Πρέπει να κάνουμε τρίτη δόση εμβολίου; – Ειδικοί απαντούν σε πέντε «καυτά» ερωτήματα

Η χορή­γηση ανα­μνη­στι­κών δόσεων των εμβο­λίων έναντι του SARS-CoV-2 απο­τε­λεί ιδιαί­τερα επί­καιρο θέμα συζή­τη­σης για τις ανε­πτυγ­μέ­νες χώρες που έχουν εμβο­λιά­σει το μεγα­λύ­τερο ποσοστό του πλη­θυ­σμού τους.

Η ανάδυση και η επι­κρά­τηση του στε­λέ­χους «Δέλτα» του SARS-CoV-2, ακόμα και σε χώρες με υψηλό επίπεδο εμβο­λια­στι­κής κάλυψης έχει ωθήσει πολλές χώρες να εκκι­νή­σουν προ­γράμ­ματα εμβο­λια­σμού με επι­πλέον ανα­μνη­στι­κές δόσεις. Χώρες όπως το Ισραήλ, η Γερ­μα­νία, η Γαλλία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Κίνα και η Ρωσία έχουν ήδη ξεκι­νή­σει ή θα ξεκι­νή­σουν τη χορή­γηση τρίτης ανα­μνη­στι­κής δόσης κυρίως σε πλη­θυ­σμια­κές ομάδες με εξα­σθε­νη­μένο ανο­σο­ποι­η­τικό σύστημα.

Παρο­μοίως, ο Οργα­νι­σμός Τρο­φί­μων και Φαρ­μά­κων των ΗΠΑ (FDA) τάχθηκε πρό­σφατα υπέρ της χορή­γη­σης τρίτης ανα­μνη­στι­κής δόσης σε ασθε­νείς που έχουν υπο­βλη­θεί σε μετα­μό­σχευση, σε ασθε­νείς που έχουν δια­γνω­σθεί με κακο­ή­θειες ή λοίμωξη HIV. Ωστόσο, άλλοι επι­στή­μο­νες υπο­στη­ρί­ζουν ότι τα δεδο­μένα για το επι­πλέον όφελος μιας επι­πλέον ανα­μνη­στι­κής δόσης είναι μάλλον ανε­παρκή προς το παρόν και οι ρυθ­μι­στι­κές αρχές πρέπει να ανα­μέ­νουν περαι­τέρω δεδο­μένα να συλ­λε­χθούν πριν λάβουν απο­φά­σεις.

Οι Ιατροί της Θερα­πευ­τι­κής Κλι­νι­κής της Ιατρι­κής Σχολής του Εθνικού και Καπο­δι­στρια­κού Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών, Θεοδώρα Ψαλ­το­πού­λου, Γιάννης Ντά­να­σης, Πάνος Μαλαν­δρά­κης και Θάνος Δημό­που­λος (Πρύ­τα­νης ΕΚΠΑ) συνο­ψί­ζουν σχετική πρό­σφατη δημο­σί­ευση στο έγκριτο επι­στη­μο­νικό περιο­δικό Nature 596, 178-180 (2021).

Υπό αυτό το πλαίσιο, τίθε­νται 5 σημα­ντικά ερω­τή­ματα για τη χορή­γηση ανα­μνη­στι­κών δόσεων του εμβο­λίου έναντι του SARS-CoV-2:

Ποιο είναι το όφελος από τη χορή­γηση επι­πλέον ανα­μνη­στι­κής δόσης εμβο­λίου έναντι του SARS-CoV-2;

Η χορή­γηση μιας τρίτης δόσης σε ήδη εμβο­λια­σμέ­νους μπορεί να οδη­γή­σει σε ταχύ­τερη και ισχυ­ρό­τερη ανο­σιακή απά­ντηση έναντι του SARS-CoV-2. Έχουν αρχίσει και δημο­σιεύ­ο­νται τα απο­τε­λέ­σματα μελετών που επι­βε­βαιώ­νουν ακριβώς αυτό. Τρίτες δόσεις εμβο­λίων που ανα­πτύ­χθη­καν από τις εται­ρείες Moderna, Pfizer – BioNTech, Oxford – AstraZeneca και Sinovac οδή­γη­σαν σε αύξηση στα επίπεδα των «εξου­δε­τε­ρω­τι­κών» αντι­σω­μά­των που κατα­πο­λε­μούν τον SARS-CoV-2, όταν χορη­γή­θη­καν αρκε­τούς μήνες μετά τη δεύτερη δόση.

Μια τρέ­χουσα κλινική δοκιμή στο Ηνωμένο Βασί­λειο θα δοκι­μά­σει διά­φο­ρους συν­δυα­σμούς ανα­μνη­στι­κών δόσεων εμβο­λίων, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νου της χορή­γη­σης δια­φο­ρε­τι­κού τύπου εμβο­λίου συγκρι­τικά με τον αρχικό εμβο­λια­σμό. Προ­κα­ταρ­κτι­κές μελέτες της προ­σέγ­γι­σης του ετε­ρό­λο­γου εμβο­λια­σμού δεί­χνουν ότι εκλύ­ο­νται ισχυρές ανο­σο­λο­γι­κές απο­κρί­σεις, που χαρα­κτη­ρί­ζο­νται από υψηλά επίπεδα αντι­σω­μά­των και Τ λεμ­φο­κυτ­τά­ρων, τα οποία έχουν ισχυρή αντι-ιική δράση.

