Aρχιεπίσκοπος Βλαντικαυκάζ και Αλανίας: «Η διακοπή της κοινωνίας μεταξύ των Πατριαρχείων μας, στενοχώρησε τους πάντες στην Ορθοδοξία»

Σεβα­σμιώ­τατε, σπου­δά­σατε στην Ελλάδα, μιλάτε με ευχέ­ρεια τα ελλη­νικά. Θα μπο­ρού­σατε να μοι­ρα­σθείτε μαζί μας τις εντυ­πώ­σεις από τις σπουδές Σας στην Αθήνα; Τι θυμάστε πιο έντονα;

Από το 1998 έως το 2002 έζησα στην Ελλάδα και σπού­δασα στο Τμήμα Κοι­νω­νι­κής Θεο­λο­γίας του Εθνικού Καπο­δι­στρια­κού Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών δια­τε­λώ­ντας ταυ­το­χρό­νως εφε­δρι­κός κλη­ρι­κός του ρωσικού κάτω παρεκ­κλη­σίου του ιερού ναού του Αγίου Μεγα­λο­μάρ­τυ­ρος Παντε­λε­ή­μο­νος Αχαρνών. Με θάλπος κι αγάπη αναπολώ εκείνα τα χρόνια, τα υπέροχα τοπία και τους εξαι­ρε­τι­κούς ανθρώ­πους, οι οποίοι με περιέ­βαλ­λαν. Γοη­τεύ­θηκα από την ομορφιά της Ελλάδας. Ναοί, μονές, αρι­στουρ­γή­ματα αρχι­τε­κτο­νι­κής, η πλούσια κλη­ρο­νο­μιά της αρχαίας Ελλάδας, ο τρόπος ζωής και η αντι­με­τώ­πισή της, όλα ήταν για μένα και­νούρ­για. Πρόλαβα ακόμη και τη δραχμή. Τα τέσσερα χρόνια, που έμεινα εκεί, γεμάτα μ᾽ ενδια­φέ­ρου­σες, ανε­ξί­τη­λες εντυ­πώ­σεις, μου προ­σέ­φε­ραν τερά­στια εμπει­ρία και θα μείνουν δια παντός στην καρδιά μου. Με ιδιαί­τερη συγκί­νηση διατηρώ στη μνήμη μου την ανά­μνηση του ανδριά­ντα του βασιλιά Λεωνίδα, που είναι τοπο­θε­τη­μέ­νος στις Θερ­μο­πύ­λες, και τον δρόμο, που οδηγεί σε αυτόν.

Ασχο­λεί­στε με την εκκλη­σια­στική διπλω­μα­τία περισ­σό­τερο από είκοσι χρόνια. Όλοι μας έχουμε στε­νο­χω­ρη­θεί από τη διακοπή της κοι­νω­νίας μεταξύ των Πατριαρ­χείων Μόσχας και Οικου­με­νι­κού. Πώς η Ρωσική Εκκλη­σία εξηγεί τις αιτίες αυτής της ρήξεως; Ποια είναι σήμερα η θέση της;

Έχετε δίκιο, η διακοπή της κοι­νω­νίας μεταξύ των Πατριαρ­χείων μας στε­νο­χώ­ρησε τους πάντες στην Ορθο­δο­ξία. Ο ίδιος τη βιώνω ως προ­σω­πική τρα­γω­δία, διότι με την Ελλάδα και την ελλη­νική Ορθο­δο­ξίας συν­δέ­ε­ται σεβαστό μέρος της ζωής μου.

