Η Τουρκία δείχνει και πάλι τα δόντια της στο Αιγαίο

Από τη Μαύρη Θάλασσα στο Αιγαίο και από εκεί στην ανα­το­λική Μεσό­γειο: η τουρ­κική πολι­τική περνά από το ένα πεδίο στο άλλο με την ίδια ευκολία που μετα­τρέ­πει τους συνο­μι­λη­τές της σε αντα­γω­νι­στές και αντι­στρό­φως.

Το απο­τυ­πώ­νει αυτό η “επί­δειξη δύναμης” έναντι της Ελλάδας στις 27 Απρι­λίου όταν, χωρίς προφανή αφορμή και μάλιστα μόλις ενάμιση μήνα μετά τη συνά­ντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν στην Κων­στα­ντι­νού­πολη, η τουρ­κική πολε­μική αερο­πο­ρία προ­χώ­ρησε σε 168 παρα­βιά­σεις του εθνικού ενα­έ­ριου χώρου, ακόμη και στο κέντρο του Αιγαίου, καθώς και σε 41 υπερ­πτή­σεις, όχι μόνο πάνω από νησίδες, αλλά και από μεγάλα κατοι­κη­μένα νησιά. Πρό­κει­ται για αριθ­μη­τικό ρεκόρ, ενώ πέντε μέρες νωρί­τερα είχε προη­γη­θεί, σύμφωνα με την τουρ­κική εκδοχή των γεγο­νό­των, η από­συρση της Τουρ­κίας από την άσκηση του ΝΑΤΟ “Tiger Meet”, λόγω δια­φω­νιών που έθετε η Ελλάδα σε τεχνικά θέματα.

Το να απο­δο­θεί το γεγονός στις πάγιες βλέψεις της Άγκυρας στο Αιγαίο, οι οποίες άλλωστε επι­δει­νώ­θη­καν τους τελευ­ταί­ους μήνες με την εντα­τική ανα­κί­νηση της φιλο­λο­γίας περί απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης των νησιών, δεν αρκεί. Γιατί ο απο­δέ­κτης των μηνυ­μά­των δεν είναι απο­κλει­στικά ή κυρίως η Αθήνα. Πράγ­ματι, η επιλογή των νησιών που στο­χο­ποι­ή­θη­καν από τις υπερ­πτή­σεις συνται­ριά­ζει πλήρως με τις αξιώ­σεις απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης, που φθάνουν μέχρι και σε αμφι­σβή­τηση της ελλη­νι­κής κυριαρ­χίας. Όμως η συγκυ­ρία επι­βάλ­λει να στρέ­ψουμε το βλέμμα βορειό­τερα και να ανα­λο­γι­σθούμε πώς η τοπο­θέ­τηση της Τουρ­κίας στην ουκρα­νική κρίση έχει δρο­μο­λο­γή­σει ένα περί­πλοκο τουρκο-αμερικανικό παζάρι, στο πλαίσιο του οποίου έχουν την ιδιαί­τερη χρη­σι­μό­τητά τους οι υπο­μνή­σεις ότι η ενότητα της νοτιο­α­να­το­λι­κής πτέ­ρυ­γας του ΝΑΤΟ μπορεί να τεθεί εν κινδύνω.

Το παζάρι για τα F16

Η δυσα­ρέ­σκεια της Άγκυρας για ό,τι αντι­λαμ­βά­νε­ται ως αμε­ρι­κα­νι­κές χει­ρο­νο­μίες προ­νο­μια­κής μετα­χεί­ρι­σης της Αθήνας είναι προ­φα­νής. Και σε αυτές θα πρέπει να εντά­ξουμε την επί­σκεψη του πρω­θυ­πουρ­γού Κυριά­κου Μητσο­τάκη στην Ουά­σινγ­κτον στις 16 και 17 Μαΐου, την ώρα που ο Ταγίπ Ερντο­γάν δεν μπόρεσε να εξα­σφα­λί­σει καμία ευκαι­ρία άμεσης επαφής με την αμε­ρι­κα­νική ηγεσία, ούτε καν στο περι­θώ­ριο της Συνόδου του ΝΑΤΟ.

