Η Ανάπτυξη Των Τουριστικών Λιμένων Στην Ελλάδα – 3 σενάρια ανάπτυξης

Μέχρι και 8.442 μό9νιμες θέσεις εργα­σίας και 602,8 εκατ. ευρώ το χρόνο θα συνει­σφέ­ρουν οι του­ρι­στι­κοί λιμένες της χώρας, σύμφωνα με το βέλ­τι­στο σενάριο, στο πλαίσιο ενός νέου σχεδίου στρα­τη­γι­κής διοί­κη­σης και βελ­τί­ω­σης της δομής, της δια­χεί­ρι­σης και λει­τουρ­γίας των του­ρι­στι­κών λιμένων της χώρας.

Τα παρα­πάνω περι­λαμ­βά­νο­νται στη νέα έρευνα που ετοι­μά­ζει η διαΝΕΟσις σε συνερ­γα­σία με τη γενική γραμ­μα­τεία Του­ρι­στι­κής Πολι­τι­κής & Ανά­πτυ­ξης του υπουρ­γείου Του­ρι­σμού, η οποία θα δημο­σιευ­τεί το φθι­νό­πωρο του 2021, με την συμβολή των Γιώργου Κ. Βαγγέλα, ανα­πλη­ρωτή καθη­γητή Διοί­κη­σης και Δια­χεί­ρι­σης Επι­χει­ρή­σεων της Ναυ­τι­λίας και των Μετα­φο­ρών του Τμή­μα­τος Ναυ­τι­λίας και Επι­χει­ρη­μα­τι­κών Υπη­ρε­σιών στο Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου και Θάνου Α. Πάλλη, καθη­γητή Διοί­κη­σης Λιμένων και Ναυ­τι­λίας του Τμή­μα­τος Δια­χεί­ρι­σης Λιμένων και Ναυ­τι­λίας στο Εθνικό και Καπο­δι­στριακό Πανε­πι­στή­μιο Αθηνών.

Ιδιαί­τερα δημο­φι­λής προ­ο­ρι­σμός η Ελλάδα

Σε άρθρο τους, που προ­α­ναγ­γέλ­λουν την έρευνα, οι δυο καθη­γη­τές επι­ση­μαί­νουν, μεταξύ άλλων, ότι ο θαλάσ­σιος του­ρι­σμός απο­τε­λεί οικο­νο­μική δρα­στη­ριό­τητα με σημα­ντική συνει­σφορά στην απα­σχό­ληση και την εθνική οικο­νο­μία.

H Ελλάδα απο­τε­λεί ιδιαί­τερα δημο­φιλή προ­ο­ρι­σμό. Με μια ακτο­γραμμή 13.700 χιλιο­μέ­τρων και αξιο­ση­μεί­ωτο του­ρι­στικό δυνα­μικό, έναν σημα­ντικό στόλο σκαφών ανα­ψυ­χής -που περι­λαμ­βά­νει και σημα­ντικό αριθμό mega-yachts (σκάφη με μήκος το οποίο υπερ­βαί­νει τα 24 μέτρα)-, μικρές απο­στά­σεις μεταξύ προ­ο­ρι­σμών, πλούσιο πολι­τι­στικό και ιστο­ρικό δυνα­μικό και ένα φυσικό περι­βάλ­λον ιδιαί­τε­ρου κάλλους, η χώρα συν­δυά­ζει δυνη­τικά όσα επι­ζη­τεί ο ιδιο­κτή­της/χρήστης επαγ­γελ­μα­τι­κών σκαφών ανα­ψυ­χής.

Δράσεις σε 4 πυλώνες

Η νέα μελέτη της διαΝΕΟσις, που θα δημο­σιευ­τεί το επόμενο διά­στημα, στο­χεύει στην κατά­θεση ενός νέου στρα­τη­γι­κού σχεδίου με στόχο την ανά­πτυξη του δικτύου του­ρι­στι­κών λιμε­νι­κών υπο­δο­μών και υπη­ρε­σιών προς όφελος της εθνικής οικο­νο­μίας.

Μέσα από τη δια­μόρ­φωση αυτού του νέου στρα­τη­γι­κού σχεδίου, προ­τεί­νε­ται μια σειρά δράσεων σε 4 πυλώνες μεταρ­ρύθ­μι­σης, οι οποίες εκτι­μά­ται πως θα συνει­σφέ­ρουν στην απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τερη οργά­νωση και διοί­κηση των μαρίνων, αλλά και στην αύξηση των εσόδων και των θέσεων εργα­σίας στον κλάδο.

