Ξανθόπουλος: Οι «τυφλές» εκκενώσεις δεν είναι χωρίς συνέπειες – Το πόρισμα Γκολντάμερ που έμεινε στο συρτάρι

Ενας από τους κορυ­φαί­ους Έλληνες δασο­λό­γους εξηγεί γιατί η ελλη­νική πολι­τεία έχει απο­τύ­χει στο ζήτημα της αντι­με­τώ­πι­σης των πυρ­κα­γιών

Για έλλειψη σχε­δια­σμού και «τυφλές» εκκε­νώ­σεις, οι οποίες σε ορι­σμέ­νες περι­πτώ­σεις «άδεια­σαν» οικι­σμούς με απο­τέ­λε­σμα οι πυρο­σβε­στι­κές δυνά­μεις να επι­χει­ρούν να σώσουν σπίτια, αντί να κυνη­γούν το μέτωπο της φωτιάς προ­κει­μέ­νου να το ανα­χαι­τί­σουν, κάνει λόγο ο Γαβριήλ Ξαν­θό­που­λος, ένας από τους κορυ­φαί­ους δασο­λό­γους στο ζήτημα των δασικών πυρ­κα­γιών, Διευ­θυ­ντής Ερευνών στον Ελλη­νικό Γεωρ­γικό Οργα­νι­σμό «ΔΗΜΗΤΡΑ» και ερευ­νη­της στο Ινστι­τούτο Μεσο­γεια­κών & Δασικών Οικο­συ­στη­μά­των.

Πρό­κει­ται για έναν από τους Ελληνες επι­στή­μο­νες που στε­λέ­χω­σαν την επι­τροπή που είχε συστα­θεί για την αντι­με­τώ­πιση των πυρ­κα­γιών μετά τη φονική φωτιά του 2018 στο Μάτι υπό τον καθη­γητή «Οικο­λο­γίας των Πυρ­κα­γιών» στο Ινστι­τούτο Μαξ Πλανκ του Πανε­πι­στη­μίου του Φράι­μπουργκ, και επι­κε­φα­λής του «Παγκό­σμιου Κέντρου Παρα­κο­λού­θη­σης Πυρ­κα­γιών» Γιόχαν Γκολ­ντά­μερ. Η επι­τροπή είχε παρα­δώ­σει πόρισμα τον Φεβρουά­ριο του 2019 στον τότε πρόεδρο της Βουλής, Νίκο Βούτση, οι προ­τά­σεις του οποίου – όπως επι­ση­μαί­νει ο κ. Ξαν­θό­που­λος μιλώ­ντας στο ethnos.gr -όχι μόνο δε μετου­σιώ­θη­καν σε δράσεις, αλλά η ελλη­νική Πολι­τεία έχει οδη­γη­θεί ακόμα και σε εντελώς αντί­θε­τες κατευ­θύν­σεις παρά το γεγονός ότι ο Πρω­θυ­πουρ­γός, Κυριά­κος Μητσο­τά­κης από τη θέση του επι­κε­φα­λής της αξιω­μα­τι­κής αντι­πο­λί­τευ­σης τότε, είχε δεσμευ­τεί ότι θα το ακο­λου­θή­σει.

Αντί γι΄αυτό, η πύρινη κόλαση που ζει η χώρα τις τελευ­ταίες ημέρες κατα­δει­κνύει με τον πλέον δρα­μα­τικό τρόπο ότι τρία χρόνια μετά τους 102 νεκρούς του Ματιού, το κεφά­λαιο της πρό­λη­ψης των δασικών πυρ­κα­γιών παρα­μέ­νει… αδιά­βα­στο με όλο το βάρος να δίνεται στην κατα­στολή.

Ο κ. Ξαν­θό­που­λος κάνει λόγο για έλλειψη σχε­δια­σμού, απόλυτη εξάρ­τηση από τα εναέρια μέσα, αλλά και σημα­ντικά επι­χει­ρη­σιακά λάθη σε μία δομή στο πλαίσιο της οποίας την απο­τί­μηση της κατα­στρο­φής εξα­κο­λου­θεί να την κάνει ο κρι­νό­με­νος καθώς δεν έχει συστα­θεί ο προ­βλε­πό­με­νος από την Επι­τροπή ανε­ξάρ­τη­τος Οργα­νι­σμός.