Φθίνει η ανοσία από τα εμβόλια;

Για να καθο­ρι­στεί το επίπεδο ανοσίας, συνήθως εξε­τά­ζο­νται οι τίτλοι ή αλλιώς τα επίπεδα αντι­σω­μά­των μετά τον εμβο­λια­σμό. Αυτά συνήθως αυξά­νο­νται μαζί με την αύξηση των Β λεμ­φο­κυτ­τά­ρων και στη συνέ­χεια μειώ­νο­νται καθώς τα κύτταρα αυτά έχουν μικρό χρόνο ημί­σειας ζωής και μειώ­νο­νται. Τα Β λεμ­φο­κύτ­ταρα μνήμης και τα πλα­σμα­το­κύτ­ταρα του μυελού των οστών συνε­χί­ζουν να δημιουρ­γούν αντι­σώ­ματα για δεκα­ε­τίες αλλά σε μειω­μένα επίπεδα. Αυτή είναι η φυσική πορεία της ανοσίας.

Από τα δια­θέ­σιμα δεδο­μένα σχετικά με την ανοσία μετά τον εμβο­λια­σμό έναντι του SARS-CoV-2 γνω­ρί­ζουμε ότι τα επίπεδα αντι­σω­μά­των μετά τον εμβο­λια­σμό μειώ­νο­νται με την πάροδο του χρόνου. Ωστόσο, αυτό που δεν έχει καθο­ρι­στεί σαφώς και απο­τε­λεί αντι­κεί­μενο εντα­τι­κής επι­στη­μο­νι­κής έρευνας είναι η συσχέ­τιση της μείωσης των αντι­σω­μά­των με την προ­στα­σία απέ­να­ντι στη μόλυνση από SARS-CoV-2 και στη σοβαρή νόσο COVID-19.

Προ­λαμ­βά­νει ο εμβο­λια­σμός τη λοίμωξη COVID-19 ακόμα μετά την πάροδο αρκετών μηνών;

Δεδο­μέ­νου ότι δεν έχει καθο­ρι­στεί το επίπεδο της αντι­σω­μα­τι­κής απά­ντη­σης πέρα από το οποίο μειώ­νε­ται η προ­στα­σία από COVID-19, στη­ρι­ζό­μα­στε σε δεδο­μένα από μελέτες παρα­τή­ρη­σης και κλι­νι­κές μελέτες. Σύμφωνα με το Υπουρ­γείο Υγείας του Ισραήλ, μια χώρα με ένα από τα υψη­λό­τερα ποσοστά εμβο­λια­στι­κής κάλυψης παγκο­σμίως, τα αδρά δεδο­μένα δεί­χνουν μια πτώση ως προς την προ­στα­σία που παρέχει το εμβόλιο από άνω του 90% στις αρχές του εμβο­λια­στι­κού προ­γράμ­μα­τος σε κάτω του 50% στα τέλη Ιουνίου. Αυτό μπορεί να οφεί­λε­ται τόσο στην επι­κρά­τηση του στε­λέ­χους «Δέλτα» όσο και στην άρση των περιο­ρι­στι­κών μέτρων απο­τρο­πής της μετά­δο­σης του SARS-CoV-2.

Μια άλλη ανάλυση στο Ισραήλ έδειξε ότι όσοι είχαν εμβο­λια­στεί τον Ιανουά­ριο και Φεβρουά­ριο 2021 είχαν κατά 51% μεγα­λύ­τερη πιθα­νό­τητα να μολυν­θούν από τον SARS-CoV-2 συγκρι­τικά με όσους είχαν εμβο­λια­στεί τον Μάρτιο και τον Απρίλιο 2021. Αξίζει όμως να σημειω­θεί ότι αυτά τα στοι­χεία έχουν περιο­ρι­σμούς ως προς την επί­δραση δια­φό­ρων συγ­χυ­τι­κών παρα­γό­ντων όπως για παρά­δειγμα το γεγονός ότι οι υγειο­νο­μι­κοί που εμβο­λιά­στη­καν κατά προ­τε­ραιό­τητα τον Ιανουά­ριο 2021 έχουν μεγα­λύ­τερη πιθα­νό­τητα να εκτε­θούν στον SARS-CoV-2 και μπορούν ευκο­λό­τερα και συχνό­τερα να πραγ­μα­το­ποι­ή­σουν δια­γνω­στικό έλεγχο. Τα δεδο­μένα από τυχαιο­ποι­η­μέ­νες κλι­νι­κές μελέτες δεί­χνουν ότι η απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα του εμβο­λίου των Pfizer/BioNTech έχει μειωθεί από το 96% στο 84% μετά από 6 μήνες. Αντί­στοιχα δεδο­μένα για το εμβόλιο της Moderna δεί­χνουν ότι η απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα του εμβο­λίου έχει μειωθεί σε «άνω του 90%» από το αρχικό «άνω του 94%».