Μολα­ταύτα, θέλω να το τονίσω αυτό, δεν είναι η Ρωσική Εκκλη­σία, που φέρει την ευθύνη για αυτή τη ρήξη. Δυστυ­χώς προ­σπα­θούν συχνά να παρου­σιά­σουν την ουκρα­νική εκκλη­σια­στική κρίση ως σύγκρουση δικαιο­δο­σιών μεταξύ των δύο Εκκλη­σιών. Αλλά μια τέτοια ερμη­νεία είναι ριζικώς εσφαλ­μένη. Ο Πατριάρ­χης Κων­στα­ντι­νου­πό­λεως και η περί αυτόν Σύνοδος όχι μόνον ίδρυσαν δική τους δικαιο­δο­σία στην Ουκρα­νία, αλλά έπραξε και κάτι, το οποίο εξέρ­χε­ται του πλαι­σίου της ορθό­δο­ξης εκκλη­σιο­λο­γίας. Κήρυξε μεμιάς ως αντι­κα­νο­νι­κούς και παρα­νό­μως «κατέ­χο­ντες» τους τίτλους τους τον ανα­γνω­ρι­σμένο από όλους μητρο­πο­λίτη Κιέβου και πάσης Ουκρα­νίας Ονού­φριο, περισ­σό­τε­ρους από εκατό επι­σκό­πους της Ουκρα­νι­κής Ορθο­δό­ξου Εκκλη­σίας. Ταυ­το­χρό­νως ανα­κή­ρυξε ως μόνη κανο­νική Εκκλη­σία στην Ουκρα­νία μια ομάδα, που συγκρο­τούν απο­κλει­στικά απο­σχι­σθέ­ντες από την Ουκρα­νική Ορθό­δοξη Εκκλη­σία και τρέ­φο­ντες έχθρα κατ᾽ αυτής αμε­τα­νό­η­τοι σχι­σμα­τι­κοί. Έτσι, απλώς, με μια μονο­κον­δυ­λιά αντι­κα­τέ­στησε την Εκκλη­σία στην Ουκρα­νία με μια παρα­συ­να­γωγή σχι­σμα­τι­κών της χώρας αυτής. Ίσως αυτό να είναι δυνατό στη φαντα­σία κάποιου, αλλά είναι αδύνατο στην Ορθό­δοξη Εκκλη­σία.

Θέλω να επα­να­λάβω, ότι δεν είναι η Ρωσική Εκκλη­σία, που έχει την ευθύνη για τη διακοπή κοι­νω­νίας μεταξύ των Εκκλη­σιών μας. Θα πω μάλιστα ότι το Πατριαρ­χείο Κων­στα­ντι­νου­πό­λεως από μόνο του διέκοψε την κοι­νω­νία με την Ουκρα­νική Ορθό­δοξη Εκκλη­σία, διότι, κατά τη γνώμη του, τέτοια Εκκλη­σία δεν υπάρχει πιά. Είναι δυνατόν να φαντα­σθούμε τώρα ότι ο Πατριάρ­χης Κων­στα­ντι­νου­πό­λεως θα προ­σκα­λέ­σει σε συλ­λεί­τουργο τον μητρο­πο­λίτη Κιέβου και πάσης Ουκρα­νίας Ονού­φριο; Από την πλευρά μας ανα­γκα­σθή­καμε να δια­κό­ψουμε την κοι­νω­νία με την Εκκλη­σία Κων­στα­ντι­νου­πό­λεως, έχοντας ως γνώμονα τους εκκλη­σια­στι­κούς κανόνες, σύμφωνα με τους οποίους «Ὁ κοι­νω­νών ἀκοι­νω­νήτω ἀκοι­νώ­νη­τος ἔστω». Δεν χάνουμε την ελπίδα ότι θα απο­κα­τα­στα­θεί η κοι­νω­νία μεταξύ των Εκκλη­σιών μας. Αλλά για να γίνει αυτό ο Πανα­γιώ­τα­τος Πατριάρ­χης Βαρ­θο­λο­μαίος θα πρέπει να απέχει από ενέρ­γειες, οι οποίες δεν είναι απλώς παρά­βαση των κανόνων, αλλά άρνηση της ίδιας της ορθό­δο­ξης εκκλη­σιο­λο­γίας.

Κατά τα χρόνια της προ­ε­δρίας του Πορο­σένκο έτυχε να επι­σκε­φθώ την Ουκρα­νία, να συνα­ντηθώ με κοι­νό­τη­τες, που υπέ­φε­ραν από τις αρπαγές ναών. Με συγκλό­νι­σαν κυριο­λε­κτικά τα βίντεο των αρπαγών. Οι συγκρού­σεις μεταξύ κοι­νο­τή­των, οι μαζικοί ξυλο­δαρ­μοί κλη­ρι­κών και θρη­σκευο­μέ­νων ήταν κάτι τρομερό. Ποια είναι η κατά­σταση επί του νέου προ­έ­δρου Ζελέν­σκι; Έχουν μειωθεί οι συγκρού­σεις;

