Ημέρα μνήμης των Ελλήνων Εβραίων Μαρτύρων και Ηρώων του Ολοκαυτώματος

Η «Ημέρα Μνήμης των Ελλήνων Εβραίων Μαρ­τύ­ρων και Ηρώων του Ολο­καυ­τώ­μα­τος» γιορ­τά­ζε­ται κάθε χρόνο στις 27 Ιανουα­ρίου, για να τιμηθεί η μνήμη των χιλιά­δων Ελλήνων Εβραίων, που έχασαν τη ζωή τους στα ναζι­στικά στρα­τό­πεδα συγκέ­ντρω­σης.

Στις 27 Ιανουα­ρίου 1945, το στρα­τό­πεδο εξό­ντω­σης του Άου­σβιτς – Μπιρ­κε­νάου απε­λευ­θε­ρώ­θηκε από τα σοβιε­τικά στρα­τεύ­ματα απο­κα­λύ­πτο­ντας την τρα­γω­δία και τις φρι­κα­λε­ό­τη­τες των ναζί κατά των Εβραίων στις επερ­χό­με­νες γενεές.

Στη μελανή αυτή σελίδα της ιστο­ρίας, οι Εβραίοι της Ρόδου, έχουν τη δική τους ξεχω­ρι­στή θέση. Στις 18 Ιουλίου του 1944 οι Γερ­μα­νοί εκδί­δουν διαταγή και καλούν όλους τους άνδρες Εβραί­ους της Ρόδου να παρου­σια­στούν στο κτήριο της Αερο­πο­ρίας (σημε­ρινή Του­ρι­στική Σχολή) και την επομένη μέρα καλού­νται να παρου­σια­στούν και όλες οι γυναί­κες με τα μικρά παιδιά. Οι γυναί­κες ήταν υπο­χρε­ω­μέ­νες να προ­σκο­μί­σουν όλα τα χρυ­σα­φικά και χρήματα, με ποινή θανάτου για όσες προ­σπα­θού­σαν να τα κρύψουν ή να τα δώσουν για φύλαξη σε ντό­πιους. Είχαν συγκε­ντρω­θεί εννέα βαλί­τσες με δια­μά­ντια, χρυ­σα­φικά και κοσμή­ματα, τα οποία αργό­τερα δύο αξιω­μα­τι­κοί των SS μετέ­φε­ραν στην Αθήνα και ο εκεί διοι­κη­τής τα πούλησε σε κοσμη­μα­το­πώλη των Αθηνών.

Ο τότε Τούρκος πρό­ξε­νος της Ρόδου Σελα­χε­τίν Ουλ­κου­μέν κατόρ­θωσε να σώσει 42 Εβραί­ους με το αιτιο­λο­γικό ότι είχαν τουρ­κική υπη­κο­ό­τητα και αφού η Τουρκία δεν μετείχε στον πόλεμο δεν μπο­ρού­σαν οι Γερ­μα­νοί να τους συλ­λά­βουν.

Γερ­μα­νοί συνο­δεύ­ουν την πομπή των 1.600 Εβραίων της Ρόδου προς το λιμάνι. Και για να μην τους δουν οι κάτοι­κοι του νησιού ήχησαν οι σει­ρή­νες για δήθεν αερο­πο­ρική επίθεση από τους Άγγλους στο νησί, ώστε να κρυ­φτούν όλοι στα σπίτια τους και στα κατα­φύ­για.

Στο λιμάνι τούς περί­με­ναν τρία παμπά­λαια φορτηγά πλοία. Κυριο­λε­κτικά στοι­βαγ­μέ­νοι σαν τα ζώα μέσα στα πλοία, ξεκι­νούν για την Κω, όπου επι­βι­βά­ζο­νται άλλοι 50 Εβραίοι, ενώ ένα από τα πλοία περνά και από τη Λέρο για να παρα­λά­βει τον μονα­δικό Εβραίο του νησιού! Τα πλοία φτάνουν στον Πειραιά. Οι Γερ­μα­νοί φορ­τώ­νουν τους Εβραί­ους σε καμιό­νια και τους μετα­φέ­ρουν σε στρα­τό­πεδα στο Χαϊδάρι.

Στις 3 Αυγού­στου οι 1.650 Εβραίοι της Ρόδου και της Κω μετα­φέ­ρο­νται στο σιδη­ρο­δρο­μικό σταθμό Αθηνών και ξεκινά το ταξίδι με προ­ο­ρι­σμό το Άου­σβιτς.

Το ταξίδι κράτησε 13 μέρες. Στη διάρ­κειά του πέθαναν περίπου 100 άτομα και οι Γερ­μα­νοί πετού­σαν τα πτώματά τους από το τρένο στα χωράφια! Από αυτούς ελά­χι­στοι κατά­φε­ραν να επι­ζή­σουν μετά το τέλος του δεύ­τε­ρου παγκο­σμίου πολέμου.