Ειδικά για το ζήτημα των πολ­λα­πλών εκκε­νώ­σεων οικι­σμών των τελευ­ταίων ημερών, ο διε­θνούς φήμης δασο­λό­γος σημειώ­νει πως σε ορι­σμέ­νες περι­πτώ­σεις μιλάμε για «τυφλές» εκκε­νώ­σεις: «Το εργα­λείο των εκκε­νώ­σεων χρη­σι­μο­ποι­ή­θηκε με έναν τρόπο, ο οποίος είναι δρα­μα­τι­κός. Η οδηγία ήταν “κάντε εκκέ­νωση” ώστε να μην υπάρ­χουν θύματα, αλλά και αν υπάρ­ξουν η ευθύνη να ανήκει σε όσους δεν έφυγαν. Συμπέ­ρα­σμα: αυτό θα έπρεπε να γίνεται όταν υπάρχει πραγ­μα­τική ανάγκη. Εδω όμως η φιλο­σο­φία και το κίνητρο για τον κάθε πυρο­σβέ­στη αξιω­μα­τικό είναι ότι μπορείς να υπο­στείς κριτική αν σου καεί κάποιος, αλλά δε θα υπο­στείς κριτική αν τσάμπα έκανες την εκκέ­νωση» σημειώ­νει ο κ. Ξαν­θό­που­λος.

Και συνε­χί­ζει: «Γίνεται τυφλά η εκκέ­νωση κι αυτό δεν είναι χωρίς συνέ­πειες. Όταν εκκε­νώ­νεις μετά χρειά­ζε­ται να φυλά­ξεις τα σπίτια. Δεν μπορείς να τα αφήσεις να καούν και όταν συμβεί αυτό αντί να κυνηγάς το μέτωπο, κυνηγάς τα σπίτια. Γίνεσαι ήρωας στα ΜΜΕ τα οποία σε κατα­γρά­φουν εκείνη την ώρα, αλλά αυτό που πλη­ρώ­νεις είναι η ανι­κα­νό­τητα συνο­λι­κού σχε­δια­σμού και δράσης».

Στο συρτάρι το πόρισμα Γκολ­ντά­μερ

Σχεδόν τρία χρόνια μετά την παρά­δοσή του, το πόρισμα Γκολ­ντά­μερ παρα­μέ­νει ουσια­στικά ανεκ­με­τάλ­λευτο: «Δεν έχει γίνει απο­λύ­τως τίποτα. Ισως σε κάποιες περι­πτώ­σεις έχουν γίνει κινή­σεις προς την αντί­θετη κατεύ­θυνση» σημειώ­νει ο κ. Ξαν­θό­που­λος.

Και εξηγεί: «Ζητή­σαμε να γίνει μια σοβα­ρό­τερη προ­σπά­θεια στην πρόληψη: απου­σιά­ζει. Ζητή­σαμε συνερ­γα­σία φορέων και ολο­κλη­ρω­μένη προ­σέγ­γιση: απου­σιά­ζει. Προ­τεί­ναμε ενί­σχυση της Δασικής Υπη­ρε­σίας για τη δια­χεί­ριση των δασών: απου­σιά­ζει. Και ενώ δεν έχει γίνει τίποτα προς αυτήν την κατεύ­θυνση, τα ενάερια μέσα αυξή­θη­καν χωρίς κανενα όριο εκτι­νάσ­σο­ντας το κόστος σε βαρος της οποιασ­δή­ποτε ενί­σχυ­σης της πρό­λη­ψης».

Δύο άλλα ιδιαί­τερα κρίσιμα ζητή­ματα επίσης δεν απο­τε­λούν προ­τε­ραιό­τητα, όπως υπο­γραμ­μί­ζει ο κ. Ξαν­θό­που­λος: «Η λογική της αξιο­ποί­η­σης των δασικών με ένα σωστό πλαίσιο συνερ­γα­σίας ουσια­στικά βρί­σκε­ται σε κενό. Η ενη­με­ρωση του πλη­θυ­σμού που θα έπρεπε να είναι η βάση της πρό­λη­ψης επίσης απου­σιά­ζει» τονίζει ο εξει­δι­κευ­μέ­νος δασο­λό­γος υπο­γραμ­μί­ζο­ντας πως η εν λόγω επι­τροπή είχε μονα­δικό στόχο την εισφορά γνώσης από ειδι­κούς στις δασικές πυρ­κα­γιές.