Ναι, οι αρπαγές ναών είναι μια από τις πιο επώ­δυ­νες συνέ­πειες της παρα­χω­ρή­σεως του ουκρα­νι­κού αυτο­κε­φά­λου. Οι αρπαγές κατο­χυ­ρώ­νο­νταν ως «οικειο­θε­λείς μετα­πη­δή­σεις» κοι­νο­τή­των στην Αυτο­κέ­φαλη Εκκλη­σία, αλλά στην πραγ­μα­τι­κό­τητα οι ναοί αρπά­ζο­νταν από τις κοι­νό­τη­τες συχνά με τη βία, βάσει πλα­στο­γρα­φη­μέ­νων εγγρά­φων, κατά παρά­βαση δικα­στι­κών απο­φά­σεων. Στο Δια­δί­κτυο υπάρ­χουν πολλά βίντεο όπου οι χερο­δύ­να­μοι νεαροί ξυλο­κο­πούν ηλι­κιω­μέ­νες, τους σπάνε τα χέρια, αφαι­ρούν σταυ­ρούς από ιερείς και τους εκδιώ­κουν από ναούς… Υπάρχει ακόμη και βιντε­ο­σκο­πη­μένη σκηνή, όπου οπαδός του ουκρα­νι­κού αυτο­κέ­φα­λου δέρνει επί­σκοπο…

Η πλειο­νό­τητα όσων συμ­με­τέ­χουν σε αρπαγές είναι άνθρω­ποι ακραίων πεποι­θή­σεων, αλλά είμαι πεπει­σμέ­νος ότι δεν εκκλη­σιά­ζο­νται. Η παρα­χώ­ρηση του αυτο­κέ­φα­λου τους παρα­κί­νησε σε βία. Όμως τούτο δεν είχε σχέση με την πραγ­μα­τική ζωή της Εκκλη­σίας. Ανα­τρέξτε στο Δια­δί­κτυο, δείτε τις τρέ­χου­σες μετα­δό­σεις ακο­λου­θιών: οι ναοί των σχι­σμα­τι­κών παρα­μέ­νουν άδειοι. Οι κατα­λή­ψεις ναών είναι καθαρά πολι­τική ενέρ­γεια. Το κύριο κύμα των αρπαγών οργα­νώ­θηκε ενόψει της προ­ε­δρι­κής εκστρα­τείας του 2019. Με την απο­χώ­ρηση του Πορο­σένκο και την αντι­κα­τά­σταση των ελεγ­χό­με­νων από αυτόν τοπικών Αρχών η ένταση μειώ­θηκε. Οι αρπαγές συνε­χί­ζο­νται σ᾽ εκείνες τις περιο­χές, όπου ο Πορο­σένκο δια­τή­ρησε ακόμη την επιρροή του.

Την ίδια στιγμή παρέ­μεινε η συστη­μική απειλή. Δεν έχουν ακυ­ρω­θεί οι νόμοι, που επι­βάλ­λουν δια­κρί­σεις σε βάρος της Ουκρα­νι­κής Ορθο­δό­ξου Εκκλη­σίας. Πολύ περισ­σό­τερο, το κυβερ­νόν κόμμα κατα­χώ­ρησε ολό­κληρη σειρά νέων νομο­σχε­δίων. Ένα από αυτά, λ.χ. επι­τρέ­πει στον πρόεδρο και το Συμ­βού­λιο Εθνικής Ασφά­λειας της Ουκρα­νίας να δια­λύ­σει χωρίς δίκη οποια­δή­ποτε θρη­σκευ­τική οργά­νωση με αβέ­βαιες πολι­τι­κές κατη­γο­ρίες, δημεύ­ο­ντας την περιου­σία της.