Η Ρόδος κάθε χρόνο θυμάται και τιμά τα θύματα του Ολο­καυ­τώ­μα­τος που υπέ­στη­σαν ασύλ­λη­πτες φρι­κα­λε­ό­τη­τες.

Ανάμεσά τους και η Rosa Hanan που γεν­νή­θηκε στη Ρόδο, στα Δωδε­κά­νησα που ήταν υπό ιταλική κατοχή, στις 8 Σεπτεμ­βρίου του 1920 και έφυγε από τη ζωή πριν από μερικές ημέρες.

Ο πατέρας της, ο Μωυσής, ήταν τεχνί­της η μητέρα της, η Miriam Leon, φρό­ντιζε την οικο­γέ­νεια και τα οκτώ παιδιά τους, δίνο­ντάς τους μια ισχυρή θρη­σκευ­τική εκπαί­δευση.

Πριν από τον πόλεμο, τα μεγα­λύ­τερα αδέρφια της Ρόζας έφυγαν για την Αφρική. Εκείνη, ο αδερφός της Herzl και η μητέρα της, που παρέ­μει­ναν στη Ρόδο, συνε­λή­φθη­σαν και απε­λά­θη­καν στο Άουσβιτς-Μπίρκεναου στις 23 Ιουλίου 1944, μαζί με την υπό­λοιπη εβραϊκή κοι­νό­τητα. Μετά από σχεδόν ένα μήνα ταξι­διού σε τρο­με­ρές συν­θή­κες, κατά την άφιξή τους στο Birkenau, η Rosa εγγρά­φηκε με τον αριθμό A-24360 και εργά­στηκε για τη μετα­φορά βαρέων υλικών από τη μία πλευρά του χωρα­φιού στην άλλη. Πριν από το τέλος του έτους μετα­φέρ­θηκε στο Νταχάου, μαζί με άλλες γυναί­κες, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων αρκετών από τη Ρόδο. Από εκεί εστάλη στο Kaufering, Landsberg και Torkheim, όπου ανα­γκά­στηκε να κάνει μια πολύ βαριά και κου­ρα­στική δουλειά.

Τον Απρίλιο του 1945, με την επι­κεί­μενη νίκη των Συμ­μά­χων, η Ρόζα απο­φά­σισε να φύγει μαζί με τρεις άλλες συγκρα­τού­με­νες, επίσης από τη Ρόδο. Με το πρό­σχημα να φέρουν γάλα από τις κου­ζί­νες στο στρα­τό­πεδο των SS, απο­μα­κρύν­θη­καν από το στρα­τό­πεδο και κρύ­φτη­καν στο περι­βάλ­λον δάσος.

Οι τέσ­σε­ρις κατά­φε­ραν να κρυ­φτούν σε ένα κοντινό αγρό­κτημα, όπου παρέ­μει­ναν για περίπου μια εβδο­μάδα, μέχρι την απε­λευ­θέ­ρωση. Με το στρα­τό­πεδο τώρα στα χέρια των Συμ­μά­χων, επέ­στρε­ψαν στο Torkheim και παρέ­μει­ναν εκεί μέχρι τα τέλη Μαΐου 1945.

Το 1946 πήγε στην Ιταλία, στο Μιλάνο, όπου γνώρισε τον Giuseppe Mallel, επίσης Ροδίτη επι­ζώ­ντα, ο οποίος είχε χάσει τη σύζυγό του και τα δύο του παιδιά στο Άου­σβιτς. Τον παντρεύ­τηκε στη Ρόδο το 1947 και τον Δεκέμ­βριο του ίδιου έτους γεν­νή­θηκε το πρώτο τους παιδί, ο Nissim. Μετά από έξι μήνες επέ­στρε­ψαν στην Ιταλία, στη Ρώμη.

Έμειναν εκεί για περίπου ένα χρόνο και μετά μετα­κό­μι­σαν στη Ροδεσία, τη Νότια Αφρική και στη συνέ­χεια πάλι στην Ιταλία, το 1954.

Έκτοτε η Ρόζα ζούσε στη Ρώμη, περι­τρι­γυ­ρι­σμένη από την οικο­γέ­νειά της, στην οποία έχει κλη­ρο­δο­τή­σει την ισχυρή ταυ­τό­τητά της Ροδί­τισ­σας Εβραίας.

Η γενναία Ροδι­το­πούλα Ρόζα, απε­βί­ωσε στις 2 Ιανουα­ρίου του 2022 αφή­νο­ντας το δικό της ανε­ξί­τηλο απο­τύ­πωμα γεν­ναιό­τη­τας στην ιστορία…