Το airbnb και η κουτοπονηριά των ξενοδόχων

Αν υιο­θε­τη­θούν οι προ­τά­σεις τους, airbnb θα φτιά­χνουν μόνο εται­ρείες που θα νοι­κιά­ζουν ή θα αγο­ρά­ζουν ολό­κληρα κτήρια, για να μην έχουν μπε­λά­δες με συνι­διο­κτή­τες και να έχουν μεγά­λους τζίρους

Ο Προ­κο­πής Δούκας αναλύει τις προ­τά­σεις των ξενο­δό­χων για τον περιο­ρι­σμό του airbnb στην Ελλάδα

Μόλις ολο­κλη­ρώ­θηκε μια -επιτέλους- καλή σεζόν για τον ελλη­νικό του­ρι­σμό, μετά την παγκό­σμια περι­πέ­τεια της παν­δη­μίας, οι Έλληνες ξενο­δό­χοι απο­φά­σι­σαν να διεκ­δι­κή­σουν όλη την αυξη­μένη πίτα της αγοράς (ή του­λά­χι­στον το μεγα­λύ­τερο μέρος της).

Έτσι απο­φά­σι­σαν να λύσουν τους λογα­ρια­σμούς τους με το airbnb, στέλ­νο­ντας επι­στολή στην κυβέρ­νηση και πιέ­ζο­ντας να υιο­θε­τη­θούν οι προ­τά­σεις τους. Σε αυτήν, κατα­πιά­νο­νται με όλα τα άλυτα θέματα της βρα­χυ­χρό­νιας μίσθω­σης που θεωρούν ότι τους αφορούν, μην μπο­ρώ­ντας να κρύψουν όμως τη συμ­φε­ρο­ντο­λο­γική τους θεώρηση.

Ο Πρό­ε­δρος του ΣΕΤΕ δηλώνει σε όλους τους τόνους «ανα­γνω­ρί­ζουμε το προϊόν, δεν είμαστε κατά του airbnb». Παρα­λεί­πει όμως να προ­σθέ­σει κάτι του στυλ «θα κάνουμε όμως το παν να το εξα­λεί­ψουμε, σε όσο το δυνατόν μεγα­λύ­τερο βαθμό».

Σε ένα έχουν δίκιο οι ξενο­δό­χοι: Οι πλατ­φόρ­μες βρα­χυ­χρό­νιας μίσθω­σης έχουν δώσει την ευκαι­ρία σε μεγάλες εται­ρείες, να εκμε­ταλ­λεύ­ο­νται ολό­κληρα κτήρια-άτυπα ξενο­δο­χεία με τις απαλ­λα­γές του airbnb, χωρίς επο­μέ­νως να έχουν την ίδια φορο­λο­γική μετα­χεί­ριση και τις ίδιες υπο­χρε­ώ­σεις με αυτούς. Αυτό το τοπίο του αθέ­μι­του αντα­γω­νι­σμού πρέπει πράγ­ματι να ρυθ­μι­στεί. Υπάρ­χουν όμως και πολλές εται­ρείες που εξυ­πη­ρε­τούν μικρο-ιδιοκτήτες με αδυ­να­μία δια­χεί­ρι­σης. Πώς θα ξεχω­ρί­σει η ήρα από το στάρι;

Το airbnb βάλ­λε­ται από παντού για λάθος συνήθως λόγους. Ο πρώτος είναι ότι απο­τε­λεί «ξενο­δο­χειακή μπίζνα» και συνεπώς δεν έχει θέση στα συγκρο­τή­ματα κατοι­κιών. Η θεώρηση αυτή όμως είναι εσφαλ­μένη, διότι ακριβώς αυτό είναι η δια­μοι­ρα­σμένη οικο­νο­μία (shared economy): Να μπορεί ο μικροι­διο­κτή­της ακι­νή­του να σε φιλο­ξε­νή­σει, ακόμα και στο άδειο δωμάτιο του σπιτιού του, ώστε να έχει ένα επι­πλέον εισό­δημα. Η σχέση άλλωστε ονο­μά­ζε­ται μίσθωση και είναι εξαι­ρε­τικά δύσκολο νομικά να δια­χω­ρι­στεί η βρα­χυ­πρό­θε­σμη από την μακρο­πρό­θε­σμη. Ποιο είναι το όριο, οι 6 μέρες ή οι 6 μήνες;