Με μια πολι­τική απόφαση είναι αδύνατο να δια­λυ­θεί η μεγα­λύ­τερη ομο­λο­γία της χώρας. Συγκλο­νί­ζει η αντοχή, την οποία επέ­δει­ξαν οι θρη­σκευό­με­νοι της Ουκρα­νι­κής Ορθο­δό­ξου Εκκλη­σίας. Αυτοί οι γεν­ναίοι και ευλα­βείς άνθρω­ποι είναι πραγ­μα­τι­κοί ομο­λο­γη­τές. Σχεδόν δεν υπάρχει περι­στα­τικό, όπου κατά την αρπαγή ναού να επέ­τρε­ψαν να παρα­συρ­θούν σε καυ­γά­δες ή να αντα­πέ­δω­σαν με χτύπημα στο χτύπημα. Κοι­νό­τη­τες, οι οποίες έχασαν τους ναούς τους και στε­ρή­θη­καν την νομική τους υπό­σταση, δεν δια­λύ­ο­νται. Εξα­κο­λου­θούν να προ­σεύ­χο­νται και να τελούν ακο­λου­θίες συχνά σε οικίες, ενίοτε και στο ύπαιθρο. Πολλοί εξ αυτών κτίζουν ήδη νέους ναούς.

Το ποίμνιο του μητρο­πο­λίτη Κιέβου και πάσης Ουκρα­νίας Ονου­φρίου έχει σταθερή θέση ενεργού πολίτη και πρόθεση να υπε­ρα­σπι­στεί τον εαυτό του εντός του πλαι­σίου του νόμου. Κατά των νέων νομο­σχε­δίων με τις δια­κρί­σεις μέσα σε λίγες μόλις ημέρες συγκε­ντρώ­θηκε ένα εκα­τομ­μύ­ριο υπο­γρα­φών, οι οποίες κατα­τέ­θη­καν απευ­θείας στο γραφείο του Προ­έ­δρου. Φρονώ ότι σε περί­πτωση, που ενι­σχυ­θεί η πίεση εκ μέρους των Αρχών, η κατά­ληξη θα είναι όπως στο Μαυ­ρο­βού­νιο: ο ορθό­δο­ξος λαός κατά εκα­τομ­μύ­ρια θα βγει στους δρόμους.

Θα ενωθεί και πάλι η ουκρα­νική Ορθο­δο­ξία;

Μια Τοπική Εκκλη­σία εδρά­ζε­ται επί της πίστεως και της ευλά­βειας των πιστών της. Ενώ το σχίσμα εξαρ­τά­ται από πολι­τι­κές συγκυ­ρίες. Η πίστη και τα θρη­σκευ­τικά αισθή­ματα είναι πολύ πιο μακρό­χρονα από την πολι­τική. Συν Θεώ, όταν αλλά­ξουν οι πολι­τι­κές συγκυ­ρίες, θα παρέλ­θει και το σχίσμα και θα ζήσει η Εκκλη­σία. Κάθε προ­σπά­θεια πολι­τι­κο­ποι­ή­σως του ζητή­μα­τος είναι κατα­δι­κα­σμένη σε ακαρπία. Υπάρ­χουν αρχές του κανο­νι­κού δικαίου, οι οποίες υιο­θε­τή­θη­καν από την Ορθο­δο­ξία: η αποδοχή των σχι­σμα­τι­κών πρέπει να γίνει από εκείνη την Τοπική Εκκλη­σία, από την οποία απο­σχί­σθη­καν και μάλιστα αφού δηλώ­σουν μετά­νοια. Μόνον αυτού του είδους η επα­νέ­νωση θα είναι ανθε­κτική. Όμως απαι­τού­νται καλή γνώση της κατα­στά­σεως και συστη­μα­τική, μακρά εργασία.

Ποιος κατά την εκτί­μησή Σας πρέπει να οργα­νώ­σει τη δεύτερη συνά­ντηση κατά το σχήμα του Αμμάν: ο Πατριάρ­χης Θεό­φι­λος ή κάποιος άλλος από τους Προ­κα­θη­μέ­νους; Κατά πόσο αισιό­δο­ξος είσθε ως προς τη συμ­με­τοχή των κατά τόπους Εκκλη­σιών σε μια τέτοια συνά­ντηση; Θα υπάρ­ξουν πολλοί μετέ­χο­ντες και θα επι­τευ­χθεί να βρεθεί η οδός προς την καταλ­λαγή;

