ένα προ­κι­νη­μα­το­γρα­φικό παι­χνίδι με ένα χαρτόνι που έχει ζωγρα­φι­σμέ­νες τις δύο του πλευρές και γυρ­νώ­ντας γρήγορα, δημιουρ­γεί την ψευ­δαί­σθηση της κίνησης.

Η Γιάννα Δελη­γιάννη δεν ξέχασε ποτέ αυτό το παι­χνίδι. Για την ακρί­βεια, ανα­ζη­τούσε αυτό ή κάτι παρό­μοιο όπου και αν βρι­σκό­ταν έκτοτε. Εγινε κινη­μα­το­γρα­φί­στρια και σε κάθε σταθμό της, είτε ήταν ένα γύρισμα είτε ένα ταξίδι είτε μια επί­σκεψη σε ένα μουσείο, συνέ­λεγε κινη­μα­το­γρα­φικά αντι­κεί­μενα: από κάμερες Super 8 ή Leica, ζωο­τρό­πια (ένα τύπου καρου­ζέλ με πολλά καρέ που γυρ­νώ­ντας το αυτά κινού­νται), πρα­ξι­νο­σκό­πια (μια προηγ­μένη εκδοχή του ζωο­τρό­πιου που είχε και καθρέ­φτες), flipbooks (καρέ σε σελίδες που κινού­νται με το γρήγορο ξεφύλ­λι­σμα) και οτι­δή­ποτε άλλο μπορεί να έχει σχέση με τον κινη­μα­το­γράφο.

Ολα αυτά τα αντι­κεί­μενα, που συνέ­λεγε χρόνια, μαζί με άλλα προ­σω­πικά ή μη κινη­μα­το­γρα­φικά αντι­κεί­μενα της ομάδας της Cinemathesis, μπήκαν φέτος σε μια μεγάλη βαλίτσα με σκοπό να βρεθούν και στο πιο απο­μα­κρυ­σμένο σχολείο της Ελλάδας και, βγαί­νο­ντας ένα ένα από τη βαλίτσα, να απο­κα­λύ­ψουν τον μαγικό κόσμο του σινεμά σε κάθε παιδί.

Το συγκε­κρι­μένο πρό­τζεκτ ονο­μά­στηκε «Η Περι­πέ­τεια του Σινεμά στα Σχολεία» και, με τη σειρά του, βρίσκει τις ρίζες του αρκετά πίσω. Η Γιάννα Δελη­γιάννη πριν από περίπου μια εικο­α­σα­ε­τία βρέθηκε να γυρίζει την Ελλάδα με παρα­στά­σεις της Ξένιας Καλο­γε­ρο­πού­λου, επι­σκέ­φθηκε μέρη που δια­φο­ρε­τικά δεν θα είχε δει. «Ελεγα πως, με κάποιον τρόπο, εγώ θα γυρίσω εδώ», λέει για όλες αυτές τις «μικρές μεγάλες» γωνιές που γνώρισε.

Το μου­σειο­βα­λι­τσάκι μας και σε άλλο νησί

«Η ιδέα για το ταξίδι του σινεμά σε ακρι­τικά μέρη ξεκί­νησε πριν από αρκετά χρόνια και έχει πάρει πλέον τον χαρα­κτήρα του έργου ζωής», λέει με ενθου­σια­σμό η Γ. Δελη­γιάννη. Ετσι, δηλαδή, ξεκί­νησε το Cinemathesis, που όπως μαρτυρά το όνομά του παντρεύει το σινεμά με τη μάθηση, μέσα από δράσεις που θέλουν πραγ­μα­τικά να κάνουν τη συμπε­ρί­ληψη βίωμα. Γι’ αυτό και η ομάδα έχει βρεθεί σε πάνω από 40 νησιά της άγονης γραμμής, απευ­θυ­νό­μενη σε παιδιά ευά­λω­των ομάδων, προ­σφυ­γό­πουλα και κάθε μικρό δυνη­τικό σινεφίλ που ίσως δεν έχει την ευκαι­ρία αλλιώς να μάθει τι εστί έβδομη τέχνη.

Αφού, όμως, η συλλογή με κινη­μα­το­γρα­φικά αντι­κεί­μενα των ανθρώ­πων της Cinemathesis είχε μεγα­λώ­σει όλα αυτά τα χρόνια, γιατί να μην τα έβαζαν σε μια βαλίτσα για να τα αφήσουν να ταξι­δέ­ψουν σαν ένα κινητό μουσείο σε κάθε «μικρό» σχολείο της Ελλάδας;

Και αυτό ακριβώς ξεκί­νη­σαν να κάνουν τη φετινή σχολική χρονιά, έχοντας ήδη κάνει στάση στην Αμμου­λιανή Χαλ­κι­δι­κής, στη Νίσυρο και την Ιο, ενώ ετοι­μά­ζο­νται να επι­σκε­φθούν το Αγα­θο­νήσι, την Ανάφη, την Κάσο, τη Χάλκη και την Ψέριμο, στην οποία μάλιστα μένουν μόνο δύο μικρά παιδιά, και το νηπια­γω­γείο της άνοιξε φέτος μετά από 15 χρόνια.

