Κορωνοϊός: Τα παιδιά, υπερμεταδότες της «Δέλτα»

Δύσκολο φθι­νό­πωρο με την COVID-19 φέρνει το στέ­λε­χος «Δέλτα» που έχει επι­κρα­τή­σει πλέον και στη χώρα μας, βάζο­ντας νέα δεδο­μένα στη μάχη έναντι του κορω­νοϊού. Εκτός από την πολύ υψηλή μετα­δο­τι­κό­τητα του στε­λέ­χους αυτού, πλέον υπάρ­χουν ενδεί­ξεις ότι προ­κα­λεί σοβα­ρό­τερη νόσο. Οι ειδικοί βλέπουν πολύ λιγό­τε­ρους ασυμ­πτω­μα­τι­κούς ασθε­νείς και τα συμ­πτώ­ματα είναι πιο έντονα, ενώ οι ανεμ­βο­λί­α­στοι αυτού του τέταρ­του κύματος κιν­δυ­νεύ­ουν περισ­σό­τερο να νοσή­σουν σοβαρά και να νοση­λευ­τούν σε σχέση με τους ανεμ­βο­λί­α­στους των προη­γού­με­νων επι­δη­μι­κών κυμάτων. Τα παιδιά έχουν επίσης μεγα­λύ­τερο ρόλο στη μετά­δοση του ιού σε αυτή τη φάση της παν­δη­μίας, ενώ ακόμα και η συμ­πτω­μα­το­λο­γία της νόσου έχει δια­φο­ρο­ποι­η­θεί.

Η επι­στροφή στην «πλη­θυ­σμιακή κανο­νι­κό­τητα» στα μεγάλα αστικά κέντρα, η επα­νέ­νωση των οικο­γε­νειών μετά τις δια­κο­πές και η στα­διακή μετα­τό­πιση των δρα­στη­ριο­τή­των σε κλει­στούς χώρους το φθι­νό­πωρο δημιουρ­γούν έναν πολύ επι­κίν­δυνο συν­δυα­σμό με το περισ­σό­τερο μετα­δο­τικό στέ­λε­χος «Δέλτα», με τις υγειο­νο­μι­κές αρχές να περι­μέ­νουν περαι­τέρω αύξηση των κρου­σμά­των και επο­μέ­νως εντο­νό­τερη πίεση στο ΕΣΥ προς το τέλος Σεπτεμ­βρίου με αρχές Οκτω­βρίου. Οι ειδικοί επι­ση­μαί­νουν ότι «η ιστορία των μεταλ­λά­ξεων ουσια­στικά τώρα ξεκι­νάει» και ότι θα δούμε πολλές ακόμη νέες παραλ­λα­γές που στην πλειο­νό­τητά τους θα συντε­λούν στη διαφυγή του ιού από την υπάρ­χουσα ανο­σο­λο­γική από­κριση. Τονί­ζουν, ωστόσο, ότι υπάρ­χουν λόγοι να μην πανι­κο­βαλ­λό­μα­στε και να δια­τη­ρούμε την αισιο­δο­ξία μας.

