Ψέριμος – To νησί που ζει για έξι ώρες

Μπροστά από το καφέ-ρεστοράν «Αφρο­δίτη», δίπλα από τις θαλασσί καρέ­κλες σκη­νο­θέτη µε το πλα­στικό πανί, ο Ηρακλής Μαµουδέλος στέ­κε­ται όρθιος. Στο αρι­στερό του χέρι κρατάει παραµάσχαλα έναν µαύρο δίσκο. Το δεξί είναι λυγισµένο, η παλάµη του ανοιχτή, κοιτάει προς τα πάνω, σαν να προ­βά­ρει τη στάση «ανοί­ξαμε και σας περι­μέ­νουμε». Στην παραλία της Ψερίμου, ενός μικρού νησιού ανάμεσα στην Κάλυμνο και την Κω, δεν κολυ­μπάει κανείς ακόμη. Ο Ηρακλής Μαμου­δέ­λος δεν μιλάει. Το σώμα του, όπως και το βλέμμα του, είναι στραμ­μένο στο λιμα­νάκι της Ψερίμου. Αδη­μο­νεί και περι­μέ­νει.

Το σκηνικό έχει στηθεί από το πρωί. Οι άνθρω­ποι της παρα­λίας, της βασικής ατρα­ξιόν της Ψερίμου, είναι έτοιμοι να δεχθούν τους του­ρί­στες που στα­διακά κατα­φθά­νουν από την Κω από τις 11 και φεύγουν γύρω στις 5, όταν το νησί αδειά­ζει και πάλι.

Στο διά­στημα αυτό, όλη η Ψέριμος κάτι πουλάει. Τα σχεδόν αυτο­σχέ­δια μαγαζιά, σου­βε­νίρ – γυάλινα τασάκια, κούπες, ποτη­ρά­κια. Πουλάνε ρούχα –πλεκτά συνο­λά­κια, μονό­χρωμα παρεό, πολύ­χρωμα καφτά­νια– που κρέ­μο­νται από τις χαμηλές σκεπές τους, κάνο­ντας τα ακριανά σημεία του νησιού να θυμί­ζουν βεστιά­ριο. Κάποιοι πουλάνε μάσκες και ανα­πνευ­στή­ρες. Αλλοι, παγωτά, μπίρες, νερά. Αυτά για τους πιο οργα­νω­μέ­νους πωλητές, οι περισ­σό­τε­ροι εκ των οποίων τον χειμώνα ζουν στην Κάλυμνο. Οι ηλι­κιω­μέ­νοι ντόπιοι πουλάνε λιγό­τερο εξε­ζη­τη­μένα προ­ϊ­ό­ντα. Η πρα­μά­τεια του κ. Νικόλα απο­τε­λεί­ται από βότανα και κολιέ από κόκκινο σχοινί και κοχύλια. Τα στήνει, πριν φθάσει κάθε πλοίο, στην πέτρινη γωνιά όπου τελειώ­νει ο στενός δρόμος της προ­βλή­τας και αρχίζει η αμμου­διά.

Ο 76χρονος Σακε­δά­ρης Ξηβου­ράς πριν συντα­ξιο­δο­τη­θεί ήταν σφουγ­γα­ράς. «Τώρα εμπο­ρεύ­ο­μαι σπόγγια και κοχύλια», λέει στην «Κ» πίσω από τον πάγκο του στη μέση της παρα­λίας. Σε ένα καλάθι έχει τοπο­θε­τή­σει ένα λευκό τετρά­διο με μπλε γραμμές. Εκεί γράφει τις τιμές. «Δεν ξέρω αγγλικά», λέει σχεδόν απο­λο­γη­τικά.

Οταν οι του­ρί­στες κατα­φθά­νουν κατά κύματα, όλο το νησί λέει μια φράση: «Yes please». Ενα από τα τρία πρώτα πλοία του three-island tour, που ξεκι­νάει από την Κω και περνάει από την Ψέριμο, είναι φτιαγ­μένο σαν πει­ρα­τικό – στο πίσω μέρος του φέρει χρυσή νεκρο­κε­φαλή και μια επι­γραφή που γράφει στα αγγλικά «Οι πει­ρα­τές του Αιγαίου». Η απόλυτη ησυχία της παρα­λίας σπάει από τις δυνατές μου­σι­κές των καρα­βιών και τη φωνή του ξεναγού. «This is Pserimos island, please stay here for one hour», λέει και οι του­ρί­στες αρχί­ζουν να ξεχύ­νο­νται από την κοιλιά του πλοίου. Η παρά­σταση αρχίζει.

«Εύχομαι να μη γίνει κάτι γιατί κανέναν δεν συμ­φέ­ρει, αλλά ό,τι κι αν γίνει είμαστε προ­ε­τοι­μα­σμέ­νοι», λέει ο Μιχάλης Αρβύθης. Πέρυσι, όταν τουρ­κι­κές εφη­με­ρί­δες έγραφαν ότι η Ψέριμος είναι υπό ελλη­νική κατοχή, άρχισε να υψώνει την ελλη­νική σημαία στο παρα­τη­ρη­τή­ριο για άγρια πουλιά, που έφτια­ξαν οικο­λό­γοι πριν από 20 χρόνια, αλλά που δεν λει­τούρ­γησε ποτέ, στην πλευρά που βλέπει την Τουρκία. Η Νομική Ξυλουρά παίζει στην παραλία με τον γιο της, Ταξιάρχη, το ένα από τα δύο παιδιά που ζουν μόνιμα στο νησί.

