Και άλλος πραγματογνώμονας επιρρίπτει ευθύνες για τις πλημμύρες

Ευθύνες σε κρα­τι­κούς υπαλ­λή­λους και σε αιρε­τούς για τις κατα­στρο­φι­κές συνέ­πειες των πλημ­μυ­ρών του Νοεμ­βρίου 2013 επιρ­ρί­πτει και ο τρίτος πραγ­μα­το­γνώ­μο­νας, που διο­ρί­στηκε από την Εισαγ­γε­λία Πλημ­με­λειο­δι­κών Ρόδου στα πλαίσια της προ­κα­ταρ­κτι­κής εξέ­τα­σης, που οδήγησε ήδη στην άσκηση ποι­νι­κών διώξεων κατά παντός υπευ­θύ­νου.

Ο Εισαγ­γε­λέας Πλημ­με­λειο­δι­κών Ρόδου κ. Κ. Μπού­τσι­κος έχει ασκήσει, όπως έχει γράψει η «δ», κατά παντός υπευ­θύ­νου της Περι­φέ­ρειας Νοτίου Αιγαίου, του Δήμου Ρόδου και καπο­δι­στρια­κών Δήμων, στα διοι­κη­τικά όρια των οποίων σημειώ­θη­καν πλημ­μύ­ρες ποι­νι­κές διώξεις για:

• Ανθρω­πο­κτο­νία εκ προ­θέ­σεως με ενδε­χό­μενο δόλο σε ήρεμη ψυχική κατά­σταση κατά συρροή.

• Πλημ­μύρα από την οποίαν μπο­ρούσε να προ­κύ­ψει κοινός κίν­δυ­νος σε ξένα πράγ­ματα, κίν­δυ­νος σε άνθρωπο, με επέ­λευση θανάτου κατά συρροή.

• Εκθεση η οποία προ­κά­λεσε τον θάνατο κατά συρροή.

Υπεν­θυ­μί­ζε­ται ότι πέραν των εκα­το­ντά­δων κατοί­κων, που είδαν τις περιου­σίες τους να χάνο­νται μέσα σε λίγες ώρες από τις κατα­στρο­φι­κές πλημ­μύ­ρες, νεκροί είναι οι Κων/τίνος Αργυ­ρό­που­λος του Γεωρ­γίου, ηλικίας 50 ετών, η Ανα­στα­σία Κατσα­ρού του Ιωάννη, 36 ετών, η Καλ­λιόπη Πανα­γιώ­του του Φειδία, 54 ετών και ο Ιωάννης Μπαϊ­ρά­μης του Μικέ, 63 ετών, που παρα­σύρ­θη­καν από την ορμή των νερών του ποταμού, στις γέφυρες Παστί­δας και Κρε­μα­στής, οι δίοδοι των οποίων δεν είχαν κλείσει, ενώ έπρεπε, το από­γευμα της 22ης Νοεμ­βρίου 2013.

Στα πλαίσια της προ­κα­ταρ­κτι­κής έρευνας διε­νερ­γή­θη­καν συνο­λι­κώς τρείς πραγ­μα­το­γνω­μο­σύ­νες.

Με την πρώτη επιρ­ρί­πτο­νται σαφέ­στα­τες ευθύνες σε αιρε­τούς και δημο­σί­ους υπαλ­λή­λους για τις συνέ­πειες της μεγάλης νερο­πο­ντής. Ο δεύ­τε­ρος πραγ­μα­το­γνώ­μο­νας έχει δια­φο­ρε­τική θεώρηση των πραγ­μά­των και ο τρίτος συγκλί­νει σε πολλά σημεία με τον πρώτο.

Στο κεφά­λαιο των συμπε­ρα­σμά­των της πολυ­σέ­λι­δης έκθεσής του, ο τρίτος πραγ­μα­το­γνώ­μο­νας, ανα­φέ­ρει ότι «ο θλι­βε­ρός απο­λο­γι­σμός σε ανθρώ­πι­νες ζωές τα τελευ­ταία πενήντα χρόνια εξαι­τίας πλημ­μυ­ρών στη χώρα μας, είναι τρα­γι­κό­τε­ρος από τον αντί­στοιχο των σεισμών. Και ενώ στη χώρα μας η απειλή των σεισμών απο­τε­λεί πλέον γενική συνεί­δηση και η αντι­σει­σμική πολι­τική πάγιο στόχο, οι πλημ­μύ­ρες και η αντι­πλημ­μυ­ρική προ­στα­σία, όπως βέβαια και άλλα κατα­στρο­φικά φαι­νό­μενα, εξα­κο­λου­θούν να απα­σχο­λούν περι­στα­σιακά αρμό­διους και Κοινή Γνώμη».