Πώς λει­τουρ­γούν σήμερα

Η έρευνα μεταξύ άλλων ανα­δει­κνύει ένα ουσια­στικό πρό­βλημα στη δημιουρ­γία ενός ελκυ­στι­κού δικτύου στη χώρα: οι περισ­σό­τε­ρες εγκα­τα­στά­σεις έχουν χωρο­θε­τη­θεί αλλά δεν έχουν προ­χω­ρή­σει στο στάδιο της κατα­σκευής. Επι­πρό­σθετα, ένας αριθμός του­ρι­στι­κών λιμένων έχει κατα­σκευα­στεί αλλά δεν λει­τουρ­γεί. Μόλις 37 από τους 168 χωρο­θε­τη­μέ­νους του­ρι­στι­κούς λιμένες βρί­σκο­νται στο στάδιο της λει­τουρ­γίας, ποσοστό 22%. Από τις 27.512 χωρο­θε­τη­μέ­νες θέσεις ελλι­με­νι­σμού σκαφών ανα­ψυ­χής είναι σήμερα δια­θέ­σι­μες  μόνο το 30,9%, ή συνο­λικά 8.499 θέσεις.

Το είδος των του­ρι­στι­κών λιμένων σε λει­τουρ­γία απο­τε­λεί ένδειξη προ­τε­ραιο­τή­των των επεν­δύ­σεων. Από τις συνο­λικά 62 χωρο­θε­τη­μέ­νες μαρίνες που έχουν κατα­σκευα­στεί, λει­τουρ­γούν οι 23, ποσοστό 37,1%. Από τις 12 χωρο­θε­τη­μέ­νες ιδιω­τι­κές του­ρι­στι­κές λιμε­νι­κές εγκα­τα­στά­σεις λει­τουρ­γούν οι εννέα (9), ποσοστό 75%. Από τα 72 χωρο­θε­τη­μένα κατα­φύ­για λει­τουρ­γούν μόλις τα πέντε (5), ποσοστό 6,9%. Από τα 22 χωρο­θε­τη­μένα αγκυ­ρο­βό­λια, δεν έχει λει­τουρ­γή­σει κάποιο έως σήμερα (0%).

Σε ό,τι αφορά τους φορείς διοί­κη­σης και εκμε­τάλ­λευ­σης των του­ρι­στι­κών λιμε­νι­κών εγκα­τα­στά­σεων, η συντρι­πτική πλειο­ψη­φία των χωρο­θε­τη­μέ­νων θέσεων ελλι­με­νι­σμού σχεδόν κατα­νέ­με­ται ισόρ­ροπα μεταξύ ιδιω­τι­κών φορέων διοί­κη­σης και εκμε­τάλ­λευ­σης, οι οποίοι έχουν την ευθύνη του 44,5% των του­ρι­στι­κών λιμένων της επι­κρά­τειας, και στα Δημο­τικά και Δια­δη­μο­τικά Λιμε­νικά Ταμεία (45,8% των του­ρι­στι­κών λιμένων της επι­κρά­τειας). Το 5,7% του συνο­λι­κού αριθμού του­ρι­στι­κών λιμε­νι­κών εγκα­τα­στά­σεων δια­χει­ρί­ζο­νται Οργα­νι­σμοί Λιμένων Α.Ε. και το 3,1% των φορέων λει­τουρ­γούν ως Λιμε­νικά Ταμεία.

Ανα­λύ­ο­ντας το πλαίσιο δια­κυ­βέρ­νη­σης των του­ρι­στι­κών λιμένων, η μελέτη ανα­δει­κνύει (α) την πληθώρα φορέων διοί­κη­σης και εκμε­τάλ­λευ­σης των του­ρι­στι­κών λιμε­νι­κών εγκα­τα­στά­σεων, (β) την παρου­σία στο ιδιο­κτη­σιακό καθε­στώς των του­ρι­στι­κών λιμένων σημα­ντι­κού αριθμού κρα­τι­κών αρχών και (γ) την έμμεση ή άμεση επο­πτεία των του­ρι­στι­κών λιμένων, ή μέρος των δρα­στη­ριο­τή­των τους, από περισ­σό­τερα του ενός υπουρ­γεία, με απο­τέ­λε­σμα πολύ­πλο­κες και χρο­νο­βό­ρες γρα­φειο­κρα­τι­κές δια­δι­κα­σίες, οι οποίες δημιουρ­γούν δυσχέ­ρειες τόσο στην ομαλή ανά­πτυξη όσο και στην απο­δο­τική λει­τουρ­γία του συστή­μα­τος.

