Τρία παιδιά μετρούν τ’ άστρα στη Σύμη

ΚΩΣΤΗΣ ΣΤΗΚΑΣ

Μηχα­νι­σμός των Αντι­κυ­θή­ρων – Το Μαγικό Ταξίδι

Εικο­νο­γρά­φηση: Σοφία Στήκα, Αθήνα 2021

Η παιδική λογο­τε­χνία στο υπο­συ­νεί­δητο πολλών ανθρώ­πων θεω­ρεί­ται ότι δεν δια­θέ­τει την αίγλη της λογο­τε­χνίας για ενη­λί­κους, παρά το γεγονός ότι κατα­ξιω­μέ­νοι λογο­τέ­χνες ασχο­λή­θη­καν με το απαι­τη­τικό αυτό λογο­τε­χνικό είδος, τονί­ζο­ντας τη μαε­στρία που απαι­τεί­ται για να προ­σεγ­γί­σει κανείς την παιδική ψυχή και να συγκι­νή­σει επίσης τους μεγά­λους. Εξυ­πα­κού­ε­ται ότι τα καλά παιδικά βιβλία είναι εξαι­ρε­τικά ανα­γνώ­σματα και για τους ενη­λί­κους, όπως συμ­βαί­νει με το παρου­σια­ζό­μενο εδώ έργο.

Η γλώσσα του έργου κυλάει απρό­σκο­πτα. Απαι­τη­τι­κές λέξεις, όπως ανά­κλι­ντρο σκά­φαν­δρο, τέθριππο, γίνο­νται κατα­νοη­τές στο γλωσ­σικό περι- βάλλον στο οποίο χρη­σι­μο­ποιού­νται.

Ο μηχα­νι­σμός των Αντι­κυ­θή­ρων (παγκο­σμίως γνωστός, βλ. αγγλ. Antikythera mechanism, γαλλ. Le mécanisme/La machine d’ Anticythère), που ανα­κά­λυ­ψαν τυχαία σφουγ­γα­ρά­δες από τη Σύμη το 1900 κοντά στα Αντι­κύ­θηρα, «απο­τε­λεί για την τεχνο­λο­γία ό,τι η Ακρό­πολη για την αρχι­τε­κτο­νική», κατά την άποψη του καθη­γητή της Αστρο­νο­μίας στο Αρι­στο­τέ­λειο Πανε­πι­στή­μιο Θεσ­σα­λο­νί­κης Γιάννη Σει­ρα­δάκη (1948-2020). Πρό­κει­ται για ένα μονα­δικό αρχαιο­ελ­λη­νικό επί­τευγμα που αφήνει άναυδη τη διεθνή επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα. Δεν μπο­ρούσε να φαντα­στεί κανείς ότι πριν από 2.000 χρόνια οι Ελληνες είχαν εφεύρει τον πρώτο γνωστό αστρο­νο­μικό υπο­λο­γι­στή που ήταν σε θέση να προ­βλέ­ψει τις σελη­νια­κές και ηλιακές εκλεί­ψεις, να υπο­λο­γί­σει τις ακρι­βείς θέσεις των αστε­ριών και των αστε­ρι­σμών και να χαρ­το­γρα­φή­σει τις κινή­σεις των πλα­νη­τών σε ελλει­πτι­κές τροχιές γύρω από τον Ηλιο. Από μόνος του, επο­μέ­νως, ο τίτλος του βιβλίου μαγνη­τί­ζει τον ανα­γνώ­στη και εξάπτει τη φαντα­σία του για τα μυστικά που κρύβει το αχανές Σύμπαν. Η μυθο­πλα­σία του βιβλίου απο­τε­λεί συνέ­χεια του βρα­βευ­μέ­νου από την Ακα­δη­μία Αθηνών βιβλίου του Κωστή Στήκα, «Ο Μηχα­νι­σμός των Αντι­κυ­θή­ρων. Οι Ερευ­νη­τές ξεκλει­δώ­νουν τα μυστικά του αρχαιό­τε­ρου μηχα­νι­κού Σύμπα­ντος» (2017). Η αξία του βιβλίου απο­δει­κνύ­ε­ται, εκτός των άλλων, και από το γεγονός ότι το παρου­σί­α­σαν και εκφρά­στη­καν με επαι­νε­τικά λόγια κορυ­φαίοι επι­στή­μο­νες του χώρου, όπως ο ακα­δη­μαϊ­κός Δημή­τρης Νανό­που­λος, ο αστρο­φυ­σι­κός Διο­νύ­σης Σιμό­που­λος και ο πρό­ε­δρος της Εται­ρείας Μελέτης Αρχαίας Ελλη­νι­κής Τεχνο­λο­γίας καθη­γη­τής Θεο­δό­σης Τάσιος.