Η Αμμου­λιανή ήταν η πρώτη στάση της περιο­δείας της μου­σειο­βα­λί­τσας, πίσω στον Νοέμ­βριο, όπου το κινητό μουσείο «άνοιξε» για τα παιδιά του τετρα­θέ­σιου δημο­τι­κού και του μονο­θέ­σιου νηπια­γω­γείου. Τα τέσσερα από τα συνο­λικά περίπου τριάντα παιδιά που έζησαν από κοντά την εμπει­ρία του ανήκουν στο νηπια­γω­γείο της περιο­χής. Οπως σημειώ­νει η ανα­πλη­ρώ­τρια προϊ­στα­μένη του Σοφία Κανάκη, αν και τα μικρό­τερα παιδιά βαρέ­θη­καν λίγο στο θεω­ρη­τικό κομμάτι, όταν είδαν τα εκθέ­ματα, τα πρόσωπά τους έλαμψαν. Μάλιστα, έγινε και ανοιχτή πρό­σκληση στους γονείς των παιδιών, οι οποίοι με τη σειρά τους εντυ­πω­σιά­στη­καν με την έκθεση, μια και πολλά από τα αντι­κεί­μενα τους θύμισαν την παιδική τους ηλικία.

Μπορεί μια μου­σειο­βα­λί­τσα να ακού­γε­ται βολική και εύκολη υπόθεση, αλλά μόνο τέτοια δεν είναι όταν μιλάμε για ακρι­τικά μέρη: σε πολλά από αυτά τα νησιά πρέπει να περάσει απέ­να­ντι με καΐκι και, δεδο­μέ­νου ότι υπάρ­χουν 25 δια­φο­ρε­τι­κές κατη­γο­ρίες εκθε­μά­των, η μετα­φορά τους δεν είναι τόσο εύκολη. Οπως και τα ίδια τα ταξίδια δηλαδή, μια και τα δρο­μο­λό­για σε απο­μα­κρυ­σμένα νησιά δεν γίνο­νται απα­ραί­τητα κάθε μέρα ειδικά τον χειμώνα ,που σημαί­νει πως η ομάδα του Cinemathesis μπορεί να χρεια­στεί να κάτσει μέχρι και μία εβδο­μάδα σε ένα νησί – χρόνο που φρο­ντί­ζει βέβαια να τον περνάει δημιουρ­γικά με τα παιδιά.

«Είναι μια τρέλα να μετα­φέ­ρουμε όλα αυτά τα αντι­κεί­μενα σε αυτά τα μέρη. Και είναι μια τρέλα και να αφή­νουμε και τα παιδιά να παίζουν με αυτά, αλλά το κάνουμε», λέει με εμφανή ενθου­σια­σμό η Γ. Δελη­γιάννη. Το μότο εξάλλου της Cinemathesis είναι «Παί­ζουμε Κινη­μα­το­γράφο», όπως και το ομώνυμο εικο­νο­γρα­φη­μένο βιβλίο που έχει επι­με­λη­θεί η «μαμά» του πρό­τζεκτ και αφήνει δώρο σε κάθε σχολείο που επι­σκέ­πτε­ται.

Το σινεμά ως παι­χνίδι

Το… «unboxing» της μου­σειο­βα­λί­τσας ξεκινά μαζί με την υπο­γράμ­μιση προς τα παιδιά της ανάγκης του ανθρώ­που να λέει ιστο­ρίες και να τις κατα­γρά­ψει με εικόνες. Κάποιες φορές, η εκπαί­δευση ξεκι­νάει από το μηδέν, γιατί πολλά από τα παιδιά σε αυτά τα μέρη δεν έχουν μπει ποτέ μέσα σε ένα μουσείο και καλού­νται να μάθουν πώς συμπε­ρι­φέ­ρο­νται σε ένα τέτοιο. Ούτε και σε σινεμά έχουν μπει κάποια, μπερ­δεύ­ουν τις ταινίες με τηλε­ο­πτι­κές σειρές ή βίντεο στο YouTube, μια και μόνο από την τηλε­ό­ραση και το τάμπλετ τις έχουν δει. Μπορεί ακόμα και να χρεια­στεί να τους εξη­γή­σουν τι είναι θεα­τρική σκηνή, ηθο­ποιός και κινη­μα­το­γρα­φικό πανί.

