Επιδημία… οι ηλεκτρονικές απάτες – Ραγδαία αύξηση 1.300% από το 2018

Τι δεί­χνουν τα στοι­χεία της αστυ­νο­μίας και πώς δρουν οι εγκλη­μα­τίες -Ποια κενά εκμε­ταλ­λεύ­ο­νται και ποιοι πέφτουν πιο συχνά θύματα- Μιλάει στην «Κ» ο Αλέ­ξαν­δρος Βασι­λα­ράς, Ψηφια­κός Ερευ­νη­τής και επι­κε­φα­λής στο Τμήμα Εξέ­τα­σης Ψηφια­κών Πει­στη­ρίων στη Διεύ­θυνση Εγκλη­μα­το­λο­γι­κών Ερευνών

Πριν από λίγο καιρό, ένα απο­λύ­τως αλη­θο­φα­νές email σταλ­μένο υπο­τί­θε­ται από τα ΕΛΤΑ, έκανε την εμφά­νισή του στα ηλε­κτρο­νικά ταχυ­δρο­μεία πολλών πολιτών. Το ηλε­κτρο­νικό μήνυμα καλούσε κάθε παρα­λή­πτη να «επι­βε­βαιώ­σει» την παρά­δοση του δέματός του και παρότι πολλοί δεν περί­με­ναν κάποιο δέμα, υπήρξαν αρκετοί που έπεσαν τελικά στην παγίδα και έδωσαν τα προ­σω­πικά τους στοι­χεία. Ήταν μια από τις πολ­λο­στές δια­δι­κτυα­κές απάτες, οι οποίες αυξά­νο­νται με καται­γι­στικό ρυθμό το τελευ­ταίο διά­στημα. Σε πολλές περι­πτώ­σεις, τα μηνύ­ματα είναι υπεράνω κάθε υποψίας.

Ένας πολίτης που είχε πέσει θύμα της παρα­πάνω απάτης έγραφε τότε στον προ­σω­πικό του λογα­ρια­σμό στο Facebook:«To mail είναι δαι­μό­νια καλο­φτιαγ­μένο και έχουν κατα­φέ­ρει να εμφα­νί­ζε­ται ως διεύ­θυνση απο­στο­λέα το πραγ­μα­τικό mail εξυ­πη­ρέ­τη­σης πελατών των ΕΛΤΑ. Επειδή όντως περί­μενα ένα δέμα, πήγα να πληρώσω τα 2,84 ευρώ που ανα­φέ­ρο­νται στο mail, με απο­τέ­λε­σμα να χάσω τα στοι­χεία δύο καρτών, οι οποίες ευτυχώς μπλό­κα­ραν αυτό­ματα. Η συνο­λική μου ζημιά, πάλι καλά, ήταν μόνο 15 ευρώ».

Όπως εξηγεί στην «Κ» ο Αλέ­ξαν­δρος Βασι­λα­ράς, αστυ­νό­μος Α΄ και προϊ­στά­με­νος του Τμή­μα­τος Εξέ­τα­σης Ψηφια­κών Πει­στη­ρίων στη Διεύ­θυνση Εγκλη­μα­το­λο­γι­κών Ερευνών, η εν λόγω περί­πτωση είναι από τις πιο χαρα­κτη­ρι­στι­κές ανάμεσα στις νέες δια­δι­κτυα­κές απάτες που έχουν εμφα­νι­στεί.

Η αλήθεια είναι πως τα νούμερα τρο­μά­ζουν. Σύμφωνα με τα στοι­χεία που έδωσε η Ελλη­νική Αστυ­νο­μία στην «Κ», από το 2018 μέχρι σήμερα, έχουν τελε­στεί στη χώρα μας πάνω από 8.422 ηλε­κτρο­νι­κές απάτες. Το άλμα μέσα σε μια τετρα­ε­τία είναι εντυ­πω­σιακό.