Με το σκε­πτικό ότι «ο Μηχα­νι­σμός των Αντι­κυ­θή­ρων δεν είναι απλά άλλο ένα σημα­ντικό αρχαιο­λο­γικό εύρημα, αλλά το απόλυτο διεθνές σύμβολο της και­νο­το­μίας, ο μεγα­λύ­τε­ρος πολ­λα­πλα­σια­στής της αγάπης των παιδιών στις αρχές και στις αξίες του πολι­τι­σμού μας», ο συγ­γρα­φέας περνάει σημα­ντικά μηνύ­ματα που ξεπερ­νούν την απλή γνώση και οδηγούν στη βαθύ­τερη γνω­ρι­μία με τα επι­τεύγ­ματα των προ­γό­νων μας και, τελικά, στην αυτο­γνω­σία. Οι ήρωες της ιστο­ρίας, τρία παιδιά, η Αθηναία Σοφία, η Μυρτώ και ο ηλιο­κα­μέ­νος Ηλίας (επιλογή συνει­δη­τής παρή­χη­σης) από τη Σύμη και η υπε­ρή­φανη για το νησί της Ελένη, που δια­σώ­ζει τις λαϊκές παρα­δό­σεις, δένουν αρμο­νικά και διδά­σκουν έμμεσα με το σπάνιο ήθος και την αγνό­τητα των αισθη­μά­των τους. Στο επί­κε­ντρο βρί­σκε­ται προ­σω­πο­ποι­η­μέ­νος ο «γκεστ σταρ» της ιστο­ρίας, ο διά­ση­μος σε ολό­κληρο τον κόσμο, μηχα­νι­σμός των Αντι­κυ­θή­ρων.

Η γλώσσα του έργου κυλάει απρό­σκο­πτα σαν το γάργαρο νερό της πηγής. Το λεξι­λό­γιο είναι προ­σε­κτικά επι­λεγ­μένο χωρίς καμιά εκζή­τηση. Απαι­τη­τι­κές λέξεις, όπως ανά­κλι­ντρο, σκά­φαν­δρο, τέθριππο, γίνο­νται κατα­νοη­τές στο γλωσ­σικό περι­βάλ­λον στο οποίο χρη­σι­μο­ποιού­νται. Το επι­φώ­νημα ουάου, δηλω­τικό έκπλη­ξης, και το φρίσμπι, το αμε­ρι­κα­νι­κής προ­έ­λευ­σης πλα­στικό ιπτά­μενο δισκάκι, θα βρουν αργά ή γρήγορα τη θέση τους και στα νεο­ελ­λη­νικά λεξικά. Το παρα­μύθι στην τοπική γλώσσα της Σύμης ανα­δει­κνύει την ομορφιά των περι­φρο­νη­μέ­νων δια­λέ­κτων και ιδιω­μά­των. Ευχά­ρι­στη έκπληξη προ­κα­λεί η ενότητα «Γνώσεις και παι­χνί­δια» που περι­λαμ­βά­νει την ιστορία και τα ευρή­ματα του ναυα­γίου των Αντι­κυ­θή­ρων, εύληπτη ανα­λυ­τική παρου­σί­αση του μηχα­νι­σμού, χρο­νο­λό­γιο, και ερω­τή­σεις γνώσεων. Η Σοφία, η δεκα­πε­ντά­χρονη κόρη του συγ­γρα­φέα, εικο­νο­γρά­φησε το βιβλίο σε iPad, δημιουρ­γώ­ντας ζωγρα­φι­κούς πίνακες απα­ρά­μιλ­λης ομορ­φιάς.

Σε αυτό εδώ το έργο, με φόντο το απέ­ρα­ντο γαλάζιο των ελλη­νι­κών θαλασ­σών, ο συγ­γρα­φέας προ­βάλ­λει τα αξιο­θαύ­μα­στα επι­τεύγ­ματα των αρχαίων Ελλήνων, σε ένα προ­σε­κτικά διαρ­θρω­μένο αφη­γη­μα­τικό πλαίσιο στο οποίο κυριαρ­χεί το ευφρό­συνο κλίμα των καλο­και­ρι­νών δια­κο­πών. Τα γραφικά σπι­τά­κια της Σύμης, άσπρα, κίτρινα και θαλασ­σιά, δένουν αρμο­νικά με το τοπίο, όπως σε όλα τα πανέ­μορφα μικρά ελλη­νικά νησιά. Η προ­στα­σία του περι­βάλ­λο­ντος προ­βάλ­λε­ται εμφα­τικά με μια μόνο, αλλά γεμάτη νόημα λέξη: ανα­κύ­κλωση.

Ο συγ­γρα­φέας, διεθνώς γνωστός στον χώρο της δημιουρ­γι­κής φωτο­γρα­φίας και της υψηλής ωρο­λο­γο­ποι­ίας, συνδέει το παρελ­θόν με το παρόν σε ένα αρμο­νικό σύνολο, προ­βάλ­λο­ντας ιδιο­φυώς τις εφευ­ρέ­σεις υψηλής τεχνο­λο­γίας και τα λαμπρά πολι­τι­στικά επι­τεύγ­ματα των προ­γό­νων μας και ανα­δει­κνύ­ο­ντας παράλ­ληλα την αίγλη της ναυ­το­σύ­νης και το μεγα­λείο της ρωμιο­σύ­νης.

ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΑΚΗΣ*

* Ο κ. Χρι­στό­φο­ρος Χαρα­λα­μπά­κης είναι ομό­τι­μος καθη­γη­τής Γλωσ­σο­λο­γίας της Φιλο­σο­φι­κής Σχολής του Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών.

Πηγή kathimerini.gr