Μάλιστα, η Cinemathesis στήνει κιόλας ένα τέτοιο. Πέρα από το να αφήσει τα παιδιά να επε­ξερ­γα­στούν και να μάθουν για τις πρώιμες κατα­σκευές που υπήρξαν η απαρχή του κινη­μα­το­γρά­φου, δημιουρ­γεί και μια αυτο­σχέ­δια σκο­τεινή αίθουσα, κρε­μώ­ντας ένα πανί και προ­βάλ­λο­ντας παλιά κινού­μενα σχέδια αλλά και απο­σπά­σματα από ταινίες των «πατε­ρά­δων» του σινεμά, των αδελφών Λυμιέρ και του «μάγου» του, του Ζορζ Μελιέ. Οπως παρα­τη­ρεί η Γ. Δελη­γιάννη, ομόφωνα το πιο αγαπητό έκθεμα/παι­χνίδι της μου­σειο­βα­λί­τσας είναι το View Master (εκείνο το κόκκινο παι­χνίδι που προ­βάλ­λαμε λευκές στρογ­γυ­λές ταινίες ως παιδιά), ενώ οι μικροί σινεφίλ τρε­λαί­νο­νται με τα ται­νιά­κια του Μελιέ, ειδικά όταν τους εξηγούν πως ο «πατέρας των ειδικών εφέ» τα έκανε όλα κυριο­λε­κτικά χει­ρο­ποί­ητα στις αρχές του προη­γού­με­νου αιώνα.

«Η Περι­πέ­τεια του Σινεμά στα Σχολεία» δεν θέλει μόνο να βάλει τα παιδιά να ακούνε αλλά και να δημιουρ­γούν. Γι’ αυτό και το πρό­γραμμα κάθε φορά κλείνει με κατα­σκευές και βιω­μα­τικά παι­χνί­δια: οι μικροί (και νέοι) φίλοι του σινεμά φτιά­χνουν κολάζ και φωτοϊ­στο­ρίες, κατα­σκευά­ζουν προ­κι­νη­μα­το­γρα­φικά παι­χνί­δια, ενώ τους δίνεται η ευκαι­ρία να φτιά­ξουν ένα μικρό animation γύρω από τα ενδια­φέ­ρο­ντά τους – εξάλλου, η Cinemathesis θέλει να βάζει το σινεμά στο επί­κε­ντρο για να μιλήσει και για τις άλλες τέχνες άλλα και όσα ο καθένας αγαπάει.

Πριν τα αντι­κεί­μενα μπουν στη μου­σειο­βα­λί­τσα για να ταξι­δέ­ψουν στον επόμενο προ­ο­ρι­σμό τους, η ομάδα της Cinemathesis φρο­ντί­ζει να αφήνει στους εκπαι­δευ­τι­κούς και ένα φάκελο με ιδέες για επι­πλέον δρα­στη­ριό­τη­τες για την υπό­λοιπη χρονιά. Μάλιστα, στο νηπια­γω­γείο της Αμμου­λια­νής όλη την εβδο­μάδα μετά την επί­σκεψη της Cinemathesis, που συνέ­πεσε με το Φεστι­βάλ Κινη­μα­το­γρά­φου Θεσ­σα­λο­νί­κης, τα παιδιά συνέ­χι­σαν να κάνουν κινη­μα­το­γρα­φι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες στην τάξη αλλά και έξω από αυτή: «Στην ελεύ­θερη ώρα παρα­τη­ρή­σαμε πως τα παιδιά έπαιζαν κινη­μα­το­γράφο, έκαναν δια­λό­γους σαν ηθο­ποιοί», ανα­φέ­ρει η Σοφία Κανάκη.

Και όταν οι εκπαι­δευ­τι­κοί με τη σειρά τους παίρ­νουν μετά­θεση σε άλλα ακρι­τικά μέρη, καλούν τη Cinemathesis στο νέο τους σχολείο, ώστε το ταξίδι της βαλί­τσας του σινεμά να μη στα­μα­τή­σει ποτέ. Η Σοφία Κανάκη θεωρεί πως η δύναμη της εικόνας σήμερα είναι τερά­στια, γι’ αυτό και η έβδομη τέχνη οφείλει να μπει πιο ενεργά στην εκπαί­δευση με δράσεις σαν αυτή, τόσο για τα παιδιά όσο και για τους εκπαι­δευ­τι­κούς, που κι αυτοί κάτι κερ­δί­ζουν από αυτό.

Είναι εξάλλου ένα συνεχές δούναι και λαβείν, όπως φαί­νε­ται και από τα λόγια της Γιάννας Δελη­γιάννη: «Παίρ­νουμε δύναμη γιατί πάμε εμείς πρώτα να παί­ξουμε με τα παιδιά και τους παίρ­νουμε μαζί μας ή κατα­λή­γουν να μας παίρ­νουν αυτά μαζί τους».

Πηγή kathimerini.gr

Ελένη Τζαν­νά­του