Ο «ντε­λά­λης»

«Yes please, everything good price, beer, souvenirs», λέει ο 73χρονος Παντε­λής Λυμπέ­ρης στους του­ρί­στες. Τις έχει μάθει καλά αυτές τις λέξεις, είναι η μανιέρα του, για έξι μήνες αυτές τις ώρες της ημέρας γίνεται η ταυ­τό­τητά του, στα­μα­τάει να είναι ο Παντε­λής και γίνεται ο «yes please», ο ντε­λά­λης της Ψερίμου.

«Best of the best honey, here please, yes please, I make it our honey, try it», φωνάζει μάταια στους Αγγλους, Γερ­μα­νούς, Ιταλούς που έχουν ήδη γεμίσει την παραλία με τα πολύ­χρωμα μαγιό τους και τον αέρα με τη μυρωδιά από το αντη­λιακό τους. Προ­τάσ­σει ένα κομμένο καλα­μάκι, με λίγο από το μέλι του στην άκρη. «Οϊ!», τους φωνάζει. Ενας Αγγλος του­ρί­στας πλη­σιά­ζει. Δεν θέλει να δοκι­μά­σει μέλι. Ψάχνει τσιγάρα. Ο κ. Λυμπέ­ρης βγάζει ένα καφάσι – μέσα έχει καπνούς Old Holborn και λίγα πακέτα, για iqos ούτε λόγος. Βλέπει ότι το μέλι δεν περνάει κι αλλάζει το τρο­πά­ριο. «Ice cream, clothes», φωνάζει τώρα.

«Εχει εξε­λι­χθεί πάρα πολύ ο του­ρι­σμός, αλλά είναι της μιας ώρας – δεν αφήνουν πολλά οι του­ρί­στες, δεν είναι σαν την Ελλη­νίδα ή τον Ελληνα», λέει στην «Κ» η 71χρονη σύζυγός του, Ειρήνη. «Αγγλικά, ποια αγγλικά – πέντε λέξεις λέμε και γελάμε, είμαι σε μεγάλη ηλικία, δεν με κατα­λα­βαί­νουν και όλο χαμο­γελώ σαν τη χαζή, αλό, αλό, και στον ύπνο μας αλό φωνά­ζουμε», συμπλη­ρώ­νει.

«Δεν προ­λα­βαί­νεις να εξυ­πη­ρε­τή­σεις ούτε να προ­ω­θή­σεις το φαγητό που πρέπει και προ­ω­θείς μπι­φτέκι κινέ­ζικο, χοτ-ντογκ – απλά στη­ρί­ζουν το νησί, αν φύγουν κι αυτοί χαθή­καμε».

Ο 88χρονος Γιώργος Μπαϊ­ρά­μης παρα­κο­λου­θεί την παραλία από την αυλή της ταβέρ­νας που μέχρι πριν από λίγα χρόνια λει­τουρ­γούσε με τη γυναίκα του. Τώρα, η ξύλινη επι­γραφή της «Καλής καρδιάς» έχει ξεφτί­σει. «Ερχο­νται πολλοί και δεν αφήνουν πολλά», λέει, «μόνο κανένα παγωτό ψωνί­ζουν». Πράγ­ματι, οι περισ­σό­τε­ροι του­ρί­στες είναι μαζε­μέ­νοι γύρω από τα ψυγεία με τα παγωτά, αγο­ρά­ζο­ντας στην καλύ­τερη των περι­πτώ­σεων και κάποιο ανα­ψυ­κτικό. Αλλοι κάθο­νται στα τρία καφέ της παρα­λίας.

«Δεν προ­λα­βαί­νεις να εξυ­πη­ρε­τή­σεις», λέει στην «Κ» ο Νικόλας Τιλιά­κος, ιδιο­κτή­της του καφέ «Αννα». «Δεν μπορείς να προ­ω­θή­σεις το φαγητό που πρέπει και προ­ω­θείς μπι­φτέκι κινέ­ζικο, χοτ-ντογκ κινέ­ζικο – απλά στη­ρί­ζουν το νησί», τονίζει, «αν φύγουν κι αυτοί χαθή­καμε».

Ο Σακελ­λά­ρης Μαύρος φέρνει τις κατσί­κες του στη στάνη.

Η Νομική Ξυλουρά παίζει στην παραλία με τον γιο της, Ταξιάρχη, το ένα από τα δύο παιδιά που ζουν μόνιμα στο νησί.