Ακόμη μεγα­λύ­τερη πηγή εκνευ­ρι­σμού απο­τε­λεί για την Άγκυρα η εκκρε­μό­τητα σχετικά με την προ­μή­θεια, έναντι 6 δισ. δολα­ρίων, 40 αμε­ρι­κα­νι­κών μαχη­τι­κών Block 70 F-16 και τον εκσυγ­χρο­νι­σμό άλλων 80 που ήδη δια­θέ­τει ο στόλος της τουρ­κι­κής πολε­μι­κής αερο­πο­ρίας. Πρό­κει­ται για το “χρύσωμα του χαπιού” μετά την αποβολή της Τουρ­κίας από τη συμπα­ρα­γωγή μαχη­τι­κών F-35 νέας γενιάς, ως ποινή για την εγκα­τά­σταση ρωσικών αντιαεροπορικών-αντιβαλλιστικών συστη­μά­των S-400 στην επι­κρά­τεια της γεί­το­νος.

Η περί­πλοκη “χορο­γρα­φία” που εκτυ­λίσ­σε­ται μεταξύ της αμε­ρι­κα­νι­κής εκτε­λε­στι­κής εξου­σίας και του Κογκρέ­σου επί του θέματος μας οδηγεί στην καρδιά των αντι­φά­σεων της τουρκο-αμερικανικής σχέσης εν μέσω του νέου ψυχρού πολέμου. Διότι όσο η Ουά­σινγ­κτον επι­διώ­κει την ενί­σχυση της Τουρ­κίας ως νατοϊ­κού ανα­χώ­μα­τος απέ­να­ντι στη Ρωσία, άλλο τόσο δυσφο­ρεί με τους βαθμούς αυτο­νο­μίας που διεκ­δι­κεί το καθε­στώς Ερντο­γάν, δια­τη­ρώ­ντας ανοι­κτούς τους διαύ­λους με τη Μόσχα.

Δυσφο­ρία Ζελέν­σκι

Και αντι­στρό­φως, όσο και αν η ένταξη στο δυτικό στρα­τό­πεδο απο­τε­λεί την κύρια ορί­ζουσα της εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής της γεί­το­νος, άλλο τόσο έρχο­νται στο προ­σκή­νιο τα πολι­τικά και οικο­νο­μικά οφέλη που παρέχει μια ορι­σμένη τουρ­κική “ουδε­τε­ρό­τητα” στην ουκρα­νική κρίση: από την ανά­δειξη της Τουρ­κίας σε οικο­δε­σπότη της ρωσο-ουκρανικής δια­πραγ­μά­τευ­σης, όσο του­λά­χι­στον αυτή ήταν ενεργή, μέχρι την εισροή Ρώσων του­ρι­στών και τη “φιλο­ξε­νία” στοι­χείων ενερ­γη­τι­κού των ολι­γαρ­χών της χώρας του Πούτιν. Η ίδια η δυτική “ασπίδα” που θωρα­κί­ζει την Τουρκία απέ­να­ντι στην ιστο­ρική αντι­πα­ρά­θεσή της με τη Ρωσία για την πρό­σβαση στη Μεσό­γειο, λει­τουρ­γεί ως προ­ϋ­πό­θεση για ισότιμη σύμπραξη με τους εχθρούς της δυτι­κο­κε­ντρι­κής τάξης πραγ­μά­των, προς όφελος της τουρ­κι­κής “ανά­δυ­σης”.

Ότι αυτή η ακρο­βα­σία δεν γίνεται δεκτή ευρύ­τερα με ικα­νο­ποί­ηση φαί­νε­ται και από τις δηλώ­σεις του Ουκρα­νού προ­έ­δρου Ζελέν­σκι, στην συνέ­ντευξή του στην ΕΡΤ, περί “διπλής γλώσσας” της Τουρ­κίας. Αλλά το κλειδί βρί­σκε­ται στον τουρ­κικό έλεγχο των Στενών και τον ουσια­στικό απο­κλει­σμό των πολε­μι­κών πλοίων του ΝΑΤΟ από τη Μαύρη Θάλασσα, με την επί­κληση της Σύμ­βα­σης του Μοντρέ. Όσο η Τουρκία δέχεται πιέσεις να αλλάξει τη στάση της σε αυτό το μέτωπο, άλλο τόσο αποκτά κίνητρα να μετα­φέ­ρει τις εντά­σεις στο Αιγαίο, διεκ­δι­κώ­ντας τα αντί­στοιχα ανταλ­λάγ­ματα.