Ολι­στική στρα­τη­γική προ­σέγ­γιση

Στο­χεύ­ο­ντας στην αύξηση της αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας των του­ρι­στι­κών λιμένων, καθώς και στην ενί­σχυση της ελκυ­στι­κό­τη­τάς τους για ιδιω­τι­κές επεν­δύ­σεις, η μελέτη προ­κρί­νει τη δια­μόρ­φωση μίας ολι­στι­κής στρα­τη­γι­κής προ­σέγ­γι­σης.

Το προ­τει­νό­μενο σχέδιο στρα­τη­γι­κής διοί­κη­σης παρέχει τη βάση για να δια­μορ­φω­θεί ένα εθνικό στρα­τη­γικό πλάνο για τους του­ρι­στι­κούς λιμένες. Το σχέδιο αυτό θα πρέπει να εμπνέει ώστε να παρα­κι­νεί το σύνολο του κλάδου σε πρω­το­βου­λίες οι οποίες το υπη­ρε­τούν. Είναι σημα­ντικό, επίσης, να συν­δε­θεί με ένα συγκε­κρι­μένο όραμα -και να εκπέ­μπει ένα μήνυμα- για τα χαρα­κτη­ρι­στικά  των του­ρι­στι­κών λιμε­νι­κών υπο­δο­μών τα οποία επι­θυ­μούμε ως χώρα να επι­τύ­χουμε. Το προ­τει­νό­μενο σχέδιο στρα­τη­γι­κής διοί­κη­σης απο­τε­λεί­ται από τέσ­σε­ρις (4) πυλώνες, με κάθε πυλώνα να περι­λαμ­βά­νει συγκε­κρι­μέ­νες, στο­χευ­μέ­νες, δράσεις.

Οι πυλώνες συν­δέ­ο­νται με τις υπο­δο­μές και τη δια­μόρ­φωση δικτύου, τις επεν­δύ­σεις, τη διοί­κηση και δια­χεί­ριση και την ψηφιο­ποί­ηση. Καθεμία από τις προ­τει­νό­με­νες στρα­τη­γι­κές εξει­δι­κεύ­ε­ται σε μέτρα πολι­τι­κής.

Στο πλαίσιο των προ­τει­νό­με­νων πολι­τι­κών, δύο πρω­το­βου­λίες κρί­νο­νται ως οι σημα­ντι­κό­τε­ρες:

1. Η αξιο­λό­γηση του δικτύου των ήδη χωρο­θε­τη­μέ­νων του­ρι­στι­κών λιμε­νι­κών εγκα­τα­στά­σεων. Η πολι­τική της αξιο­λό­γη­σης μπορεί να οδη­γή­σει στη δια­μόρ­φωση ενός δικτύου του­ρι­στι­κών λιμένων το οποίο θα είναι υλο­ποι­ή­σιμο, απαλ­λαγ­μένο από περι­πτώ­σεις χωρο­θε­τη­μέ­νων λιμένων οι οποίοι λιμνά­ζουν δημιουρ­γώ­ντας εμπόδια στον σχε­δια­σμό και την υλο­ποί­ηση ενός αντα­γω­νι­στι­κού δικτύου. Επι­λέ­γο­ντας τις κατάλ­λη­λες περι­πτώ­σεις του­ρι­στι­κών λιμένων οι οποίοι μπορούν να ολο­κλη­ρω­θούν κατα­σκευα­στικά, η αξιο­λό­γηση των ήδη χωρο­θε­τη­μέ­νων του­ρι­στι­κών λιμε­νι­κών εγκα­τα­στά­σεων, με τη δια­μόρ­φωση τελικών προ­τά­σεων, μπορεί να συμ­βάλ­λει άμεσα στην ορι­στι­κο­ποί­ηση ενός δικτύου με επαρ­κέ­στερη χωρική κάλυψη και πυκνό­τητα.

2.Η ανα­μόρ­φωση της δια­γω­νι­στι­κής δια­δι­κα­σίας της παρα­χώ­ρη­σης του­ρι­στι­κών λιμένων, καθώς σήμερα υπάρχει ανο­μοιο­γέ­νεια δια­γω­νι­στι­κών δια­δι­κα­σιών με απο­τέ­λε­σμα να επη­ρε­ά­ζο­νται αρνη­τικά οι προ­θέ­σεις των εν δυνάμει επεν­δυ­τών και, συνεπώς, ο υγιής αντα­γω­νι­σμός στον κλάδο. Προς την κατεύ­θυνση αυτή προ­τεί­νε­ται η υιο­θέ­τηση συγκε­κρι­μέ­νης πολι­τι­κής, χρη­σι­μο­ποιώ­ντας και αξιο­ποιώ­ντας θετικές πρα­κτι­κές από το εξω­τε­ρικό (Ιταλία), για τη δια­μόρ­φωση μίας ενιαίας δια­δι­κα­σίας παρα­χω­ρή­σεων με συγκε­κρι­μέ­νους στόχους.