Επι­ση­μαί­νει παρα­πέρα πως «έχει επι­ση­μαν­θεί πολ­λά­κις από επι­στη­μο­νι­κές εκθέ­σεις, πραγ­μα­το­γνω­μο­σύ­νες, τεχνι­κές ημε­ρί­δες, από τεχνι­κούς επι­στη­μο­νι­κούς Φορείς και Τεχνικά Επι­με­λη­τή­ρια, η ανα­γκαιό­τητα ενός συνο­λι­κού στρα­τη­γι­κού σχε­δια­σμού και ταυ­τό­χρονα μιας συστη­μα­τι­κής υλο­ποί­η­σης έργων. Όμως, δυστυ­χώς, στην επιλογή των αντι­πλημ­μυ­ρι­κών έργων, έχουμε συχνά έναν επα­να­λαμ­βα­νό­μενο κύκλο: κατα­στροφή, λαϊκή αγα­νά­κτηση, λαϊκά δικα­στή­ρια με τα μέσα ενη­μέ­ρω­σης, διώξεις χωρίς επι­στη­μο­νική βάση, πολι­τι­κές απο­φά­σεις που δεν στη­ρί­ζο­νται στη νηφα­λιό­τητα που απαιτεί η επι­στη­μο­νική προ­σέγ­γιση».

Τονίζει ότι και στην περί­πτωση του Νοεμ­βρίου 2013 υφί­στα­ται ένα ανάλογο κατα­στρο­φικό συμβάν, μία πλημ­μύρα με τραγικό απο­λο­γι­σμό τέσ­σε­ρις νεκρούς και πολλές υλικές ζημιές.

Επι­ση­μαί­νει μάλιστα ότι η πλημ­μύρα της 22-11-2013 στις περιο­χές Ιαλυσός, Κρε­μα­στή και Παστίδα… «δεν πρέπει να απο­τε­λεί έκπληξη για έναν επι­στή­μονα μηχα­νικό, που γνω­ρί­ζει το θέμα και το φυσικό και ανθρω­πο­γε­νές περι­βάλ­λον των περιο­χών αυτών. Αντί­θετα η πλημ­μύρα θα πρέπει να θεω­ρεί­ται ως ανα­με­νό­μενο συμβάν σε περι­πτώ­σεις παρό­μοιων ακραίων ομο­λο­γου­μέ­νως και­ρι­κών συν­θη­κών».

Στο ό,τι αφορά τα αίτια του φαι­νο­μέ­νου απο­δί­δει την κατα­στροφή στα εξής:

-Η σπα­νιό­τητα του φαι­νο­μέ­νου με πολύ μεγάλα ύψη βρο­χό­πτω­σης σε μικρό χρονικό διά­στημα.

-Το μικρό μέγεθος των υδρο­λο­γι­κών λεκανών σε συν­δυα­σμό με την σημε­ρινή ευρεία δόμηση των περιο­χών που συνε­πά­γο­νται σύντομο χρόνο συρροής των υδάτων και από­το­μες υψηλές πλημ­μυ­ρι­κές απορ­ροές.

-Η ανε­πάρ­κεια του φυσικού δικτύου απορ­ροής με τη δια­χρο­νική μείωση των δια­το­μών των ρεμάτων (στένεμα της κοίτης) από ανθρω­πο­γε­νείς παρεμ­βά­σεις.

-Η ανε­πάρ­κεια παρο­χέ­τευ­σης των παλαιών τεχνι­κών αντι­πλημ­μυ­ρι­κών έργων του δικτύου απορ­ροής (σκε­πα­στές κοίτες, οχετοί).