“Κλεί­σιμο μετώπων” στην ανα­το­λική Μεσό­γειο

Η Ελλάδα και η Ε.Ε. απο­τε­λούν τα δύο πεδία προς τα οποία η Άγκυρα έχει επι­λέ­ξει να προ­βάλ­λει το “αγέρωχο” πρόσωπό της – αν κρί­νουμε και από την κατα­δίκη σε ισόβια του ακτι­βι­στή και μαικήνα Οσμάν Καβάλα, που απο­τε­λεί κραυ­γα­λέα περι­φρό­νηση του Ευρω­παϊ­κού Δικα­στη­ρίου Ανθρω­πί­νων Δικαιω­μά­των και χαρα­κτη­ρί­σθηκε σε ψήφισμα του Ευρω­κοι­νο­βου­λίου την Πέμπτη ως “συνει­δητή απόφαση κατα­στρο­φής της εντα­ξια­κής προ­ο­πτι­κής της Τουρ­κίας”.

Όμως προς τα ανα­το­λικά της, η χώρα του Ταγίπ Ερντο­γάν μοιάζει να επι­στρέ­φει στο ξεχα­σμένο δόγμα των “μηδε­νι­κών προ­βλη­μά­των με τους γεί­το­νες” απλώ­νο­ντας το χέρι προς πολυά­ριθ­μους μέχρι πρό­τι­νος αντα­γω­νι­στές.

Από τις νέες (αν και χωρίς ουσια­στικά απο­τε­λέ­σματα ακόμη) επαφές με την Αρμενία για απο­κα­τά­σταση των διπλω­μα­τι­κών σχέσεων και άνοιγμα των συνόρων των δύο χωρών, μέχρι τη συνά­ντηση του Ερντο­γάν με τον ισχυρό άνδρα της Σαου­δι­κής Αραβίας, πρί­γκιπα Μοχά­μεντ μπιν Σαλμάν και την ενί­σχυση της φιλο­λο­γίας για επα­να­συμ­φι­λί­ωση με τη Συρία του Μπασάρ αλ Άσαντ, το “κλεί­σιμο μετώπων” απο­τε­λεί την κύρια προ­τε­ραιό­τητα.

Προ­κύ­πτει η τάση αυτή από τη συνει­δη­το­ποί­ηση των αντι­κει­με­νι­κών ορίων της τουρ­κι­κής ανά­μι­ξης στα μεσα­να­το­λικά πράγ­ματα, αλλά και από την επι­δί­ωξη άμεσων ανταλ­λαγ­μά­των, είτε πρό­κει­ται για την απε­λευ­θέ­ρωση των τουρ­κι­κών εξα­γω­γών στη Σαου­δική Αραβία (και αντι­στρό­φως των σαου­δα­ρα­βι­κών επεν­δύ­σεων στην Τουρκία) εν μέσω οικο­νο­μι­κής κρίσης, είτε για την προ­ο­πτική επα­να­πα­τρι­σμού στη Συρία ενός εκα­τομ­μυ­ρίου από τους Σύρους πρό­σφυ­γες που φιλο­ξε­νεί η Τουρκία και η παρου­σία τους δημιουρ­γεί πλέον κοι­νω­νική δυσφο­ρία, όπως αυτή απο­τυ­πώ­θηκε και στη νίκη της αντι­πο­λί­τευ­σης στις δημο­τι­κές εκλογές του 2019.

Ανοίγ­ματα και σε Μακρόν

Παράλ­ληλα, η σχετική απο­στα­σιο­ποί­ηση της Τουρ­κίας από τη Μου­σουλ­μα­νική Αδελ­φό­τητα και τον παλαι­στι­νιακό της κλάδο, την οργά­νωση Χαμάς, έχει προφανή στόχο τη βελ­τί­ωση των σχέσεων με την Αίγυπτο και το Ισραήλ, στο φόντο και των σενα­ρίων για μετα­φορά του φυσικού αερίου στις αγορές μέσω οδών που θα περι­λαμ­βά­νουν την τουρ­κική επι­κρά­τεια.

Αν σε όλα αυτά προ­στε­θεί το άνοιγμα Ερντο­γάν προς τον Εμα­νουέλ Μακρόν, πρώτα με τη δήλωση του Τούρκου ηγέτη ότι οι γαλ­λι­κές εκλογές απο­τέ­λε­σαν “ήττα του εξτρε­μι­σμού” και κατόπιν με το συγ­χα­ρη­τή­ριο τηλε­φώ­νημά του προς τον Γάλλο πρόεδρο για την επα­νε­κλογή του, αντι­λαμ­βα­νό­μα­στε ότι η Άγκυρα επι­χει­ρεί συνο­λική απο­διάρ­θρωση των συμ­μα­χιών που είχαν οικο­δο­μή­σει Ελλάδα και Κύπρος στην ανα­το­λική Μεσό­γειο, με οικειο­ποί­ηση των κυριό­τε­ρων πρω­τα­γω­νι­στών τους.

Πηγή capital.gr

Toυ Κώστα Ράπτη