Ομιλία Κώστα Σκανδαλίδη στην συζήτηση επί του νομοσχεδίου του Υπουργείου Νησιωτικής Πολιτικής

ΑΝΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΑ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΠΟΥ ΑΣΚΟΥΝΤΑΙ

Το θέμα που συζη­τούμε τώρα δεν είναι καθόλου κομ­μα­τικό. Το θέμα είναι εθνικό και έχω και έναν πόνο γιατί ασχο­λού­μαι πολλά χρόνια.

Κατ’ αρχήν για την κωδι­κο­ποί­ηση, κύριε Υπουργέ, θεωρώ ότι εξ αρχής και εξ ορισμού είναι θετική δια­δι­κα­σία. Διευ­κο­λύ­νει την πιο απο­τε­λε­σμα­τική και γρήγορη εφαρ­μογή της πολι­τι­κής και για την Κυβέρ­νηση, και για την κρατική διοί­κηση, και για τους τοπι­κούς και περι­φε­ρεια­κούς θεσμούς. Μακάρι να γινόταν σε όλα τα επίπεδα. Είναι σαφές ότι το κοι­νο­βού­λιο χρειά­ζε­ται πολλούς κώδικες ακόμα μπας και η νομο­θέ­τηση αρχίσει να προ­σαρ­μό­ζε­ται στοι­χειω­δώς στα ευρω­παϊκά πρότυπα.

Πάω τώρα στην ουσία. Το ερώτημα είναι αν η ακο­λου­θού­μενη πολι­τική δια­σφα­λί­ζει την ισόρ­ροπη ανά­πτυξη της νησιω­τι­κής Ελλάδας με τις υπό­λοι­πες περι­φέ­ρειες της χώρας. Η απά­ντηση είναι, όπως θα εξηγήσω παρα­κάτω, όχι και μάλιστα κατη­γο­ρη­μα­τικά. Θα μου επι­τρέ­ψετε για αυτό μια μικρή ανα­δρομή.

Όταν το 1986 ήρθαν τα Μεσο­γειακά Ολο­κλη­ρω­μένα Προ­γράμ­ματα έγιναν κάποια σημα­ντικά έργα κυρίως απο­χε­τευ­τικά και υδροη­λε­κτρικά σε νησιά. Το 1993 όταν ανα­λά­βαμε εμείς την κυβέρ­νηση έτρεχε ένα πρό­γραμμα από το 1988 για τις υπερ­πό­ντιες και νησιω­τι­κές περιο­χές της ΕΟΚ τότε. Η προη­γού­μενη κυβέρ­νηση από μας δεν είχε ιδέα από το πρό­γραμμα, δεν ήξερε καν ότι εξε­λισ­σό­ταν για να διεκ­δι­κή­σει πόρους. Προ­λά­βαμε την τελευ­ταία στιγμή, στο τέλος του προ­γράμ­μα­τος να πάρουμε 10 δισε­κα­τομ­μύ­ρια δραχμές

και να επι­λέ­ξουμε δέκα νησιά και κάναμε από ένα έργο στο καθένα συμ­βο­λικά. Δεν σημαί­νει ότι λύσαμε κανένα πρό­βλημα.

Πρέπει να πω λοιπόν ότι ταυ­τό­χρονα απο­φα­σί­σαμε από το Υπουρ­γείο Εσω­τε­ρι­κών να πεντα­πλα­σιά­σουμε –προσέξτε- τους κεντρι­κούς αυτο­τε­λείς πόρους σε όλα τα νησιά που έχουν έναν δήμο για να σπρώ­ξουμε και αυτά τα νησιά που είχαν παρα­πάνω δήμους να ενο­ποι­η­θούν σε έναν δήμο και θα εξηγήσω παρα­κάτω γιατί. Ξέρετε τι σήμαινε ο πεντα­πλα­σια­σμός των πόρων; Τους έδωσε ζωή μέχρι τότε που η Ευρω­παϊκή Ένωση απο­φά­σισε ως μια ενιαία οντό­τητα μετά το 2000, δηλαδή μέχρι το 2002-2003 έπαιρ­ναν πεντα­πλά­σιους πόρους. Για παρά­δειγμα η Κάλυ­μνος, αν έπαιρνε 200 εκα­τομ­μύ­ρια τον χρόνο στους κεντρι­κούς αυτο­τε­λείς πόρους, πήρε ένα δισε­κα­τομ­μύ­ριο. Αυτό ήταν επα­νά­σταση για το νησί. Ήταν μια απόφαση η οποία έδωσε μια ανάσα.