-Η πολύ­χρονη ελλιπής συντήρηση-καθαρισμός των δικτύων απορ­ροής (οχετοί, φρεάτια συλ­λο­γής, σχάρες) καθώς και των ρεμάτων από χλωρή και ξερή βλά­στηση ή άλλα αντι­κεί­μενα.

-Η έλλειψη έργων διευ­θέ­τη­σης των κοιτών των ρεμάτων με απο­τέ­λε­σμα, όσο καθα­ρι­σμένο και να είναι ένα ρέμα, σε έντονες βροχές η χει­μαρ­ρώ­δης ροή παρα­σύ­ρει από τις όχθες βλά­στηση (κυρίως καλάμια-κλαδιά) και φερτά υλικά κα αντι­κεί­μενα.

Επι­ση­μαί­νει παρα­πέρα ότι στην Ιαλυσό το γεγονός ότι πλημ­μύ­ρισε έντονα το κεντρικό τμήμα του οικι­σμού και προ­κλή­θη­καν πολλές ζημιές, οφεί­λε­ται σε μεγάλο βαθμό στην υπερ­χεί­λιση του Τρια­ντε­νού ποταμού στη θέση Άγιος Ταξιάρ­χης (παλιό νεκρο­τα­φείο), όπου η ανοικτή κοίτη του μετα­τρέ­πε­ται σε κλειστή (σκε­πα­στή) και συνε­χί­ζει διερ­χό­μενη από το κέντρο του οικι­σμού.

«Στο σημείο αυτό η διατομή της κοίτης μικραί­νει απότομα και σε συν­δυα­σμό με την μερική παρε­μπό­διση της ροής από την συγκέ­ντρωση καλα­μιών στην είσοδο του σκε­πα­στού οχετού προ­έ­κυψε υπερ­χεί­λιση σε μεγάλο βαθμό και ο ποταμός ουσια­στικά έρεε ανε­ξέ­λεγ­κτα εντός των γύρω δρόμων και ιδιο­κτη­σιών».

Προ­σθέ­τει παρα­πέρα ότι παρό­μοιες υπερ­χει­λί­σεις, σε μικρό­τερο βαθμό, υπήρξαν και στα άλλα δύο μεγάλα ρέματα της Ιαλυσού (Επί­τρο­πος και Μυρτενή) σε θέσεις, όπου οι ανοι­κτές κοίτες μετα­τρέ­πο­νται σε κλει­στές ή δια­σταυ­ρώ­νο­νται με δρόμους.

Όσον αφορά στις προ­κλη­θεί­σες ζημιές από την πλημ­μύρα αυτές μεγι­στο­ποι­ή­θη­καν, όπως κρίνει, εξ’ αιτίας της έλλει­ψης ενη­μέ­ρω­σης του κοινού για τη λήψη μέτρων πρό­λη­ψης και αυτο­προ­στα­σίας από κιν­δύ­νους που προ­έρ­χο­νται από πλημ­μύ­ρες.

Ανάλογα συμ­βά­ντα σημειώ­θη­καν και στην περιοχή της Παστί­δας όπου υπήρξαν τοπικές υπερ­χει­λί­σεις ρεμάτων ακριβώς σε θέσεις όπου οι ανοι­κτές κοίτες μετα­τρέ­πο­νται σε κλει­στές (κέντρο οικι­σμού Παστί­δας) ή δια­σταυ­ρώ­νο­νται με δρόμους μέσω οχετών ελλιπών δια­το­μών. Για το λόγο αυτό, τα νερά έρρεαν ανε­ξέ­λεγ­κτα σε δρόμους και ιδιο­κτη­σίες. Κάποιες δια­βά­σεις ρεμάτων εκείνη τη χρονική στιγμή είχαν κατα­στεί επι­κίν­δυ­νες και απρο­σπέ­λα­στες λόγω της μεγάλης ανύ­ψω­σης κα της ορμής των νερών.

Εξηγεί παρα­πέρα ότι οι παρα­πάνω αιτια­κοί παρά­γο­ντες από τους οποίους και πηγά­ζουν ορι­σμέ­νες ευθύνες των πολιτών, των Δημο­τι­κών και Περι­φε­ρεια­κών Αρχών αλλά πρω­τί­στως των αρμό­διων Υπουρ­γείων, που δεν έχουν λει­τουρ­γή­σει μέχρι σήμερα τους κατάλ­λη­λους ελεγ­κτι­κούς μηχα­νι­σμούς, χαρα­κτη­ρί­ζο­νται από δια­χρο­νι­κό­τητα που κατέρ­χε­ται έως την δεκα­ε­τία του 1970.