Προ­στα­τεύ­ουν τα εμβόλια από σοβαρή λοίμωξη COVID-19;

Είναι σαφές ότι τα δεδο­μένα των κλι­νι­κών δοκιμών δεί­χνουν ότι η προ­στα­σία από σοβαρή νόσο COVID-19 παρα­μέ­νει υψηλή. Τα εμβόλια mRNA των Pfizer – BioNTech και Moderna δεί­χνουν εμμέ­νουσα απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα ως προς τη σοβαρή λοίμωξη COVID-19 σε επίπεδα άνω του 90% στους 6 μήνες μετά την ολο­κλή­ρωση του εμβο­λια­σμού με δύο δόσεις. Επι­πλέον, δεδο­μένα από το Ισραήλ και το Ηνωμένο Βασί­λειο δεί­χνουν επίσης ότι τα εμβόλια είναι εξαι­ρε­τικά απο­τε­λε­σμα­τικά και οι εμβο­λια­σμέ­νοι που νοσούν με COVID-19 παρα­μέ­νουν εκτός νοσο­κο­μείου, ακόμα και έχουν μολυν­θεί από το στέ­λε­χος «Δέλτα» του SARS-CoV-2.

Ποιοι άλλοι παρά­γο­ντες μπορεί να επη­ρε­ά­σουν την απόφαση για χορή­γηση ανα­μνη­στι­κών δόσεων εμβο­λίων COVID-19;

Παρά τα περιο­ρι­σμένα δεδο­μένα που είναι δια­θέ­σιμα σχετικά με την επι­πλέον προ­στα­σία που μπορεί να προ­σφέ­ρει η χορή­γηση ανα­μνη­στι­κών δόσεων εμβο­λίων, η έλευση του νέου κύματος της παν­δη­μίας με την επι­κρά­τηση του στε­λέ­χους «Δέλτα» σε πολλές χώρες ανά τον κόσμο ασκεί μια επι­πλέον πίεση στις ρυθ­μι­στι­κές αρχές. Ορι­σμέ­νες χώρες έχουν βασίσει το εμβο­λια­στικό τους πρό­γραμμα σε εμβόλια που στη­ρί­ζο­νται σε αδρα­νο­ποι­η­μένο ιό, τα οποία φαί­νε­ται να είναι λιγό­τερο απο­τε­λε­σμα­τικά στην πρόληψη συμ­πτω­μα­τι­κής λοί­μω­ξης COVID-19 συγκρι­τικά με τα εμβόλια που βασί­ζε­ται σε mRNA και σε ιικούς φορείς όπως αδε­νοιούς. Αυτές οι χώρες είναι από τις πρώτες που πρό­κει­ται να εφαρ­μό­σουν ανα­μνη­στι­κές χορη­γή­σεις εμβο­λίων.

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα σχε­διά­ζουν να χορη­γή­σουν ανα­μνη­στική δόση με το εμβόλιο mRNA των Pfizer/BioNTech σε όσους έχουν προη­γου­μέ­νως εμβο­λια­στεί με το εμβόλιο αδρα­νο­ποι­η­μέ­νου ιού της Sinopharm. Η Κίνα σχε­διά­ζει να προ­χω­ρή­σει στην παρα­γωγή εγχώ­ριων εμβο­λίων mRNA και εμβο­λίων που βασί­ζο­νται σε πρω­τε­ΐ­νες για να χορη­γη­θούν ως ανα­μνη­στι­κές δόσεις σε όσους έχουν εμβο­λια­στεί προη­γου­μέ­νως με εμβόλια αδρα­νο­ποι­η­μέ­νου ιού. Ωστόσο, δεν υπάρ­χουν σαφή στοι­χεία που να δεί­χνουν ότι οι χώρες που έχουν εμβο­λιά­σει τον πλη­θυ­σμό τους με εμβόλια που περιέ­χουν αδρα­νο­ποι­η­μένο ιό παρου­σιά­ζουν χει­ρό­τερα επι­δη­μιο­λο­γικά δεδο­μένα κατά το τρέχον κύμα της παν­δη­μίας COVID-19 συγκρι­τικά με τις υπό­λοι­πες χώρες που έχουν εμβο­λιά­σει με εμβόλια mRNA ή/και εμβόλια που βασί­ζο­νται σε αδενοιό.

Παρά τα περιο­ρι­σμένα δεδο­μένα που είναι δια­θέ­σιμα, είναι πολύ πιθανό οι ρυθ­μι­στι­κές αρχές να δράσουν βασι­ζό­με­νοι στο ρόλο της πρό­λη­ψης και να εγκρί­νουν ανα­μνη­στι­κές δόσεις εμβο­λίων του­λά­χι­στον για τις πλη­θυ­σμια­κές ομάδες υψηλού κιν­δύ­νου για σοβαρή νόσο COVID-19 με δεδο­μένο ότι ο κίν­δυ­νος των ανε­πι­θύ­μη­των ενερ­γειών από τον εμβο­λια­σμό συνε­χί­ζει να είναι μικρός και δια­χει­ρί­σι­μος.