Ο δεύ­τε­ρος είναι ότι το airbnb έχει αλλοιώ­σει την σύνθεση του πλη­θυ­σμού στα κέντρα των μεγάλων πόλεων σε όλον τον κόσμο. Πράγ­ματι, σε πολλές ευρω­παϊ­κές πρω­τεύ­ου­σες παρα­τη­ρή­θηκε αυτό το φαι­νό­μενο και πάρ­θη­καν μέτρα (με την Κομι­σιόν πάντως να προει­δο­ποιεί από το 2016 για τις αλό­γι­στες απα­γο­ρεύ­σεις). Στην Αθήνα, μόνο το Κουκάκι και το Ιστο­ρικό κέντρο έχουν επη­ρε­α­στεί σε κάποιο βαθμό. Συνο­λικά στην Ελλάδα, άντε και μερικά ούτως ή άλλως υπερ­βο­λι­κού του­ρι­σμού νησιά, όπως η Σαντο­ρίνη, η Μύκονος και πόλεις όπως τα Χανιά.

Στην περί­πτωση του κέντρου της Αθήνας πάντως, όπου η εξα­θλί­ωση και η ανι­κα­νό­τητα του Δήμου κυριαρ­χούν, η εξά­πλωση των μονάδων φιλο­ξε­νίας, μόνο ανα­βάθ­μιση έχει φέρει, καθώς ανα­και­νί­ζο­νται και παρα­δί­δο­νται περι­ποι­η­μένα τα εγκα­τα­λειμ­μένα κτήρια της πόλης (ακόμα και τα νεο­κλα­σικά), έχει δημιουρ­γη­θεί μια εξαι­ρε­τικά ζωντανή αγορά και τα δεκάδες μαγαζιά που ξεφυ­τρώ­νουν, την κάνουν έναν ελκυ­στικό city break προ­ο­ρι­σμό. Μόνο το airbnb πολε­μάει την υπο­βάθ­μιση τα τελευ­ταία χρόνια.

Το κέντρο της Αθήνας λοιπόν δεν διώχνει τους κατοί­κους του λόγω airbnb, αλλά λόγω αβελ­τη­ρίας της Πολι­τείας να ρυθ­μί­σει τα θέματα των σκου­πι­διών, της πρό­νοιας για τους ανα­ξιο­πα­θού­ντες κάθε είδους (μετα­νά­στες, αστέ­γους, ναρ­κο­μα­νείς), της ανυ­παρ­ξίας αξιο­πρε­πών σχο­λι­κών μονάδων, της αστυ­νό­μευ­σης, της κοινής ησυχίας, του δακτυ­λίου κλπ. Είμαστε η μόνη ίσως πρω­τεύ­ουσα που προ­βλέ­πει είσοδο και έξοδο των κατοί­κων από τον δακτύ­λιο, μόνον στο ωράριο των δημο­σίων υπαλ­λή­λων (7.00-8.00πμ και 15.00-17.00). Οι υπό­λοι­ποι μπορούν να κάτσουν σπίτι τους…

Ο τρίτος λόγος για τον οποίον δαι­μο­νο­ποιεί­ται το airbnb είναι η αύξηση των ενοι­κίων. Η θεώρηση αυτή είναι κατά μεγάλο μέρος λαν­θα­σμένη, καθώς υπάρ­χουν πολύ σημα­ντι­κό­τε­ροι παρά­γο­ντες, όπως η πρό­σκληση της χώρας μας σε (χιλιά­δες) διε­θνείς επεν­δυ­τές με το πρό­γραμμα Golden Visa, η πλήρης ανυ­παρ­ξία νεό­δμη­των κατοι­κιών για πάνω από 10 χρόνια, λόγω κρίσης (τώρα ξανα­παίρ­νει μπρος ο κατα­σκευα­στι­κός κλάδος) και η πλη­θω­ρι­στική ορμή, που θέλει να βγάλει τα σπα­σμένα μετά από τόσα χρόνια ύφεσης και παν­δη­μίας.