Σήμερα, τρία χρόνια μετά την πυρ­κα­γιά στο Μάτι και 14 από τις μεγάλες πυρ­κα­γιές της Πελο­πον­νή­σου, δε φαί­νε­ται να έχουν αλλάξει και πολλά στο ζήτημα της απο­τε­λε­σμα­τι­κής δασο­πυ­ρό­σβε­σης, την ώρα μάλιστα που ειναι κάτι παρα­πάνω από ορατά τα απο­τε­λέ­σματα της κλι­μα­τι­κής κρίσης: «Και σήμερα όπως έγινε το 98, το 2007, το 2018 η απο­τί­μηση θα γίνει από τον κρι­νό­μενο. Αν αποτιμά τα απο­τε­λέ­σματα ο κρι­νό­με­νος το μόνο που κάνει είναι να ευλο­γάει τα γένια του. Εγιναν όμως όλα καλά;», σημειώ­νει ο κ. Ξαν­θό­που­λος προ­σθέ­το­ντας ότι μετά τις παρου­σιά­σεις του πορί­σμα­τος, είχαν απο­στεί­λει επι­στολή και στον Πρω­θυ­πουργό, Κυριάκο Μητσο­τάκη: «Δεν εισα­κου­στή­καμε παρά το γεγονός ότι ο Πρω­θυ­πουρ­γός ήταν σε συμ­φω­νία όταν έγινε η ανάθεση της μελέτης. Ο κ. Γκολ­ντά­μερ είχε πει τότε πως δε θα ανα­λάμ­βανε κάτι τέτοιο εάν δε συμ­φω­νού­σαν και οι δύο πλευρές. Δεν ήθελε να κάνει κάτι για να το πάρει ο ένας και να το πετάξει ο επό­με­νος».

Η ιστορία επα­να­λαμ­βά­νε­ται

Η απο­δυ­νά­μωση των δασικών υπη­ρε­σιών σε συν­δυα­σμό με την έμφαση κυρίως στην κατα­στολή αντί για την πρόληψη, απο­τε­λεί και για τον κ. Ξαν­θό­πουλο ένα μοντέλο που απαι­τεί­ται να αλλάξει άμεσα.

«Υπάρχει ένας αρτη­ριο­σκλη­ρω­τι­κός μηχα­νι­σμός στρα­τιω­τι­κής δομής που «πνίγει» τη λογική του τοπικού, ο οποίος ξέρει τι να κάνει επί τόπου. Ο δασικός ήξερε τον τόπο σαν την τσέπη του, ήξερε τους κατοί­κους, συνερ­γα­ζό­ταν μαζί τους», μας εξηγεί.

Σχο­λιά­ζει επίσης ότι αυτή τη στιγμή επι­χει­ρούν στο πεδίο άνθρω­ποι απόλυτα εξα­ντλη­μέ­νοι από την τιτάνια προ­σπά­θεια που κατα­βάλ­λουν για πολ­λο­στή ημέρα: «Άνθρω­ποι που είναι 4 και 5 μέρες στη φωτιά είναι εξα­ντλη­μέ­νοι. Θα πρέπει να αντι­κα­τα­στα­θούν ενδε­χο­μέ­νως με κάποιους από τη βόρεια Ελλάδα, αλλά σε κάθε περί­πτωση με ανθρώ­πους που έχουν δυνά­μεις και μπορούν να απο­δώ­σουν».

Ο ίδιος ανα­φέ­ρε­ται και στην απόλυτη εξάρ­τηση που εξα­κο­λου­θούμε να έχουμε από τα εναέρια μέσα πυρό­σβε­σης: «Η ίδια ζημιά έγινε το 2007. Επα­ναλμ­βά­νε­ται το ίδιο σενάριο. Μόλις ξεπε­ρα­στούν οι δυνά­μεις των ενα­ε­ρίων μέσων, τελειώ­σαμε. Περι­μέ­νουμε να αλλά­ξουν οι συν­θή­κες, να γίνει πιο ήπια η φωτιά οπότε να είναι επαρκή τα μέσα».