Δηλαδή, κατά την γνώμη του πραγ­μα­το­γνώ­μονα, πρό­κει­ται για μία κατά­σταση και μία νοο­τρο­πία που εξε­λίσ­σε­ται κατά τα τελευ­ταία σαράντα-πενήντα χρόνια με κύριους πρω­τα­γω­νι­στές τις κεντρι­κές δομές του κράτους και την εκά­στοτε κυβέρ­νηση και με δευ­τε­ρεύ­ο­ντα ρόλο οι περι­φε­ρεια­κές και δημο­τι­κές/κοι­νο­τι­κές αρχές συνει­σφέ­ρο­ντας πολλές φορές και ο απλός πολίτης, που απλώς ακο­λου­θεί την πεπα­τη­μένη.

Για τα αίτια της τρα­γω­δίας των θανάτων των τεσ­σά­ρων ανθρώ­πων ανέφερε τα εξής:

1. Για την απώλεια των δύο ανθρώ­πων, του Κ. Αργυ­ρό­που­λου και της Α. Κατσα­ρού στην γέφυρα της Κρε­μα­στής:

-Στον ελλη­νικό χώρο οι δια­βά­σεις οδών μέσα από κοίτες ρεμάτων δεν είναι σπάνιες. Συνήθως αυτές οι δια­βά­σεις δεν δια­θέ­τουν κάποιους μηχα­νι­σμούς προει­δο­ποί­η­σης ή απο­κλει­σμού της προ­σπέ­λα­σης (βεβαίως θα ήταν χρήσιμο να εφαρ­μο­σθούν κάποτε ή έστω και κάποιες ειδικές προει­δο­ποι­η­τι­κές πινα­κί­δες).

-Σε περι­πτώ­σεις μεγάλων βροχοπτώσεων-πλημμυρών, οπότε η στάθμη των ρεμάτων ανε­βαί­νει επι­κίν­δυνα, οι κατά τόπους αρμό­διες υπη­ρε­σίες Τρο­χαίας της ΕΛ.ΑΣ. υπο­χρε­ού­νται να λάβουν άμεσα μέτρα τρο­χαίας κίνησης (προ­σω­ρινή σήμανση, εκτροπή κυκλο­φο­ρίας κτλ) ή και δια­κο­πής της κυκλο­φο­ρίας προς αποφυγή ατυ­χη­μά­των σύμφωνα με τον Κώδικα Οδικής Κυκλο­φο­ρίας. Βέβαια σε ραγδαία συμ­βά­ντα, όπως αυτό της 22-11-2013 λόγω της ξαφ­νι­κής πλημ­μύ­ρας, η κινη­το­ποί­ηση είναι δυσχε­ρής έως αδύνατη για κάποιο κρίσιμο χρονικό διά­στημα και οι άμεσες ανάγκες για βοήθεια και διάσωση πολλές. Ο προ­λη­πτι­κός απο­κλει­σμός των δια­βά­σεων αυτών ως μέτρο ασφά­λειας δεν συνη­θί­ζε­ται ούτε εφαρ­μο­ζό­ταν ποτέ.

-Πριν από την είσοδο στην κάτω διάβαση της γέφυρας της Κρε­μα­στής υπάρχει δια­σταύ­ρωση, όπου δίνεται η δυνα­τό­τητα στον οδηγό στρί­βο­ντας στον δρόμο δεξιά προς Παστίδα να κατευ­θυν­θεί προς την πόλη της Ρόδου απο­φεύ­γο­ντας την διάβαση μέσα από την κοίτη του ποταμού. Παρό­μοια δια­σταύ­ρωση, με την ίδια δυνα­τό­τητα, υπάρχει 300 m πιο πριν, ακο­λου­θώ­ντας την επαρ­χιακή οδό με κατεύ­θυνση Παστίδα- Ρόδος.