Το 2018 οι τελε­σμέ­νες ηλε­κτρο­νι­κές απάτες (στοι­χεία εννια­μή­νου) έφτασαν τις 334. Από αυτές εξι­χνιά­στη­καν οι 68. Σημειώ­θη­καν επίσης 26 από­πει­ρες –οι πολίτες δεν έπεσαν τελικά θύματα και ανέ­φε­ραν την κακό­βουλη ενέρ­γεια στις Αρχές-. Μια χρονιά αργό­τερα, το 2019, οι τελε­σμέ­νες απάτες είχαν φτάσει τις 437 και από αυτές εξι­χνιά­στη­καν οι 56. Κατα­γρά­φη­καν επίσης 37 από­πει­ρες. Το 2020 οι τελε­σμέ­νες απάτες σχεδόν διπλασιάστηκαν- έφτασαν τις 809 (εξι­χνιά­στη­καν 95 και κατα­γρά­φη­καν 65 από­πει­ρες). To 2021 κάλ­πα­ζαν πια ….και είχαν φτάσει τις 2.345 (119 εξιχνιάσεις- 146 από­πει­ρες). Όσο για το 2022, μέχρι τον περα­σμένο Σεπτέμ­βριο, είχαν φτάσει τις 4.497 (έχουν εξι­χνια­στεί 703 και έχουν κατα­γρα­φεί 344 από­πει­ρες).

Η παν­δη­μία ως «κατα­λύ­της» για τις ηλε­κτρο­νι­κές απάτες και οι μέθοδοι των δραστών

Σύμφωνα με τον κ. Βασι­λαρά τα οικονομικά- ηλε­κτρο­νικά εγκλή­ματα και ειδι­κό­τερα οι απάτες με χρήση ψηφια­κών τεχνο­λο­γιών, είναι μια από τις πιο ανερ­χό­με­νες κατη­γο­ρίες εγκλη­μά­των σε παγκό­σμιο επίπεδο. Μάλιστα, η Έκθεση Παγκό­σμιων Εγκλη­μα­τι­κών Τάσεων της INTERPOL για το έτος 2022, προ­βλέ­πει σημα­ντική αύξησή τους τα επόμενα χρόνια.

Η εμφά­νιση του κορω­νοϊού έπαιξε κεφα­λαιώδη ρόλο σε αυτό, κατά τον κ. Βασι­λαρά. Τους λόγους μπο­ρούμε να τους φαντα­στούμε όλοι. Η δρα­μα­τική μετα­βολή του ρυθμού ψηφιο­ποί­η­σης -και στις επαγ­γελ­μα­τι­κές και στις προ­σω­πι­κές δραστηριότητες-, στην οποία η παν­δη­μία της COVID-19 συνέ­βαλε τα μέγιστα, είχε σαν απο­τέ­λε­σμα και την κλι­μά­κωση των οικο­νο­μι­κών απατών στο δια­δί­κτυο. Κοινό στοι­χείο στην πλειο­νό­τητά τους, είναι σύμφωνα με τον κ. Βασι­λαρά η στό­χευση των δραστών στον ανθρώ­πινο παρά­γο­ντα μέσω μιας δια­δι­κα­σίας γνωστής ως Social Engineering.

Όπως εξηγεί ο ίδιος: «Στην ουσία, το Social Enginneering είναι η “σκια­γρά­φηση” της προ­σω­πι­κό­τη­τας του χρήστη μέσα από τις εκφάν­σεις της καθη­με­ρι­νό­τη­τάς του και κυρίως μέσα από τη χρήση των κοι­νω­νι­κών του δικτύων. Ο δράστης ξεκινά να αλλη­λε­πι­δρά με το υπο­ψή­φιο θύμα, χωρίς ο τελευ­ταίος να το κατα­λα­βαί­νει. Έτσι, ο δράστης αποκτά πρό­σβαση σε ευαί­σθη­τες πλη­ρο­φο­ρίες, όπως τα δια­πι­στευ­τή­ρια σε δια­δι­κτυα­κούς λογα­ρια­σμούς ιστο­σε­λί­δων ή τρα­πε­ζι­κών συστη­μά­των».