Το 2001 η νησιω­τι­κό­τητα μετά από μεγάλη και συντο­νι­σμένη προ­σπά­θεια ενσω­μα­τώ­θηκε ως υπο­χρε­ω­τική κατεύ­θυνση στο Σύνταγμα. Το μετα­φο­ρικό ισο­δύ­ναμο είναι ίσως η μόνη σοβαρή εφαρ­μογή αυτής της υπο­χρέ­ω­σης μετά από αγώνες πολύ­χρο­νους τοπικών φορέων και θα ξανα­έρθω σε αυτό. Αυτό ήταν όμως το μόνο γιατί εγώ δεν είδα κανέναν νόμο των κυβερ­νή­σεων -και μιλάω για τις δικές μας κυβερ­νή­σεις, δεν έχω κανένα πρόβλημα- να έχει ειδική μέριμνα για τις νησιω­τι­κές περιο­χές, όπως επι­βάλ­λει το Σύνταγμα.

Εδώ και χρόνια -για να το πω εδώ μια που μίλησα για το μετα­φο­ρικό ισοδύναμο- χρωστάω μια ειδική αναφορά σε δύο παρα­δείγ­ματα φωτει­νών δημάρ­χων, και στον Τάσο Αλιφέρη, που όλοι σας το ομο­λο­γείτε, αλλά είναι φίλος μου παι­δι­κός και πάρα πολλά χρόνια μαζί, αλλά και στον Σπύρου Μπενέτο στους Λειψούς. Είναι δυο νησιά όπου βρέ­θη­καν δύο φωτει­νοί δήμαρ­χοι και άλλαξαν κυριο­λε­κτικά την εικόνα τους. Τα μετέ­τρε­ψαν σε ζωντα­νές κοι­νω­νίες. Έδειξαν δηλαδή με τις απο­φά­σεις τους πώς είναι δυνατόν να πάρεις έναν υπα­νά­πτυ­κτο τόπο και να τον ανα­πτύ­ξεις μέσα σε ελά­χι­στο χρονικό διά­στημα τόσο πολύ.

Γιατί το λέω αυτό; Το λέω αυτό γιατί το ελλη­νικό κράτος τους κατα­διώ­κει για κατα­λο­γι­σμούς. Τον έναν, τον Αλιφέρη, για το καράβι που

έβαλε στη γραμμή. Πέθανε ο άνθρω­πος χωρίς να πάρει τελική απόφαση, να κατα­δι­κα­στεί. Και ο άλλος είναι ακόμα στα δικα­στή­ρια και ζητάει από την Κυβέρ­νηση – και καλά κάνει και εγώ προ­συ­πο­γράφω το αίτημα – μια τρο­πο­λο­γία να μπο­ρέ­σει, όχι να παρέμ­βει στη δικαιο­σύνη και να χαρίσει ή να κάνει κάτι άλλο, αλλά με πνεύμα σοβαρό να δει την υπόθεση και να στα­μα­τή­σει αυτή η κατα­δί­ωξη. Είναι φοβερό να κάνεις την πολι­τική, να ανα­πτύσ­σεις τον τόπο σου, και να πλη­ρώ­νεις και προ­σω­πικά τα σπα­σμένα.

Έρχομαι τώρα στις ανα­ντί­στοι­χες πολι­τι­κές που οι κυβερ­νή­σεις μετά τη συνταγ­μα­τική ανα­θε­ώ­ρηση ακο­λού­θη­σαν. Η συνταγ­μα­τική επιταγή επι­τάσ­σει, όπως είπα, σε κάθε θεσμικό, οικο­νο­μικό ή κοι­νω­νικό νόμο, σε κάθε ανα­πτυ­ξιακή επιλογή, μια ειδική αναφορά εξει­δι­κευ­μέ­νης πολι­τι­κής πώς εφαρ­μό­ζε­ται στα νησιά. Τι θα σήμαινε αυτό, κύριοι της Κυβέρ­νη­σης, για το Ταμείο Ανά­πτυ­ξης; Έναν ειδικό προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό. Γιατί αφού υπάρ­χουν τόσα χρήματα, που λέτε ότι είναι μια μεγάλη ευκαι­ρία, η Κυβέρ­νηση δεν έφερε περι­φε­ρεια­κούς προ­ϋ­πο­λο­γι­σμούς και στους περι­φε­ρεια­κούς προ­ϋ­πο­λο­γι­σμούς, όπως γινόταν παλιά -δεν έχει πια τέτοιους προ­ϋ­πο­λο­γι­σμούς η χώρα δυστυχώς- στις νησιω­τι­κές περιο­χές να έχει μια ειδική μέριμνα για περισ­σό­τε­ρους ανα­λο­γικά πόρους σε σχέση με τον πλη­θυ­σμό και την έκτασή τους, για να μπορούν να κάνουν πραγ­μα­τικά ανα­πτυ­ξιακά έργα;