Τις εναλ­λα­κτι­κές αυτές επι­λο­γές δρόμων τις χρη­σι­μο­ποιούμε όχι σπάνια και για διά­φο­ρους λόγους. Ενας από αυτούς είναι όταν η κάτω διάβαση είναι πλημ­μυ­ρι­σμένη.

Η επιλογή του Αργυ­ρό­που­λου να περάσει μέσα από την πλημ­μυ­ρι­σμένη κάτω διάβαση ενδε­χο­μέ­νως δεν θα κατέ­ληγε σε τρα­γω­δία εάν το όχημα δεν είχε ακι­νη­το­ποι­η­θεί λόγω μηχα­νι­κής βλάβης. Όμως την συγκε­κρι­μένη ώρα σύμφωνα με κατά­θεση μάρτυρα κανένα όχημα δεν διερ­χό­ταν πλέον από την πλημ­μυ­ρι­σμένη διάβαση και όλα έκαναν ανα­στροφή ακο­λου­θώ­ντας τον δρόμο προς Παστίδα.

Λαμ­βά­νο­ντας υπόψη τα προη­γού­μενα, η γνώμη του πραγ­μα­το­γνώ­μονα είναι ότι ο οδηγός του μοι­ραίου οχή­μα­τος έκανε μία μη ορθή εκτί­μηση, με δεδο­μέ­νες τις υφι­στά­με­νες και­ρι­κές συν­θή­κες.

Στην δεύτερη περί­πτωση και συγκε­κρι­μένα για την απώλεια του Ι. Μπαϊ­ράμη και της συζύγου του Κ. Πανα­γιώ­του σε ρέμα της Παστί­δας τονίζει ότι από ανα­φο­ρές κατοί­κων της περιο­χής, που τους γνώ­ρι­ζαν, εικά­ζε­ται ότι παρα­σύρ­θη­καν με το αυτο­κί­νητό τους κατά την επι­στροφή τους από την Παστίδα προς τα Μαριτσά κατά την διέ­λευσή τους από μία θέση χαμηλού υψο­μέ­τρου, όπου ο συγκε­κρι­μέ­νος αγρο­τι­κός δρόμος δια­σταυ­ρώ­νε­ται με ρέμα της περιο­χής και το οποίο είχε υπερ­χει­λί­σει σε μεγάλο βαθμό την δεδο­μένη χρονική στιγμή.

Ο πραγ­μα­το­γνώ­μο­νας έκρινε ότι η διάβαση αυτή αν και δια­θέ­τει οχετό για την απορροή του ρέματος εντού­τοις αυτός είναι πολύ μικρός και ουσια­στικά σε κάθε μεγάλη βρο­χό­πτωση η θέση μετα­τρέ­πε­ται σε ιρλαν­δική διάβαση.

Εκτός από τον δρόμο αυτό που συνδέει τους οικι­σμούς Παστίδα και Μαριτσά, υπάρ­χουν του­λά­χι­στον άλλοι τρεις μεγα­λύ­τε­ροι και ασφα­λέ­στε­ροι (ο ένας είναι επαρ­χια­κός) που συνδέει τους δύο οικι­σμούς. Εκτιμά δε ότι ο οδηγός του μοι­ραίου οχή­μα­τος φαί­νε­ται ότι προ­τί­μησε να ακο­λου­θή­σει το σύνηθες δρο­μο­λό­γιό του, αψη­φώ­ντας ή μη συνει­δη­το­ποιώ­ντας τον κίνδυνο της πλημ­μυ­ρι­κής ροής της διά­βα­σης με απο­τέ­λε­σμα την ατυχή τους κατά­ληξη.

Η συγκε­κρι­μένη πάντως διάβαση, κατά την γνώμη του πραγ­μα­το­γνώ­μονα, είναι πιο επι­κίν­δυνη από αυτή της Κρε­μα­στής σε περι­πτώ­σεις τέτοιων βρο­χο­πτώ­σεων. Οι τοπικές Κοι­νο­τι­κές Αρχές θα έπρεπε να έχουν μερι­μνή­σει του­λά­χι­στον για την τοπο­θέ­τηση κάποιας κατάλ­λη­λης προει­δο­ποι­η­τι­κής σήμαν­σης κατά την χρονική στιγμή κατα­σκευής του δρόμου.