Ερω­τη­θείς για τις πυρ­κα­γιές που κατα­καί­ουν τη χώρα αυτες τις μέρες, επι­ση­μαί­νει ότι σε ορι­σμέ­νες περι­πτώ­σεις η εξέλιξή τους ήταν απόλυτα προ­βλέ­ψιμη: «Ακόμα και η αλλαγή της κατεύ­θυν­σης των ανέμων προ­βλε­πό­ταν. Αυτό το χρη­σι­μο­ποιείς υπέρ σου εάν σχε­διά­ζεις μπροστά. Οταν η φωτιά πάει σε μια άλφα κατευ­θυνση κι εσύ ξέρεις ότι θα γυρίσει στη βήτα, φρο­ντί­ζεις να κλεί­σεις το μέτωπο βήτα όσο ακόμα είναι εύκολο. Και δεν το έκαναν».

Φέρνει μάλιστα ως παρά­δειγμα την Πάρνηθα: «Καί­γε­ται η Πάρνηθα. Για μένα αυτό είναι τερά­στιο λάθος επι­χει­ρη­σιακό. Μπο­ρούσε να είχε προ­βλε­φθεί ότι αν μπει η φωτιά στη βάση της Πάρ­νη­θας θα την πάρει η κλίση προς τα πάνω» εξηγεί.

Ποιες ήταν οι προ­τά­σεις του πορί­σμα­τος Γκολ­ντά­μερ

Στις βασικές προ­τά­σεις του πορί­σμα­τος συμπε­ρι­λαμ­βά­νο­νταν τα εξής:

– Δημιουρ­γία Εθνικού Σχεδίου Δια­χεί­ρι­σης πυρ­κα­γιών δασών και υπαί­θρου που θα περι­λά­βει τον ενιαίο και κοινό σχε­δια­σμό μέτρων και δράσεων δια­χεί­ρι­σης των πυρ­κα­γιών σε όλα τα επίπεδα διοί­κη­σης με τη συμ­με­τοχή και συνερ­γα­σία όλων των εμπλε­κο­μέ­νων φορέων.

* Ανα­θε­ώ­ρηση της διάρ­κειας και της έναρξης-λήξης αντι­πυ­ρι­κής περιό­δου σύμφωνα με τα δια­θέ­σιμα στα­τι­στικά δεδο­μένα και τις προ­βλέ­ψεις για την κλι­μα­τική αλλαγή.

* Δημιουρ­γία ενός επι­στη­μο­νικά τεκ­μη­ριω­μέ­νου εθνικού συστή­μα­τος εκτί­μη­σης κιν­δύ­νου δασικών πυρ­κα­γιών.

* Εξι­σορ­ρό­πηση της σχέσης και εξορ­θο­λο­γι­σμός των δαπανών μεταξύ πρό­λη­ψης και κατα­στο­λής των δασικών πυρ­κα­γιών.

* Αξιο­ποί­ηση της χρήσης όλων των πόρων βάσει κεντρι­κού σχε­δια­σμού και με έμφαση στη βελ­τι­στο­ποί­ηση της απο­δο­τι­κό­τη­τας του συστή­μα­τος της δασο­πυ­ρό­σβε­σης.

* Διε­νέρ­γεια κοινών ετήσιων και περιο­δι­κών ασκή­σεων μεταξύ των εμπλε­κό­με­νων υπη­ρε­σιών για εξοι­κεί­ωση των συμ­με­τε­χό­ντων όσον αφορά ρόλους και δια­δι­κα­σίες.

* Σε συνερ­γα­σία με την ΓΓΠΠ, ανά­πτυξη ενο­ποι­η­μέ­νου και κοινού συστή­μα­τος διοί­κη­σης περι­στα­τι­κών κατα­στο­λής των πυρ­κα­γιών δασών και υπαί­θρου (NIMS/ICS) βασι­σμένο στις αρχές της επι­χει­ρη­σια­κής συνερ­γα­σίας, τη διάθεση και την αξιο­ποί­ηση των πόρων και των δυνα­το­τή­των (υπη­ρε­σιών) όλων των εμπλε­κό­με­νων φορέων.