To hosting του airbnb είναι κάτι που θέλει κόπο και τρόπο – και παρότι προ­σφέ­ρει υψηλές απο­λα­βές, χρειά­ζε­ται και θυσίες, αφο­σί­ωση και χρόνο. Αν η μακρο­χρό­νια ενοι­κί­αση στην Ελλάδα ήταν προ­στα­τευ­μένη από την ασυ­νέ­πεια, την υπερ­φο­ρο­λό­γηση (ανε­ξαρ­τή­τως εξόδων και απω­λειών εισο­δή­μα­τος) και τα φέσια, οι περισ­σό­τε­ροι ιδιο­κτή­τες θα την προ­τι­μού­σαν, χωρίς μπε­λά­δες στο κεφάλι τους. Ίσως η Πολι­τεία πρέπει επι­τέ­λους να εστιά­σει νομο­θε­τικά και σε αυτόν τον τομέα.

Διότι δεν μπορεί τα μόλις 12 χιλιά­δες airbnb στην Αττική το 2019 (που αυξά­νο­νται κατά μέσο όρο κατά μόλις 15% τον χρόνο, όπως παρα­δέ­χο­νται οι ξενο­δό­χοι), να προ­κά­λε­σαν τέτοια έλλειψη σπιτιών και αύξηση ενοι­κίων. Κι αν δεχθούμε οτι αυτό συμ­βαί­νει στις προ­α­να­φερ­θεί­σες υπερ­του­ρι­στι­κές περιο­χές, σίγουρα δεν μπορεί να δικαιο­λο­γή­σει την αλμα­τώδη άνοδο π.χ. στην Αγία Παρα­σκευή ή σε άλλες γει­το­νιές.

Ο τέταρ­τος λόγος είναι η ενό­χληση που προ­κα­λούν τα airbnb στις πολυ­κα­τοι­κίες. Κι εδώ υπάρχει μια παρα­νό­ηση, ως προς την έκταση του φαι­νο­μέ­νου. Η κοι­νό­τητα του airbnb θέτει αυστη­ρούς όρους και η βαθ­μο­λό­γηση των επι­σκε­πτών δεν επι­τρέ­πει πολλές παρεκ­κλί­σεις από την κόσμια συμπε­ρι­φορά και τον σεβασμό στις ιδιο­κτη­σίες των άλλων. Φυσικά υπάρ­χουν και ασυ­νεί­δη­τοι, απρό­σω­ποι ιδιο­κτή­τες (συνήθως εται­ρείες), που δίνουν τα κλειδιά με self check-in και αδια­φο­ρούν για τη συνέ­χεια ή τα νοι­κιά­ζουν για πάρτι. Γιατί, όλοι οι κλάδοι (και οι ξενο­δό­χοι) δεν έχουν κακούς επαγ­γελ­μα­τίες;

Εδώ υπάρχει πράγ­ματι θέμα και επα­νέρ­χε­ται το ζήτημα της πλήρους χαλα­ρό­τη­τας που πέτυχαν οι δυνά­μεις της καθυ­στέ­ρη­σης στη χώρα, την περα­σμένη δεκα­ε­τία (και καλά, λόγω του ανυ­πό­φο­ρου ζυγού των μνη­μο­νίων). Μήπως πρέπει η δια­τά­ραξη κοινής ησυχίας να μην είναι ένα απλό πταίσμα; Μήπως πρέπει επι­τέ­λους να αντα­πο­κρί­νε­ται στις καταγ­γε­λίες η αστυ­νο­μία; Σε κάθε περί­πτωση, δεν μπορεί στο νομικό μας πολι­τι­σμό να τιμω­ρεί­ται a priori μια ολό­κληρη δρα­στη­ριό­τητα, γιατί κάποιοι αδια­φο­ρούν για την αντι­με­τώ­πιση της όχλησης.