Η αξιο­λό­γηση του δικτύου του­ρι­στι­κών λιμένων της χώρας συν­δέ­ε­ται και με το Ειδικό Πλαίσιο Χωρο­τα­ξι­κού Σχε­δια­σμού και Αει­φό­ρου Ανά­πτυ­ξης για τον Του­ρι­σμό, αλλά και με τα Περι­φε­ρειακά Πλαίσια Χωρο­τα­ξι­κού Σχε­δια­σμού. Το Ειδικό Πλαίσιο Χωρο­τα­ξι­κού Σχε­δια­σμού και Αει­φό­ρου Ανά­πτυ­ξης για τον Του­ρι­σμό έχει ακυ­ρω­θεί από το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας. Απο­τέ­λε­σμα η χωρο­θέ­τηση του­ρι­στι­κών εγκα­τα­στά­σεων στην Ελλάδα να συν­δέ­ε­ται με τα ισχύ­ο­ντα Περι­φε­ρειακά Σχέδια Χωρο­τα­ξι­κού Σχε­δια­σμού, τα οποία έχουν πρό­σφατα δια­μορ­φω­θεί.

Όπως δια­πι­στώ­νε­ται και στην παρουσίαση-επισκόπηση, τα Περι­φε­ρειακά Πλαίσια αξιο­λο­γού­νται θετικά καθώς παρέ­χουν ορθο­λο­γι­κές κατευ­θύν­σεις ανά­πτυ­ξης του­ρι­στι­κών λιμένων ανά περι­φέ­ρεια της χώρας. Συμπε­ρα­σμα­τικά, (α) απαι­τεί­ται η ανάληψη πρω­το­βου­λιών για την επι­τά­χυνση των δια­δι­κα­σιών ορι­στι­κο­ποί­η­σης ενός ολο­κλη­ρω­μέ­νου εθνικού Ειδικού Χωρο­τα­ξι­κού Πλαι­σίου για τον Του­ρι­σμό, ενώ (β) στο μεσο­διά­στημα κρί­νε­ται σκόπιμη, ανα­γκαία και επω­φε­λής η συνερ­γα­σία των αρμό­διων υπουρ­γείων -και ειδι­κό­τερα του Υπουρ­γείου Τουρισμού- με την τοπική αυτο­διοί­κηση Α’ και Β’ βαθμού, ώστε να αξιο­λο­γη­θούν και να αξιο­ποι­η­θούν περαι­τέρω οι προ­τά­σεις ανά­πτυ­ξης του­ρι­στι­κών λιμε­νι­κών εγκα­τα­στά­σεων τις οποίες συμπε­ρι­λαμ­βά­νουν τα επι­μέ­ρους Περι­φε­ρειακά Σχέδια Χωρο­τα­ξι­κού Σχε­δια­σμού.

Στις προ­τει­νό­με­νες πολι­τι­κές ανά­πτυ­ξης του κλάδου των του­ρι­στι­κών λιμένων ο ρόλος του Υπουρ­γείου Του­ρι­σμού είναι, αυτο­νό­ητα, κομ­βι­κός, ενώ θα πρέπει να τονι­στεί και ο σημα­ντι­κός ρόλος που κατέχει το Ταμείο Αξιο­ποί­η­σης Ιδιω­τι­κής Περιου­σίας του Δημο­σίου (ΤΑΙΠΕΔ) όσον αφορά στη δια­μόρ­φωση πρω­το­βου­λιών για την εύρεση επεν­δυ­τών και την εφαρ­μογή πολι­τι­κών για τους του­ρι­στι­κούς λιμένες.

Τι θα κερ­δί­σει η Ελλάδα από τη μεταρ­ρύθ­μιση – 3 Σενάρια

Το προ­τει­νό­μενο σχέδιο στρα­τη­γι­κής διοί­κη­σης για τη βελ­τί­ωση της δομής, δια­χεί­ρι­σης και λει­τουρ­γίας των του­ρι­στι­κών λιμένων της χώρας είναι σε θέση να δια­μορ­φώ­σει ένα επαρκές δίκτυο του­ρι­στι­κών λιμένων με βελ­τιω­μένη απόδοση, το οποίο θα είναι ελκυ­στικό για τον χρήστη αλλά και στους δυνη­τι­κούς επεν­δυ­τές. Υπό τις συν­θή­κες αυτές, ανα­μέ­νε­ται ότι θα δημιουρ­γη­θούν πρό­σθετα οικο­νο­μικά οφέλη σε τοπικό και σε εθνικό επίπεδο.