Αυτή τη στιγμή, η μετάλ­λαξη «Δέλτα» φαί­νε­ται να επι­κρα­τεί σε ποσοστό που αγγίζει το 85% των νέων κρου­σμά­των τα οποία ανα­λύ­ο­νται από το Εθνικό Δίκτυο Γονι­διω­μα­τι­κής Επι­τή­ρη­σης του SARS-CoV-2, όταν στα μέσα Ιουνίου το αντί­στοιχο ποσοστό ήταν μικρό­τερο από 5%. Oπως ανα­φέ­ρει στην «Κ» ο καθη­γη­τής Μικρο­βιο­λο­γίας, διευ­θυ­ντής του Εργα­στη­ρίου Μικρο­βιο­λο­γίας του ΕΚΠΑ και αντι­πρύ­τα­νης Αθα­νά­σιος Τσακρής, οι βασικές δια­φο­ρές του στε­λέ­χους «Δέλτα» από τα προη­γού­μενα στελέχη του SARS-CoV-2 είναι κυρίως η υψηλή μετα­δο­τι­κό­τητά του αλλά και η ικα­νό­τητά του να δια­φεύ­γει σε κάποιο βαθμό από την ανο­σιακή από­κριση. «Επι­πλέον, συγκρι­τι­κές μελέτες με άτομα, με κοινά ηλι­κιακά και άλλα χαρα­κτη­ρι­στικά, όπως υπο­κεί­μενα νοσή­ματα, τα οποία δεν είχαν εμβο­λια­στεί και νόσησαν σε προη­γού­μενα κύματα της παν­δη­μίας και στο τωρινό, κατα­δει­κνύ­ουν ότι σε αυτό το κύμα, που χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από την επι­κρά­τηση του στε­λέ­χους «Δέλτα», είναι πιο σοβαρές οι λοι­μώ­ξεις και πιο μεγάλη η ανάγκη για νοση­λεία καθώς και για μηχα­νική υπο­στή­ριξη της ανα­πνοής. Με λίγα λόγια, ένας ανεμ­βο­λί­α­στος κιν­δυ­νεύει σήμερα πιο πολύ από όσο θα κιν­δύ­νευε έξι μήνες ή ένα χρόνο νωρί­τερα. Αυτό έχει ως απο­τέ­λε­σμα να βλέ­πουμε περισ­σό­τε­ρες σοβαρές λοι­μώ­ξεις και σε νεό­τε­ρους ενή­λι­κες», σημειώ­νει ο κ. Τσακρής.

«Μια άλλη διά­σταση του τέταρ­του κύματος είναι ο σημα­ντι­κός περιο­ρι­σμός των ασυμ­πτω­μα­τι­κών κρου­σμά­των. Πλέον ο αριθμός τους φθίνει, παρά τη μεγάλη έκταση των αντι­γο­νι­κών και μορια­κών τεστ ανί­χνευ­σης του ιού που διε­νερ­γού­νται καθη­με­ρινά στη χώρα μας. Αυτό απο­δί­δε­ται στο γεγονός ότι το συγκε­κρι­μένο στέ­λε­χος συν­δέ­ε­ται με λοι­μώ­ξεις που χαρα­κτη­ρί­ζο­νται από πολύ υψηλό ιικό φορτίο, με συνέ­πεια αφενός ο χρόνος επώασης να είναι μικρό­τε­ρος και αφε­τέ­ρου η COVID-19 να μην έχει το περι­θώ­ριο να παρα­μεί­νει ασυμ­πτω­μα­τική. Το μεγάλο ιικό φορτίο που προ­κα­λεί­ται από τη μόλυνση με το στέ­λε­χος “Δέλτα”, σε συν­δυα­σμό με τη μερική ικα­νό­τητά του για ανο­σιακή διαφυγή, είναι ο λόγος που σε αρκετές περι­πτώ­σεις ακόμα και για εμβο­λια­σμέ­νους είναι δύσκολη η απο­τροπή της λοί­μω­ξης και η μη εμφά­νιση συμ­πτω­μά­των», εξηγεί ο καθη­γη­τής Μικρο­βιο­λο­γίας.

Ενα άλλο ερώτημα, που απα­σχο­λεί πολλές οικο­γέ­νειες, είναι το «μερίδιο» των παιδιών στη μετά­δοση του ιού. «Το είδαμε να συμ­βαί­νει με τη βρε­τα­νική μετάλ­λαξη, το βλέ­πουμε να συμ­βαί­νει πιο έντονα τώρα: και τα παιδιά, και οι έφηβοι μετα­δί­δουν πλέον τον ιό πολύ πιο “απο­τε­λε­σμα­τικά” σε σύγκριση με ό,τι συνέ­βαινε στα αρχικά στάδια της παν­δη­μίας», προ­σθέ­τει ο κ. Τσακρής.

Δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις υπάρ­χουν και στα συμ­πτώ­ματα της λοί­μω­ξης, τα οποία σε αρκετές περι­πτώ­σεις μοιά­ζουν περισ­σό­τερο με εκείνα του κοινού κρυο­λο­γή­μα­τος, περι­λαμ­βά­νο­ντας κυρίως πυρετό, πονο­κέ­φαλο, επίμονο βήχα, πονό­λαιμο και ρινική καταρ­ροή και πολύ λιγό­τερο αγευσία και ανοσμία – που συγκα­τα­λέ­γο­νταν μέχρι πρό­σφατα στη συνήθη συμ­πτω­μα­το­λο­γία της COVID-19.

Ο εμβο­λια­σμός παρα­μέ­νει το πιο σημα­ντικό όπλο μας έναντι και του στε­λέ­χους «Δέλτα». Τα υπάρ­χο­ντα εμβόλια, αν και είναι λιγό­τερο απο­τε­λε­σμα­τικά στην πρόληψη λοί­μω­ξης από το νέο στέ­λε­χος (ποσοστό απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τας 60% έως 88% ανάλογα με τη μελέτη), παρα­μέ­νουν πολύ δρα­στικά σε ό,τι αφορά τη σοβαρή νόσο και τον θάνατο (προ­στα­τεύ­ουν σε ποσοστό άνω του 90%).

«Είμαστε στην αρχή»

Το ερώτημα είναι πώς θα εξε­λι­χθεί η παν­δη­μία από εδώ και πέρα. «Ο ιός πιθα­νό­τατα έχει περάσει από διά­φο­ρους ξενι­στές, έως ότου φτάσει σε εμάς. Στον άνθρωπο, δηλαδή, είναι σχετικά πρό­σφατη η “εγκα­τά­στασή” του. Οι ιοί χρειά­ζο­νται αρκετά χρόνια για να προ­σαρ­μο­στούν πλήρως –μέσω μεταλ­λά­ξεων και ανα­συν­δυα­σμών του γενε­τι­κού τους υλικού– σε έναν νέο ξενιστή. Αρα, είμαστε ακόμα στην αρχή της ιστο­ρίας των μεταλ­λά­ξεων του SARS-CoV-2», λέει ο κ. Τσακρής.

«Αυτές που έχουν συντε­λε­στεί έως τώρα αφορούν κυρίως την πρω­τε­ΐνη ακίδα με την οπoία ο ιός προσ­δέ­νε­ται στο ανθρώ­πινο κύτταρο.

Χαρα­κτη­ρι­στικό παρά­δειγμα είναι η Ε484Κ, που παίζει καθο­ρι­στικό ρόλο στην παρα­πάνω δια­δι­κα­σία και έχει εντο­πι­στεί σε διά­φο­ρες παραλ­λα­γές και γεω­γρα­φι­κές περιο­χές. Δεν απο­κλεί­ε­ται να υπάρ­ξουν στο μέλλον και άλλες σημα­ντι­κές μεταλ­λά­ξεις, σε δια­φο­ρε­τι­κές γενε­τι­κές περιο­χές του ιού, όπως αυτές που σχε­τί­ζο­νται με την ανα­πα­ρα­γωγή των ιικών σωμα­τι­δίων μέσα στα κύτταρα του ατόμου που μολύ­νε­ται.