Το πιο δημο­φι­λές μέσο εξα­πά­τη­σης είναι τα μηνύ­ματα ηλε­κτρο­νι­κού ταχυ­δρο­μείου, στα οποία οι δράστες ενσω­μα­τώ­νουν συν­δέ­σμους προς κακό­βου­λους ιστό­το­πους και συνημ­μένα αρχεία με επι­κίν­δυνο «φορτίο» (payload). Παράλ­ληλα χρη­σι­μο­ποιούν παρα­πλα­νη­τικά ονόματα τομέα (domain names) και λογό­τυπα που παρα­πέ­μπουν σε πραγ­μα­τι­κούς οργα­νι­σμούς, χωρίς ωστόσο ο δράστης να σχε­τί­ζε­ται με αυτούς, προ­κει­μέ­νου να πεισθεί ο χρήστης να κατα­χω­ρί­σει προ­σω­πι­κές πλη­ρο­φο­ρίες.

Άλλη συνη­θι­σμένη μέθοδος είναι η πλήρης αντι­γραφή έγκυρων emails, αλη­θι­νών ατόμων, στα οποία αντι­κα­θί­στα­ται ο σύν­δε­σμος ώστε να παρα­πέ­μπει σε κακό­βουλη ιστο­σε­λίδα που προ­σο­μοιά­ζει με την πρω­τό­τυπη (ιστο­σε­λί­δες κλώνοι). Κάποιες φορές, οι επι­θέ­σεις είναι μαζικές, με απο­στολή πλήθους πανο­μοιό­τυ­πων μηνυ­μά­των και άλλες, στο­χευ­μέ­νες, προς στελέχη μεγάλων εται­ρειών. Οι τελευ­ταίες επι­θέ­σεις είναι και αυτές που δίνουν πρό­σβαση σε πλη­ρο­φο­ρίες υψηλής αξίας.

Τελευ­ταία, σύμφωνα με τον κ. Βασι­λαρά, τα πράγ­ματα γίνο­νται ακόμα πιο επι­κίν­δυνα αφού η «αλη­θο­φά­νεια» των μηνυ­μά­των ανε­βαί­νει επίπεδα. «Πια, βλέ­πουμε και χρήση άμεσων μηνυ­μά­των στο υπο­ψή­φιο θύμα, απευ­θείας τηλε­φω­νι­κές συνο­μι­λίες του δράστη με τον χρήστη, ανα­δυό­με­νες ειδο­ποι­ή­σεις σε περι­βάλ­λον δια­δι­κτύου ή ακόμα και επι­στρά­τευση QR Codes με παρα­πο­μπή σε ιστο­τό­πους, που φαι­νο­με­νικά επι­βε­βαιώ­νουν τους ισχυ­ρι­σμούς και την ταυ­τό­τητα του δράστη. Στόχος, η εξα­σφά­λιση σχέσης εμπι­στο­σύ­νης με τον χρήστη», περι­γρά­φει ο κ. Βασι­λα­ράς.

Όσο για τους δράστες, σε αρκετές περι­πτώ­σεις δεν έχουν εξει­δι­κευ­μέ­νες γνώσεις και συχνά χρη­σι­μο­ποιούν σχεδόν αυτού­σιες τεχνι­κές που έχουν κάνει την εμφά­νιση τους στο εξω­τε­ρικό. Με την παράλ­ληλη βοήθεια λογι­σμι­κών μετά­φρα­σης, προ­σπα­θούν να τις εφαρ­μό­σουν και στη χώρα μας.

Δεν ισχύει το ίδιο όμως και με τις πιο προηγ­μέ­νες απάτες, όπου οι δράστες έχουν τη δυνα­τό­τητα να εντο­πί­σουν κενά ασφα­λείας στις ψηφια­κές άμυνες οργα­νι­σμών και μεμο­νω­μέ­νων προ­σώ­πων και να συν­δυά­σουν πρα­κτι­κές παρά­νο­μης πρό­σβα­σης σε υπο­λο­γι­στικά συστή­ματα (hacking) με κακό­βουλα λογι­σμικά (malware).