Με όλα αυτά στο οπλο­στά­σιο τους λοιπόν, οι ξενο­δό­χοι, προ­τεί­νουν να επι­βα­ρύ­νε­ται το airbnb με αυξη­μένα κοι­νό­χρη­στα στην πολυ­κα­τοι­κία και δημο­τικά τέλη. Εκτός από ότι τους πιάνει ο πόνος για το ταμείο των άλλων, τα αντι­κί­νη­τρα αυτά δεν έχουν βάση. Ένα δια­μέ­ρι­σμα που φιλο­ξε­νεί έναν συγκε­κρι­μένο αριθμό ανθρώ­πων, δεν επι­βα­ρύ­νει περισ­σό­τερο το ασανσέρ, το ρεύμα στο κλι­μα­κο­στά­σιο ή τα σκου­πί­δια, αν χρη­σι­μο­ποιεί­ται από ενοί­κους βρα­χυ­πρό­θε­σμης ή μακρο­πρό­θε­σμης μίσθω­σης. Εκτός αν πιστεύει κανείς ότι οι του­ρί­στες δεν έχουν άλλη δουλειά από το να ανοί­γουν συσκευα­σίες ή να ανε­βο­κα­τε­βαί­νουν τους ορόφους για πλάκα.

Οι ξενο­δό­χοι επίσης προ­τεί­νουν διάφορα ανε­φάρ­μο­στα (που δεν μπορούν και να ελεγ­χθούν, ούτε θα τα δεχθούν ποτέ οι ανά τον κόσμο guests του airbnb), όπως το να παρα­δί­δει ο ιδιο­κτή­της αυστηρά και μόνον τα κλι­νο­σκε­πά­σματα στην έναρξη της μίσθω­σης – και μετά να μην προ­σφέ­ρει απο­λύ­τως καμία υπη­ρε­σία, αφή­νο­ντας τον ενοι­κια­στή χωρίς αλλαγή σεντο­νιών, χαρτί υγείας ή καθα­ριό­τητα, ακόμα κι αν μείνει κάμπο­σες μέρες. Λες και όταν φιλο­ξε­νείς κάποιον στο σπίτι σου, τον αφήνεις να βρω­μί­σει καλά-καλά, αλλιώς του λες να πάει στο ξενο­δο­χείο.

Επίσης, προ­τεί­νουν τον (άδικο) περιο­ρι­σμό των δια­νυ­κτε­ρεύ­σεων ανά χρόνο, αλλά και των κατα­λυ­μά­των Airbnb ανά δήμο, με απόφαση των δημο­τι­κών συμ­βου­λίων και με βάση αξιό­πι­στες(;) μελέτες. Πώς όμως θα δια­χω­ρι­στούν οι καλοί επαγ­γελ­μα­τίες από αυτούς που δυσφη­μούν τη δρα­στη­ριό­τητα αυτή; Και με ποιο δικαί­ωμα θα απο­κλεί­ε­ται ο μελ­λο­ντι­κός ιδιο­κτή­της, αν δεν υπάρ­χουν αρκετές «θέσεις»;

Το πιο εξω­φρε­νικό όμως για τα ελλη­νικά δεδο­μένα, όπως λένε οι ιδιο­κτή­τες ακι­νή­των, είναι να απο­φα­σί­ζει η πλειο­ψη­φία των συνε­λεύ­σεων σε κάθε πολυ­κα­τοι­κία, για το αν θα επι­τρέ­πουν ένα airbnb στο κτήριο. Η πρόταση βασί­ζε­ται στην αντί­στοιχη πρό­βλεψη σε άλλες δυτικές χώρες, που όμως έχουν άλλη κουλ­τούρα συνεν­νό­η­σης, καλή σχέση των πολιτών με την επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τητα και αυξη­μένη κοι­νω­νική συνεί­δηση, ειδικά για τον δημόσιο χώρο.