Η εκτί­μησή μου είναι ότι καθώς θα “χτί­ζουμε” ανο­σιακό τείχος (με φυσική νόσηση ή εμβο­λια­σμό), οι μεταλ­λά­ξεις που θα δούμε να επι­κρα­τούν στο μέλλον θα συν­δέ­ο­νται κατά κύριο λόγο με τη δυνα­τό­τητα του SARS-CoV-2 να δια­φεύ­γει από την ανο­σιακή μας από­κριση και όχι τόσο με τη μετα­δο­τι­κό­τητά του. Eπίσης, στο εργα­στή­ριο παρα­τη­ρούμε όχι και τόσο σπάνια πλέον μολύν­σεις από δύο δια­φο­ρε­τικά στελέχη του SARS-CoV-2 ή στε­λέ­χους SARS-CoV-2 μαζί με κάποιον άλλον από τους επο­χι­κούς κορω­νοϊ­ούς. Αυτό το φαι­νό­μενο θα μπο­ρούσε να οδη­γή­σει σε μια προ­σφιλή δια­δι­κα­σία για τους κορω­νοϊ­ούς, την ανταλ­λαγή του γενε­τι­κού τους υλικού, αυτό που απο­κα­λούμε ανα­συν­δυα­σμό – και στην περαι­τέρω εξέλιξη του SARS-CoV-2, προσ­δί­δο­ντάς του και­νούρ­γιες ιδιό­τη­τες».

Για το πώς θα αντι­με­τω­πί­σουμε το φετινό φθι­νό­πωρο και τον χειμώνα την COVID-19, ο καθη­γη­τής σημειώ­νει: «Γενικό lockdown είναι δύσκολο να επα­να­λη­φθεί, από τη στιγμή που υπάρ­χουν τα εμβόλια, τα οποία μας προ­στα­τεύ­ουν σε μεγάλο βαθμό από τη σοβαρή νόσηση και τον θάνατο. Οταν έχουμε να κάνουμε με RNA ιούς όπως οι κορω­νοϊοί, που απα­ντώ­νται σε πολλούς δια­φο­ρε­τι­κούς ξενι­στές και δια­χρο­νικά έχουν ανα­πτύ­ξει μηχα­νι­σμούς προ­σαρ­μο­γής σε αυτούς, οι μεταλ­λά­ξεις βέβαια θα συνε­χί­σουν να μας ταλαι­πω­ρούν. Εχουμε όμως πλέον στη διάθεσή μας τα ανα­γκαία εργα­λεία, ώστε να ελα­χι­στο­ποιούμε τις αρνη­τι­κές επι­πτώ­σεις τους και συγκε­κρι­μένα τεχνο­λο­γίες που επι­τρέ­πουν στα εμβόλια, όπως και στα θερα­πευ­τικά αντι­σώ­ματα, να ανα­προ­σαρ­μό­ζο­νται και να τις αντι­με­τω­πί­ζουν απο­τε­λε­σμα­τικά».

Το άνοιγμα των σχο­λείων και τα lockdowns σε τάξεις

Eνα στοί­χημα που πρέπει να κερ­δη­θεί και για να γίνει αυτό θα απαι­τη­θεί η συνερ­γα­σία εκπαι­δευ­τι­κών, γονέων, ειδικών επι­στη­μό­νων και πολι­τείας είναι το άνοιγμα των σχο­λείων στις 13 Σεπτεμ­βρίου, εν μέσω του τέταρ­του παν­δη­μι­κού κύματος της COVID-19. Η πολι­τεία και οι ειδικοί επι­στή­μο­νες οφεί­λουν να θέσουν τους κανόνες για την όσο γίνεται πιο ασφαλή διά ζώσης εκπαί­δευση, οι εκπαι­δευ­τι­κοί να θωρα­κι­στούν μέσω των εμβο­λίων και οι γονείς να λάβουν την απόφαση και να κλεί­σουν ραντε­βού για τον εμβο­λια­σμό του παιδιού τους. Οι απο­φά­σεις για το υγειο­νο­μικό πρω­τό­κολλο που θα ισχύει στα σχολεία ανα­μέ­νο­νται το επόμενο διά­στημα. Η υπο­χρε­ω­τική χρήση μάσκας, τα δια­φο­ρε­τικά δια­λείμ­ματα, οι κανόνες υγιει­νής που προ­βλέ­πο­νταν και πέρυσι δεν ανα­μέ­νε­ται να αλλά­ξουν. Αντί­θετα αυτό που θα εξε­τα­στεί είναι το εάν και πότε θα ανα­στέλ­λε­ται η λει­τουρ­γία μιας σχο­λι­κής τάξης σε περί­πτωση εντο­πι­σμού κρου­σμά­των. Και εφέτος η σχολική χρονιά θα κυλήσει με πολλά τεστ ανί­χνευ­σης του κορω­νοϊού που ειδικά για τους ανεμ­βο­λί­α­στους εκπαι­δευ­τι­κούς θα είναι υπο­χρε­ω­τικά εργα­στη­ριακά (μοριακά ή rapid test) και θα γίνο­νται δύο φορές την εβδο­μάδα και με δική τους ευθύνη.