Εξαι­ρε­τικά εξει­δι­κευ­μέ­νες είναι και οι τεχνι­κές εξα­πά­τη­σης “Pharming” και “HTTPS Phishing”. Η πρώτη, περι­γρά­φει την παρά­νομη πρό­σβαση του δράστη στο Domain Server Name (DNS) ενός υπο­λο­γι­στι­κού συστή­μα­τος και στη συνέ­χεια την τρο­πο­ποί­ηση αυτού, ώστε όταν ο χρήστης κατα­χω­ρί­ζει το όνομα της ιστο­σε­λί­δας να ανα­κα­τευ­θύ­νε­ται αυτο­μά­τως σε μια κακό­βουλη ιστο­σε­λίδα που εμφα­νί­ζε­ται ως αξιό­πι­στη.

Η δεύτερη, σχε­τί­ζε­ται με τα πιστο­ποι­η­τικά SSL που προ­σφέ­ρουν δυνα­τό­τη­τες κρυ­πτο­γρά­φη­σης και λοιπά σημα­ντικά χαρα­κτη­ρι­στικά ασφα­λείας στις ιστο­σε­λί­δες για τις οποίες εκδί­δο­νται. Οι δράστες σε αυτές τις περι­πτώ­σεις υπο­βαθ­μί­ζουν την ασφαλή σύνδεση (HTTPS) στη λιγό­τερη προ­στα­τευ­μένη (HTTP), απο­κτούν παρά­νομη πρό­σβαση σε λει­τουρ­γικά πιστο­ποι­η­τικά έγκυρων ιστο­σε­λί­δων και εξα­πα­τούν τις αρχές έκδοσης ώστε να εξα­σφα­λί­σουν πιστο­ποι­η­τικά για ψεύ­τι­κες εται­ρείες.

Και υπάρ­χουν και άλλοι αρνη­τι­κοί παρά­γο­ντες, όπως η διε­θνο­ποί­ηση του εγκλή­μα­τος με τη διαρκώς αυξα­νό­μενη χρήση του υπο­λο­γι­στι­κού νέφους και των νέων διόδων επι­κοι­νω­νίας. «Παρα­τη­ρούμε δηλαδή μια διαρκώς εξε­λισ­σό­μενη τεχνο­λο­γική εξει­δί­κευση στο οικο­νο­μικό έγκλημα. Άλλωστε, οι κακό­βου­λοι χρήστες έχουν απο­δεί­ξει επα­νει­λημ­μένα την ευε­λι­ξία τους και την προ­σαρ­μο­στι­κό­τητά τους στην αντι­με­τώ­πιση δυσκο­λιών, τεχνι­κών και νομικών», υπο­γραμ­μί­ζει ο κ. Βασι­λα­ράς.

Ο ρόλος του θύματος και ο τρόπος εξι­χνί­α­σης

Απ’ ό, τι φαί­νε­ται πάντως, είναι οι ίδιοι οι χρήστες που γίνο­νται συχνά η «κερ­κό­πορτα», όπως το περι­γρά­φει ο κ. Βασι­λα­ράς, για να συμβεί η απάτη ενα­ντίον τους. Ο ίδιος σημειώ­νει πως όταν οι δράστες κατα­στρώ­νουν την επίθεσή τους εφαρ­μό­ζουν πλήθος τεχνι­κών για να κινή­σουν το ενδια­φέ­ρον του υπο­ψή­φιου θύματος. Στόχος, να τον καλέ­σουν σε άμεσες ενέρ­γειες, όπως για παρά­δειγμα η απο­στολή κωδικών πρό­σβα­σης, προτού λάβει το χρόνο και τα μέτρα του, ώστε να ανα­λύ­σει σε βάθος το περιε­χό­μενο του μηνύ­μα­τος.

Και όπως εξηγεί ο ψηφια­κός ερευ­νη­τής: «Οι περισ­σό­τε­ροι οργα­νι­σμοί έχουν ανα­πτύ­ξει ιδιαι­τέ­ρως αξιό­πι­στα εργα­λεία και μεθό­δους ψηφια­κής άμυνας, όπως τα πολ­λα­πλά επίπεδα ταυ­το­ποί­η­σης Two-Factor Authentication – 2FA. Όπως έχουν δείξει όμως τα στοι­χεία πρό­σφα­των ερευνών, οι πιο ευά­λω­τες ηλι­κια­κές ομάδες στο να πέσουν θύματα ηλε­κτρο­νι­κής απάτης είναι οι νέοι ηλικίας έως 25 ετών και οι ηλι­κιω­μέ­νοι, κυρίως άνω των 60 ετών».