* Ανά­πτυξη κεντρι­κού συστή­μα­τος ανα­φο­ράς ημε­ρή­σιας ετοι­μό­τη­τας (αντι­πυ­ρική περί­ο­δος) των εμπλε­κό­με­νων φορέων σε θέματα αντι­πυ­ρι­κής προ­στα­σίας και συστή­μα­τος κατα­γρα­φής και χαρ­το­γρά­φη­σης χρη­μα­το­δο­τού­με­νων έργων πρό­λη­ψης (π.χ. ΟΤΑ).

* Ενη­μέ­ρωση και ευαι­σθη­το­ποί­ηση του κοινού με σκοπό την καλ­λιέρ­γεια της αντί­λη­ψης ασφά­λειας (από τις πυρ­κα­γιές) και την ενί­σχυση της εθε­λο­ντι­κής συμ­με­το­χής των πολιτών στον κύκλο δια­χεί­ρι­σης των πυρ­κα­γιών δασών και υπαί­θρου.

– Ουσια­στική ανα­διορ­γά­νωση της δασικής υπη­ρε­σίας η οποία θα πρέπει να υπο­στη­ρι­χθεί κατάλ­ληλα σε μέσα και πόρους.

– Τάχιστη ολο­κλή­ρωση της δια­δι­κα­σίας κατάρ­τι­σης και θεσμο­θέ­τη­σης των δασικών χαρτών και του δασο­λο­γίου και ανά­κληση των ρυθ­μί­σεων που αυξά­νουν την ένταση και τον αριθμό των χρήσεων που επι­τρέ­πο­νται στα ελλη­νικά δάση.

– Άμεση επίλυση των χρόνιων προ­βλη­μά­των και τρο­πο­ποί­ηση της δασικής νομο­θε­σίας όσον αφορά την αλλαγή χρήσης γης των εκτά­σεων που χαρα­κτη­ρί­σθη­καν ως ΑΔ (δασω­θέ­ντες αγροί) στο κτη­μα­το­λό­γιο, ώστε να μειωθεί η συνέ­χεια και το φορτίο της καύ­σι­μης ύλης.

– Νομο­θε­τική ρύθμιση για την εκπό­νηση από τους ΟΤΑ ολο­κλη­ρω­μέ­νων τοπικών σχεδίων αντι­πυ­ρι­κής προ­στα­σίας σε επίπεδο δημο­τι­κού δια­με­ρί­σμα­τος και των πολε­ο­δο­μι­κών τους συγκρο­τη­μά­των.

Τι πρέπει να προ­σέ­ξουν όσοι ζουν κοντά σε δασικές εκτά­σεις

Ιδιαί­τερα κρί­σι­μος είναι ο ρόλος της ενη­μέ­ρω­σης των πολιτών για τα ζητή­ματα της πρό­λη­ψης και ειδικά των κατοί­κων που ζουν σε περιο­χές μίξης δάσους οικι­σμού.

Για το ζήτημα αυτό ο κ. Ξαν­θό­που­λος έχει ετοι­μά­σει δύο βίντεο, στα οποία πολύ ανα­λυ­τικά εξη­γού­νται όσα θα πρέπει να προ­σέ­ξουν οι πολίτες.

Ανα­φε­ρό­με­νος σε συτούς που έχουν σπίτια κοντά σε βλά­στηση, τους συστη­νει να καθα­ρί­σουν ό,τι υπάρχει γύρω, να αφαι­ρέ­σουν πάνω από τη σκεπή τους τυχόν πευ­κο­βε­λό­νες, να προ­ε­τι­μά­σουν τα σπίτια τους «γιατί αυτήν τη στιγμή μπορεί να μην κιν­δυ­νεύ­ουν αλλά μετά από μια μέρα, μετά από μια ώρα μπορεί να βρεθούν σε κίνδυνο». Συστή­νει επίσης να έχουν έτοιμα πράγ­ματα που θα χρεια­στεί να πάρουν μαζί τους αν απαι­τη­θεί να απο­χω­ρή­σουν καθώς επίσης να έχουν ένα πλάνο στο μυαλό τους γι΄αυτη τη στιγμή.

Τα δύο βίντεο με τις ανα­λυ­τι­κές οδηγίες για την πρόληψη βρί­σκο­νται εδώ:

Πηγή ethnos.gr

Μαρία Λιλιο­πού­λου