Τα δεδο­μένα που έρχο­νται από τις ΗΠΑ δεν αφήνουν περι­θώ­ριο εφη­συ­χα­σμού. Στις ΗΠΑ το στα­διακό άνοιγμα των σχο­λείων και η υψηλή μετα­δο­τι­κό­τητα του στε­λέ­χους «Δέλτα» έχει αυξήσει κατα­κό­ρυφα τον αριθμό των κρου­σμά­των COVID-19 στα παιδιά. Και σύμφωνα με πρό­σφατη δημο­σί­ευση της Αμε­ρι­κα­νι­κής Ακα­δη­μίας Παι­διά­τρων, μέσα σε μία εβδο­μάδα τα κρού­σματα στα παιδιά έφτασαν τις 72.000, από 39.000.

Η καθη­γή­τρια Παι­δια­τρι­κής Λοι­μω­ξιο­λο­γίας του ΕΚΠΑ, μέλος της Επι­τρο­πής Εμπει­ρο­γνω­μό­νων και της Εθνικής Επι­τρο­πής Εμβο­λια­σμών, Μαρία Τσολιά, επι­ση­μαί­νει στην «Κ» ότι «το στέ­λε­χος Δέλτα έχει αυξη­μένη μετα­δο­τι­κό­τητα τόσο στους ενη­λί­κους όσο και στα παιδιά τα οποία είναι ένας ανεμ­βο­λί­α­στος πλη­θυ­σμός. Παρα­τη­ρή­θηκε ότι ειδικά τα παιδιά ηλικίας 12 έως 17 δια­δρα­μα­τί­ζουν ρόλο στη μετά­δοση του ιού, και εξε­τά­ζο­ντας πρώιμα επι­δη­μιο­λο­γικά δεδο­μένα η επι­τροπή έλαβε την απόφαση για τον εμβο­λια­σμό τους. Αυτή η απόφαση απο­δει­κνύ­ε­ται σωστή, αφού σπεύ­δουν και άλλες χώρες της Ευρώπης να ακο­λου­θή­σουν την ίδια τακτική». Προς το παρόν τα εμβόλια δεν έχουν λάβει έγκριση για τη χορή­γησή τους σε παιδιά κάτω των 12 ετών. «Οι ΗΠΑ είναι έτοιμες να ξεκι­νή­σουν τον εμβο­λια­σμό και μικρό­τε­ρων παιδιών, εφόσον ολο­κλη­ρω­θούν οι σχε­τι­κές μελέτες ασφά­λειάς τους που είναι σε εξέλιξη και ληφθούν οι σχε­τι­κές εγκρί­σεις από τις ρυθ­μι­στι­κές αρχές, κάτι που είναι θέμα μερικών εβδο­μά­δων να συμβεί», ανα­φέ­ρει η καθη­γή­τρια.