Η μελέτη δια­τυ­πώ­νει εναλ­λα­κτικά σενάρια στη βάση της εφαρ­μο­γής του προ­τει­νό­με­νου σχεδίου στρα­τη­γι­κής διοί­κη­σης και των νέων θέσεων ελλι­με­νι­σμού που θα μπο­ρού­σαν να δημιουρ­γη­θούν, λαμ­βά­νο­ντας υπόψη το υφι­στά­μενο δίκτυο χωρο­θε­τη­μέ­νων του­ρι­στι­κών λιμένων. Χρη­σι­μο­ποιώ­ντας δεδο­μένα από πρό­σφα­τες μελέτες οικο­νο­μι­κών επι­πτώ­σεων της αγοράς των του­ρι­στι­κών λιμένων αλλά και των σκαφών ανα­ψυ­χής, η μελέτη προχωρά σε εκτί­μηση των επι­πτώ­σεων κάθε σενα­ρίου τόσο σε οικο­νο­μι­κούς όρους, όσο και σε όρους θέσεων απα­σχό­λη­σης.

Σενάριο 1 – (Απαι­σιό­δοξο σενάριο): Ανα­φέ­ρε­ται στην περί­πτωση όπου δεν εφαρ­μό­ζε­ται το προ­τει­νό­μενο σχέδιο στρα­τη­γι­κής διοί­κη­σης των του­ρι­στι­κών λιμένων και απου­σιά­ζει η ολο­κλη­ρω­μένη πρω­το­βου­λία αύξησης των θέσεων ελλι­με­νι­σμού του­ρι­στι­κών σκαφών. Στη συγκε­κρι­μένη περί­πτωση δεν ανα­μέ­νε­ται κάποια ουσια­στική αλλαγή στην έκταση της συνει­σφο­ράς του κλάδου στην εθνική οικο­νο­μία και απα­σχό­ληση.

Σενάριο 2 – (Αισιό­δοξο σενάριο): Πρό­κει­ται για την περί­πτωση όπου το προ­τει­νό­μενο σχέδιο στρα­τη­γι­κής διοί­κη­σης εφαρ­μό­ζε­ται μερικώς και όχι στο σύνολό του. Παρόλα αυτά δημιουρ­γεί τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις κατα­σκευής 15% του συνόλου των ήδη χωρο­θε­τη­μέ­νων θέσεων ελλι­με­νι­σμού την περίοδο 2022-2031. Εκτι­μά­ται ότι στο σενάριο αυτό και για σύνολο της δεκα­ε­τίας 2022-2031 θα δημιουρ­γή­σει μία σωρευ­τική οικο­νο­μική επί­πτωση της τάξης των €1.579 εκατ. Από το έτος 2031 και έπειτα το αισιό­δοξο σενάριο θα δημιουρ­γεί κατ’ έτος μία συνο­λική οικο­νο­μική επί­πτωση (άμεση και έμμεση) €332,9 εκατ. ενώ θα συντη­ρεί περί τις 4.652 θέσεις άμεσης απα­σχό­λη­σης.

Σενάριο 3 – (Βέλ­τι­στο σενάριο): Το προ­τει­νό­μενο σχέδιο στρα­τη­γι­κής διοί­κη­σης εφαρ­μό­ζε­ται στο μεγα­λύ­τερο τμήμα του, δημιουρ­γώ­ντας συν­θή­κες επα­νεκ­κί­νη­σης του κλάδου, αύξησης της αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τάς του και προ­σέλ­κυ­σης ιδιω­τι­κών κεφα­λαίων. Συνο­λικά το 30% των υφι­στά­με­νων χωρο­θε­τη­μέ­νων και μη κατα­σκευα­σμέ­νων θέσεων ελλι­με­νι­σμού, κατα­σκευά­ζε­ται και λει­τουρ­γεί. Στο σύνολο της εξε­τα­ζό­με­νης περιό­δου (2022-2031) οι 5.164 νέες θέσεις ελλι­με­νι­σμού θα δημιουρ­γή­σουν αθροι­στικά μία οικο­νο­μική συνει­σφορά της τάξεως των €2.862 εκατ. Από το έτος 2031 και έπειτα, οι νέες θέσεις ελλι­με­νι­σμού θα συνει­σφέ­ρουν οικο­νο­μικά (άμεση και έμμεση επί­πτωση) με €602,7 εκατ. ενώ θα συντη­ρούν 8.422 θέσεις εργα­σίας σε ετήσια βάση.

Πηγή ΟΤ