Στην Ελλάδα, όπου κυριαρ­χεί η νοο­τρο­πία «να ψοφήσει η κατσίκα του γείτονα», είναι αμφί­βολο αν θα υπάρξει μία (τρόπος του λέγειν) συνέ­λευση πολυ­κα­τοι­κίας, στην οποία η πλειο­ψη­φία θα απο­δε­χτεί τέτοια λει­τουρ­γία (εκτός αν έχουν οι περισ­σό­τε­ροι airbnb ή κάποιοι ζητούν εκβια­στικά οικο­νο­μικά ανταλ­λάγ­ματα).

Πέρα από το ότι τέτοιοι περιο­ρι­σμοί, αν δεν προ­βλέ­πο­νται στον κανο­νι­σμό της πολυ­κα­τοι­κίας ή από νόμο, προ­σβάλ­λουν (εκ των υστέρων) το δικαί­ωμα στη νομή της ιδιο­κτη­σίας του καθενός, είναι αμφί­βολο και αν μπορεί να καθο­ρι­στεί ποια μίσθωση εφαρ­μό­ζε­ται σε κάθε περί­πτωση (θα απα­γο­ρεύ­ε­ται και η υπε­νοι­κί­αση;), όπως και να επι­βλη­θεί από άλλους πόσοι, ποιοι και για πόσο θα κατα­λύ­σουν σε ένα δια­μέ­ρι­σμα, κάτι για το οποίο όλοι, υπό φυσιο­λο­γι­κές συν­θή­κες, δεν δίνουμε λογα­ρια­σμό σε κανέναν.

Επι­πλέον, αν δοθούν τέτοιες εξου­σίες σε συνε­λεύ­σεις πολυ­κα­τοι­κιών στην Ελλάδα, όπου είναι διά­χυ­τος ο ρατσι­σμός, γιατί να μην ανοίξει η όρεξη σε υπέρ­μα­χους «καθαρών πολυ­κα­τοι­κιών» να απαι­τή­σουν να φύγει και ό,τι άλλο «υπο­βαθ­μί­ζει» την πολυ­κα­τοι­κία κατά την άποψη τους, όπως πχ οι μετα­νά­στες στο υπόγειο; Σε κάθε περί­πτωση, ανοίγει μια ατραπός γεμάτη από προ­σφυ­γές και δικα­στι­κές δια­μά­χες και πολλοί νομικοί εκφρά­ζουν αμφι­βο­λία αν μπορεί να σταθεί τέτοια διάταξη στα δικα­στή­ρια (τα οποία έχουν εκδώσει άλλωστε μέχρι τώρα αντι­φα­τι­κές απο­φά­σεις).

Οι εκπρό­σω­ποι των ξενο­δό­χων τους εκθέ­τουν, γιατί έτσι, βάζο­ντας κου­το­πό­νηρα άλλους μπροστά να υπε­ρα­σπι­στούν τα συμ­φέ­ρο­ντα τους, επι­διώ­κουν ουσια­στικά τον στραγ­γα­λι­σμό του airbnb. Δυσκο­λεύ­ο­ντας το υπέρ­με­τρα για τον απλό μικρο-ιδιοκτήτη, θέλουν να καταρ­γή­σουν το δώρο της (σοσιαλ­δη­μο­κρα­τι­κής) διά­χυ­σης του πλούτου σε μεγα­λύ­τε­ρες κοι­νω­νι­κές ομάδες, με τη χρήση της ελεύ­θε­ρης αγοράς.

Επι­πλέον, κλεί­νουν τα μάτια στο ότι το airbnb ανα­κού­φισε πολλούς από το βάρος του ΕΝΦΙΑ, τόνωσε τον κλάδο των κατα­σκευών σε δύσκο­λες εποχές, τρο­φο­δο­τεί την τοπική αγορά (σε αντί­θεση με τα all-inclusive ξενο­δο­χεία) και βοήθησε να ανοί­ξουν χιλιά­δες  ιδιο­κτη­σίες που ήταν κλει­στές, λόγω ύφεσης. Οι ξενο­δό­χοι κρα­δαί­νουν ως πολύ σημα­ντικό ότι το ταμείο του κράτους δεν είδε ουσια­στική αύξηση (κάτι που θα συμβεί ανα­πό­φευ­κτα, με τη σωστή φορο­λό­γηση). Λες και η μόνη συμβολή των airbnb στην εθνική οικο­νο­μία είναι τα φορο­λο­γικά έσοδα.