Δύσκο­λοι χει­μώ­νες

Η Ψέριμος βιώνει τον του­ρι­σμό ασύμ­με­τρα. Στην άγονη γραμμή των Δωδε­κα­νή­σων, αυτό το μικρό ακρι­τικό νησί, το οποίο βρί­σκε­ται περίπου δύο ναυτικά μίλια μακριά από την Τουρκία, τον χειμώνα έχει λιγό­τε­ρους από 25 μόνι­μους κατοί­κους. Το καλο­καίρι ο πλη­θυ­σμός μεγα­λώ­νει, όχι μόνο από Ψερι­μιώ­τες παρα­θε­ρι­στές που ζουν στην Κάλυμνο, αλλά και από ανθρώ­πους που δου­λεύ­ουν εδώ. «Αυτοί Καλύ­μνιοι είναι, τον Οκτώβρη φεύγουν κι έρχο­νται πάλι αρχές Μαΐου – μαζεύ­ουν τα φράγκα κι εμείς βλέ­πουμε από μακριά», λέει ο κ. Μπαϊ­ρά­μης.

Στην Ψέριμο, με τα ξεφτι­σμένα χαμό­σπιτα και τα κρε­μα­σμένα στα μαντα­λά­κια ρούχα, τους ανύ­παρ­κτους δρόμους, την απα­ρά­μιλλη φυσική ομορφιά του ανέγ­γι­χτου κάμπου που μοσχο­βο­λάει θυμάρι και φασκό­μηλο και της κατα­γά­λα­νης θάλασ­σας, ο κόσμος –κτη­νο­τρό­φοι, ψαράδες και συντα­ξιού­χοι κατά βάση– έχει ζήσει φτωχά και φτωχά ζει ακόμη. Πολλοί εκ των γόνων του νησιού έχουν περάσει χρόνια στην Αυστρα­λία.

Δύο εξ αυτών, ο κ. Μαμου­δέ­λος και ο αδερφός του Τάσος. Στην Αυστρα­λία ο Τάσος έμεινε τρία χρόνια. Ο Ηρακλής 17. «Ο,τι βλέπετε εδώ είναι δου­λειές του εξω­τε­ρι­κού, ο Ηρακλής για να κάνει αυτά που έκανε εδώ πάλεψε εκεί, με το όνειρο να κάνει μια μικρή δου­λί­τσα στο νησί», λέει ο Τάσος.

Την «Αφρο­δίτη» την άνοιξαν πριν από 8 χρόνια. «Τη λησμο­νή­σαμε την Αυστρα­λία, την ευκολία επι­βί­ω­σης εκεί», λέει ο Ηρακλής. «Ζεις με ασφά­λεια εκεί και το κράτος σε προ­στα­τεύει», συμπλη­ρώ­νει ο Τάσος. «Από εδώ πέρασαν πολι­τι­κοί, υπο­σχέ­θη­καν να βοη­θή­σουν το νησί σε υπο­δο­μές και να δώσουν κίνητρα στη νεολαία να μην πάει στην Κάλυμνο ή στην Αυστρα­λία, να μείνει», δηλώνει στην «Κ». «Και δεν έκαναν τίποτα», λέει.

Στην «ταβέρνα του Μανώλα», με τις ξύλινες καρέ­κλες, ο Μανώλης Τρι­κοί­λης σερ­βί­ρει παγω­μέ­νες μπίρες. Γύρισε πριν από πέντε μέρες στο νησί – είχε να έρθει τέσσερα χρόνια. Από το 2015 έχει μετα­να­στεύ­σει στην Αυστρα­λία, δου­λεύει σε ένα resort στο Ντάρ­γουιν. Την ταβέρνα που άνοιξαν εδώ το 1996 –πριν ήταν το παλιό καφε­νε­δάκι του παππού τους– δια­τη­ρεί ο αδερφός του Γιώργος. Είναι το μόνο μέρος της Ψερίμου που μένει ανοιχτό τους ζόρι­κους μήνες του χειμώνα.

«Το πρό­βλημα της Ψερίμου είναι ότι όλη η γη ανήκει στο κράτος, οι δυνα­τό­τη­τες του νησιού είναι περιο­ρι­σμέ­νες», λέει ο Γιώργος Τρι­κοί­λης στην «Κ». Μέσα στην ημέρα, τον Ιούλιο και τον Αύγου­στο, περίπου 2.000 άτομα περνούν από το νησί. Αλλά η Κως, λέει, δεν έχει και τους καλύ­τε­ρους του­ρί­στες. «Ο κόσμος που έρχεται εδώ, έρχεται για να κάνει μπάνιο, να πιει μπίρες, να χορέψει μέσα στο καΐκι», λέει ο κ. Τρι­κοί­λης.

Οταν φεύγουν οι του­ρί­στες της μιας ώρας, η σκηνή στην παραλία της Ψερίμου παύει να θυμίζει ελλη­νική ταινία του ’60. Από τις 5 και μετά μένουν μόνον οι ντόπιοι και οι παρα­θε­ρι­στές των λιγο­στών δωμα­τίων του νησιού. Επι­κρα­τεί, ξανά, ηρεμία.

Πηγή kathimerini.gr

Ηλιάνα Μάγρα