Η εκτί­μηση για την πρώτη ομάδα ενδε­χο­μέ­νως να φαί­νε­ται παρά­δοξη, ωστόσο αρχίζει να βγάζει νόημα αν σκεφτεί κανείς πως η μεγάλη εξοι­κεί­ωση των νέων με την τεχνο­λο­γία αντι­σταθ­μί­ζε­ται από μία «χαλα­ρό­τητα» στη χρήση της και μία αυξη­μένη επι­θυ­μία κοι­νο­ποί­η­σης των προ­σω­πι­κών τους δεδο­μέ­νων.

Την ίδια στιγμή, οι δράστες γίνο­νται ειδικοί στην «τέχνη» της συγκά­λυ­ψης. Σε πολλές περι­πτώ­σεις, ερευ­νούν διε­ξο­δικά τους στόχους τους και χρη­σι­μο­ποιούν προ­σω­πι­κές πλη­ρο­φο­ρίες για να αυξή­σουν την αντί­ληψη της εγκυ­ρό­τη­τας και την εμπι­στο­σύνη των χρηστών. Αυτό είναι και το δύσκολο κομμάτι της δράσης τους, όπως εξηγεί ο κ. Βασι­λα­ράς, και όχι τόσο η αντι­γραφή του κώδικα μιας ιστο­σε­λί­δας ή του κει­μέ­νου και σχε­δια­σμού ενός ψεύ­τι­κου email, τα οποία είναι τα «εύκολα» κομ­μά­τια στη δια­δι­κα­σία της «απο­πλά­νη­σης».

Σε κάθε περί­πτωση, η ταχύ­τητα της εξι­χνί­α­σης κάθε υπό­θε­σης εξαρ­τά­ται και από τις μεθό­δους που εφαρ­μό­ζει ο δράστης για να παρα­κω­λύ­σει την εγκλη­μα­το­λο­γική έρευνα (Anti-Forensics). Γι’ αυτό και όπως σημειώ­νει ο κ. Βασι­λα­ράς, στη σύγ­χρονη Ψηφιακή Εγκλη­μα­το­λο­γία, η βασική πρό­κληση είναι τα Big Data -όπως είναι γνωστή στη διεθνή βιβλιο­γρα­φία η θεμα­τική του μεγάλου όγκου δεδο­μέ­νων προς εξέταση και της μορ­φο­λο­γι­κής και δομικής τους ποικιλίας-.

Και πώς παλεύ­ουν οι ψηφια­κοί ερευ­νη­τές απέ­να­ντι στα Big Data; «Στόχος είναι η πλήρης δια­λεύ­κανση της γραμμής χρόνου (Timeline) που χαρα­κτη­ρί­ζει το περι­στα­τικό. Αυτή θα μας δώσει χρή­σι­μες πλη­ρο­φο­ρίες και για την ταυ­τό­τητα του δράστη. Ακο­λου­θούμε με επι­μέ­λεια την αλυσίδα επι­τή­ρη­σης (Chain of Custody), ώστε να εξα­σφα­λί­σουμε την παρα­δε­κτό­τητα των πει­στη­ρίων και τη νομική τους αξιο­ποί­ηση. Τα όπλα μας ευτυχώς είναι πολλά: εξει­δι­κευ­μένα λογι­σμικά ψηφια­κής εγκλη­μα­το­λο­γίας, εφαρ­μο­γές τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης, εξο­πλι­σμός τελευ­ταίας τεχνο­λο­γίας, διεθνής συνερ­γα­σία σε εκπαι­δευ­τικό και ερευ­νη­τικό επίπεδο και φυσικά, τεχνο­γνω­σία».

Πηγή kathimerini.gr