Επί της ουσίας, αν υιο­θε­τη­θούν οι προ­τά­σεις τους, airbnb θα φτιά­χνουν μόνο (μεγάλες και διε­θνείς συνήθως) εται­ρείες που θα νοι­κιά­ζουν ή θα αγο­ρά­ζουν ολό­κληρα κτήρια, για να μην έχουν μπε­λά­δες με συνι­διο­κτή­τες και να έχουν μεγά­λους τζίρους. Ακριβώς δηλαδή το ίδιο σχήμα με τα ξενο­δο­χεία. Γιάννης κερνάει, Γιάννης πίνει. Οι λίγοι ενα­ντίον των πολλών, σε προ­ε­κλο­γική χρονιά μάλιστα.

Από κοντά και ο Δήμαρ­χος Αθη­ναίων, που σπα­τά­λησε, επί 3 χρόνια, πολλά εκα­τομ­μύ­ρια, αλλά και την ομορφιά της Πανε­πι­στη­μίου, για να δια­τη­ρεί ένα γιαπί στο κέντρο της πόλης. Μιλάει για νεο­κλα­σική Ντίσ­νεϊ­λαντ, στέλνει ανα­δρο­μι­κές χρε­ώ­σεις και είναι και αυτός υπέρ­μα­χος του περιο­ρι­σμού, αντί να σηκώσει μανίκια, να φτιάξει και να πλύνει πεζο­δρό­μια και κάδους.

Σε αυτή την προ­σπά­θεια, έχουν και απρό­σμε­νους συμ­μά­χους, σε ένα ανίερο μέτωπο: Όσους θεωρούν την επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τητα, τη Silicon Valley, την περιου­σία, την ιδιο­κτη­σία και το κέρδος (και της εθνικής οικο­νο­μίας), κακά δαι­μό­νια. Αυτούς που δεν θέλουν τους του­ρί­στες, τα airbnb, το μετρό, την ανά­πτυξη, γιατί είναι «φιλελέ». Αυτούς που ο συντη­ρη­τι­σμός και οι ιδε­ο­λη­ψίες τους, δεν τους αφήνουν να δουν ποια είναι η θέση της Ελλάδας και η οικο­νο­μία του 21ου αιώνα.

Το airbnb άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο ταξι­δεύ­ουν εκα­τομ­μύ­ρια άνθρω­ποι σε όλον τον κόσμο και μαζί με τα φτηνά εισι­τή­ρια, αύξησε σημα­ντικά τον παγκό­σμιο του­ρι­στικό τζίρο. Οι περισ­σό­τε­ροι από αυτούς τους ταξι­διώ­τες δεν πρό­κει­ται να επι­στρέ­ψουν στο ξενο­δο­χείο, παρά μόνο αν ανα­γκα­στούν. Ακόμα κι οι περισ­σό­τε­ροι από αυτούς που δια­μαρ­τύ­ρο­νται, όταν ταξι­δέ­ψουν, airbnb θα δια­λέ­ξουν, γιατί είναι φθηνό, βολικό, πιο ζεστό και φιλό­ξενο. Απλώς δεν το θέλουν, υπο­κρι­τικά, στην αυλή τους. Πρέπει όλοι όμως να κατα­λά­βουν ότι πέρα από τις επι­μέ­ρους ρυθ­μί­σεις και βελ­τιώ­σεις που χρειά­ζο­νται, τα airbnb σε μια του­ρι­στική χώρα είναι πηγή πλούτου, ανα­βάθ­μι­σης και εκσυγ­χρο­νι­σμού.

Πηγή athensvoice.gr