Δεύ­τε­ρον, τι θα σήμαινε για την ιεράρ­χηση των θεσμών και τις ανα­πτυ­ξια­κές επι­λο­γές; Η κεντρική διεύ­θυνση απο­φά­σιζε για όλα. Όμως κάθε νησιω­τι­κός δήμος ξέρει και τις προ­τε­ραιό­τη­τες, και τους στόχους, και τις ανάγκες και έπρεπε να ιεραρ­χή­σει ως κατε­ξο­χήν ανα­πτυ­ξια­κός θεσμός τις προ­τε­ραιό­τη­τες της ανά­πτυ­ξης και να απαι­τή­σει από την πολι­τεία να μπουν με αυτή τη σειρά που η τοπική κοι­νω­νία απο­φα­σί­ζει στο ανα­πτυ­ξιακό πρό­γραμμα. Ποιος είναι πιο κοντά στον λαό από την Τοπική Αυτο­διοί­κηση; Και ιδιαί­τερα με βάση την αρχή της εγγύ­τη­τας στον πολίτη -χάρτης της τοπικής αυτονομίας- ό,τι μπορεί να απο­φα­σι­στεί στον τόπο να είναι κανόνας, πέρα από τα μεγάλα έργα, τα δια­πε­ρι­φε­ρειακά και τα υπό­λοιπα. Που υπάρχει αυτό;

Τρίτον, τι θα σήμαινε για την ψηφιο­ποί­ηση του κράτους ως ειδική προ­τε­ραιό­τητα η νησιω­τική πολι­τική; Ο αεί­μνη­στος Κρε­μα­στι­νός χρόνια

μιλούσε για την τηλεϊ­α­τρική. Θυμίζω ότι τα ΚΕΠ προ­έ­κυ­ψαν ως συνέ­χεια ενός πει­ρα­μα­τι­κού σταδίου που έγινε στο Αιγαίο, που έδειξε πώς ένα νησί σε από­σταση από το κέντρο έχει τη δυνα­τό­τητα να επι­κοι­νω­νεί ταχύ­τατα και να δίνει απα­ντή­σεις ουσια­στικά στα μεγάλα διοι­κη­τικά ή άλλα προ­βλή­ματα που έχει ο πολίτης και στις σχέσεις του με το κράτος.

Τι θα σήμαινε για το ΦΠΑ και το μετα­φο­ρικό ισο­δύ­ναμο η εφαρ­μογή αυτής της πολι­τι­κής; Αγω­νι­ζό­μα­στε όλοι να πούμε το αυτο­νό­ητο, ότι το ΦΠΑ πρέπει να υπάρχει μόνιμα και να είναι χαμηλό για όλα τα νησιά και της Κρήτης συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης; Τι θα σήμαινε παρα­δείγ­μα­τος χάρη το θέμα του μετα­φο­ρι­κού ισο­δύ­να­μου να πάρει μια πιο ολο­κλη­ρω­μένη μορφή –ήταν ένα πολύ θετικό βήμα- και να καλύψει περισ­σό­τερα πράγ­ματα από αυτά που καλύ­πτει μέχρι τώρα; Να το συζη­τή­σουμε, αλλά να το φέρουμε και να το ψηφί­σουμε.

Άρα, λοιπόν, έχουμε αυτήν την ανα­ντι­στοι­χία ανάμεσα στις ανα­πτυ­ξια­κές ανάγκες της νησιω­τι­κής Ελλάδας και στις συγκε­κρι­μέ­νες πολι­τι­κές που ασκού­νται. Και εγώ θεωρώ ότι επειδή είναι εθνικό ζήτημα ας γίνει μια συναι­νε­τική δια­δι­κα­σία και να πάρει -αν θέλετε- τα εύσημα η Κυβέρ­νηση που θα πάρει μια απόφαση να φέρει έναν περι­φε­ρειακό προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό για τη νησιω­τική Ελλάδα και να δούμε πώς μπο­ρούμε μέσα σε αυτόν τον προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό να εντά­ξουμε τις συγκε­κρι­μέ­νες προ­τε­ραιό­τη­τες.