Επίσημα στοι­χεία από το CDC (Centers of Disease Control and Prevention) των ΗΠΑ ανα­φέ­ρουν ότι σε αυτό το κύμα κατα­γρά­φο­νται πολλές νοση­λείες παιδιών με COVID-19 και ότι πιέ­ζο­νται οι παι­δια­τρι­κές κλι­νι­κές. «Θα πρέπει να εξε­τα­στεί εάν αυτό οφεί­λε­ται σε αυξη­μένη λοι­μο­γόνο δράση του ιού ή στο ότι μολύ­νο­νται πολύ περισ­σό­τερα παιδιά και είναι ανα­με­νό­μενο κάποια να χρεια­στούν νοση­λεία. Πάντως, στη χώρα μας δεν έχουμε δει κύμα εισα­γω­γών για νοση­λεία παιδιών που έχουν προ­σβλη­θεί από τη νόσο. Αλλά δεν ξέρουμε τι θα γίνει από εδώ και πέρα με το άνοιγμα των σχο­λείων. Οπότε το σωστό είναι να εμβο­λια­στούν τα παιδιά. Αυξά­νο­νται συνεχώς τα δεδο­μένα που δεί­χνουν ότι το εμβόλιο είναι ασφαλές και ακόμα και τα ελά­χι­στα περι­στα­τικά μυο­καρ­δί­τι­δας που έχουν κατα­γρα­φεί διεθνώς, είναι αυτο­πε­ριο­ρι­ζό­μενα και ήπια, τη στιγμή που ο κίν­δυ­νος εμφά­νι­σης μυο­καρ­δί­τι­δας από την ίδια τη νόσο είναι πολύ μεγα­λύ­τε­ρος».

Αξίζει να σημειω­θεί ότι στις ΗΠΑ όπου τα εμβο­λια­σμένα παιδιά άνω των 12 ετών ξεπερ­νούν τα 10.000.000 η ανε­πι­θύ­μητη ενέρ­γεια της μυο­καρ­δί­τι­δας – περι­καρ­δί­τι­δας αφορά 12,6 περι­πτώ­σεις ανά εκα­τομ­μύ­ριο εμβο­λια­σμούς.

«Επο­μέ­νως ο εμβο­λια­σμός συστή­νε­ται για την προ­στα­σία των ίδιων των παιδιών για να μη νοσή­σουν και να μην κιν­δυ­νέ­ψουν. Αλλά υπάρ­χουν και επι­δη­μιο­λο­γι­κοί λόγοι. Οι έφηβοι νοσούν και μετα­δί­δουν τη νόσο στις οικο­γέ­νειές τους. Βέβαια εκτός από τον εμβο­λια­σμό των παιδιών, εξαι­ρε­τική σημασία έχει να εμβο­λια­στούν οι ενή­λι­κες ανεμ­βο­λί­α­στοι», υπο­γραμ­μί­ζει η κ. Τσολιά. Οπως τονίζει η καθη­γή­τρια, «με δεδο­μένο μάλιστα ότι ακόμα δεν μπορούν να εμβο­λια­στούν παιδιά κάτω των 12 ετών είναι απα­ραί­τητο και οι γονείς και οι εκπαι­δευ­τι­κοί να κάνουν το εμβόλιο. Και φυσικά θα απαι­τη­θούν και μέτρα για τη λει­τουρ­γία των σχο­λείων όπως μάσκες, απο­στά­σεις, απο­λυ­μάν­σεις κ.ά.». Στην ερώτηση για το κατά πόσον οι γονείς ενδια­φέ­ρο­νται να εμβο­λιά­ζουν τα παιδιά τους, η καθη­γή­τρια απαντά, «λαμ­βά­νουμε πολλά τηλε­φω­νή­ματα από γονείς που ρωτάνε για το εμβόλιο. Υπάρχει ενδια­φέ­ρον, αλλά υπάρχει και δισταγ­μός. Πρέπει οι παι­δί­α­τροι να ενι­σχύ­σουν αυτή την προ­σπά­θεια. Οι παι­δί­α­τροι έχουν την κουλ­τούρα του εμβο­λια­σμού και με την κατάλ­ληλη ενη­μέ­ρωση θα τον υπο­στη­ρί­ξουν».

Στο πλαίσιο αυτό η Εθνική Επι­τροπή Εμβο­λια­σμού αυτές τις ημέρες έχει συνα­ντή­σεις με παι­δια­τρι­κές εται­ρείες που δρα­στη­ριο­ποιού­νται ανά την επι­κρά­τεια.

Πηγή kathimerini.gr