Πάω τώρα σε ένα τελευ­ταίο θέμα που έχει σχέση με κάτι που επίσημα βασά­νισε πολλά χρόνια, τη θεσμική ανα­ντι­στοι­χία που η νησιω­τι­κό­τητα θα επέ­βαλλε μια δια­φο­ρε­τική δομή. Υπάρχει μια θεσμική ανα­ντι­στοι­χία. Εμείς κάναμε το λάθος. Το ΄86 όταν χωρί­σαμε τις διοι­κη­τι­κές περι­φέ­ρειες της χώρας -άλλος αεί­μνη­στος, ο Μένιος Κου­τσό­γιωρ­γας ήταν- στο Αιγαίο ήταν σχετικά παρά­λο­γος. Το Αιγαίο είναι μια ενιαία περι­φέ­ρεια. Έχει τα χαρα­κτη­ρι­στικά μιας ειδικής περι­φέ­ρειας. Έτσι αντι­με­τω­πί­ζο­νται σε όλη την Ευρώπη οι νησιω­τι­κές περιο­χές. Το Ιόνιο τα ίδια, είναι μια περι­φέ­ρεια που έχει τα ίδια προ­βλή­ματα με το Αιγαίο και ήταν λάθος αυτό που λέγαμε κατά καιρούς κάνουμε προς τα νησιά του Ανα­το­λι­κού Αιγαίου που ήταν η παρα­με­θό­ριος περιοχή που είχαμε μια ευαι­σθη­σία, μετά ήρθαν και τα υπό­λοιπα του Αιγαίου, τώρα έρχο­νται και τα Επτά­νησα -καλά κάνουν-, είναι μια ξεχω­ρι­στή περι­φέ­ρεια.

Το λάθος είναι ότι δεν ταυ­τί­σαμε τον Δήμο με το κράτος. Η έννοια του ενός Δήμου στο νησί σήμαινε συγκέ­ντρωση παρα­γω­γι­κών, ανα­πτυ­ξια­κών, οικο­νο­μι­κών δυνά­μεων και διοι­κη­τι­κών μηχα­νι­σμών και δυνα­τό­τητα να ασκή­σουν απευ­θείας ανα­πτυ­ξιακή πολι­τική οι Δήμοι μέσα από τις δικές τους δια­δι­κα­σίες. Οι κυβερ­νή­σεις φοβή­θη­καν την απο­κέ­ντρωση και αυτό είναι απα­ρά­δε­κτο, διότι οι θεσμοί δίνουν μάχες. Ξέρετε πόσα χρόνια έκανε για να γίνει η μαρίνα της Ρόδου; Από το ΄80 τη συζη­τάμε και απέ­να­ντι η Τουρκία έχει κάνει δέκα μέσα σε ελά­χι­στο χρονικό διά­στημα. Ξέρετε πόσα χρόνια πέρασαν ώστε να απο­φα­σί­σει η ΔΕΗ που θα βάλει το εργο­στά­σιο στη Ρόδο; Ξέρετε πόσα χρόνια πέρασαν και δεν αξιο­ποι­ή­θηκε η γεω­θερ­μία στη Νίσυρο; Γιατί; Γιατί ακριβώς δεν ανα­θέ­σαμε την ευθύνη της από­φα­σης, άρα και την ευθύνη απέ­να­ντι στο κράτος και την ποινική ευθύνη, να απο­φα­σί­σουν οι τοπικοί θεσμοί παρά κάποιοι νομικοί. Και κρα­τού­σαμε ισορ­ρο­πίες, πού θέλει αυτός, πού θέλει ο άλλος, πού θέλει ο τρίτος.

Εν τω μεταξύ για να χτιστεί ένας δρόμος ή ένα ξενο­δο­χείο στη Ρόδο έπρεπε να πλη­ρώ­σει πεντα­πλά­σια χρήματα στα αδρανή υλικά που μετα­φε­ρό­ντου­σαν, γιατί δεν άφηναν να γίνουν εξο­ρύ­ξεις στο νησί. Γιατί δεν έχει τη δυνα­τό­τητα ο Δήμος να απο­φα­σί­σει για αυτά; Το λέω σαν ελά­χι­στη συν­δρομή στην ανάγκη να υπάρ­ξουν πιο ριζικές αλλαγές για την νησιω­τι­κό­τητα και προκαλώ την Κυβέρ­νηση -και το λέω με όλον το σεβασμό- να φέρει αυτήν τη συζή­τηση σε ένα τραπέζι και να την κάνουμε όλη από την αρχή, γιατί νομίζω ότι τώρα που έχουμε και το Ταμείο Ανά­καμ­ψης και όλους αυτούς τους πόρους που όλοι λέτε και λέμε ότι είναι τόσο μεγάλη ευκαι­ρία για τη χώρα, να μην πάει και αυτή η περί­ο­δος χαμένη για τα νησιά μας. Θα είναι αμαρτία.