Προτιμώ να απέχω οποιασ­δή­ποτε εκτι­μή­σεως ως προς τον αριθμό των μετε­χό­ντων ή των απο­τε­λε­σμά­των μιας νέας αδελ­φι­κής συνα­ντή­σεως Προ­κα­θη­μέ­νων και αντι­προ­σώ­πων των κατά τόπους Εκκλη­σιών, εάν γίνει μια τέτοια συνά­ντηση. Την πρω­το­βου­λία της προη­γού­με­νης συνα­ντή­σεως, που διε­ξή­χθη στο Αμμάν τον Φεβρουά­ριο του παρελ­θό­ντος έτους ανέλαβε ο Μακα­ριώ­τα­τος Πατριάρ­χης Ιερο­σο­λύ­μων Θεό­φι­λος. Φρονώ ότι θα ήταν φυσιο­λο­γικό, εάν και η νέα συνέ­λευση γινόταν υπό την αιγίδα του. Τούτο φαί­νε­ται φυσιο­λο­γικό επίσης και για τον λόγο ότι η Εκκλη­σία των Ιερο­σο­λύ­μων είναι Μητέρα πασών των Εκκλη­σιών, εκ της οποίας ούτως ή άλλως έλκουν την κατα­γωγή τους όλες οι κατά τόπους Εκκλη­σίες. Σε πρό­σφατη ανοικτή επι­στολή προς τους Προ­κα­θη­μέ­νους των κατά τόπους Εκκλη­σιών ο Μακα­ριώ­τα­τος υπεν­θύ­μισε ότι οι μετέ­χο­ντες της περ­σι­νής συνα­ντή­σεως συμ­φώ­νη­σαν να συγκε­ντρω­θούν εκ νέου και να συνε­χί­σουν τις αδελ­φι­κές συζη­τή­σεις. Ελπί­ζουμε ότι η επι­δη­μιο­λο­γική κατά­σταση θα επι­τρέ­ψει αυτές οι αγαθές προ­θέ­σεις να υλο­ποι­η­θούν, καθότι η δια­μορ­φω­θείσα βαθιά κρίση στις διορ­θό­δο­ξες σχέσεις είναι πρό­βλημα, το οποίο με κοινές προ­σπά­θειες καλού­νται να επι­λύ­σουν όλες οι κατά τόπους Ορθό­δο­ξες Εκκλη­σίες. Λυπού­μα­στε, που η Εκκλη­σία Κων­στα­ντι­νου­πό­λεως απο­φεύ­γει επίμονα έναν τέτοιο διάλογο.

Στην Ελλάδα εφέτος εορ­τά­ζε­ται η 200ή επέ­τειος της Ελλη­νι­κής Επα­να­στά­σεως του 1821. Ιδιαι­τέ­ρως τονί­σθηκε ο ρόλος της Ρωσίας στα γεγο­νότα εκείνων των χρόνων και οι σχέσεις των δύο λαών μας, που τους ενώνει η Ορθο­δο­ξία.

Πράγ­ματι, η ενότητα στην πίστη ήταν η κεντρική κινη­τή­ρια δύναμη, που ώθησε τους Ρώσους να συμ­με­τά­σχουν στο ελλη­νικό απε­λευ­θε­ρω­τικό κίνημα, διότι τα βάσανα των ομο­θρή­σκων Ελλήνων, οι οποίοι τελού­σαν υπό οθω­μα­νικό ζυγό, δεν άφησαν αδιά­φορο κανέναν στην Πατρίδα μου. Χωρίς τις πολ­λα­πλές επι­τυ­χείς στρα­τιω­τι­κές επι­χει­ρή­σεις, που ανέλαβε η Ρωσία κατά της Τουρ­κίας, χωρίς την Συνθήκη Ειρήνης της Αδρια­νου­πό­λεως, με την οποία ολο­κλη­ρώ­θηκε ο ρωσο­τουρ­κι­κός πόλεμος και υπο­χρε­ώ­θηκε ο σουλ­τά­νος να ανα­γνω­ρί­σει την Ελλάδα ως οντό­τητα, είναι αδύνατο να φαντα­σθούμε ότι θα απο­κτούσε την ελευ­θε­ρία της. Εξίσου σπου­δαία ήταν η συμβολή της Ρωσίας στη δια­μόρ­φωση της ελλη­νι­κής ελίτ, η οποία προ δια­κο­σίων ετών κατέστη κινη­τή­ρια δύναμη του απε­λευ­θε­ρω­τι­κού κινή­μα­τος. Όπως παρα­τή­ρησε ορθώς η Πρέσβυς της Ελλη­νι­κής Δημο­κρα­τίας στη Μόσχα κυρία Αι. Νασίκα, η Ρωσία και ο ρωσικός λαός επί αιώνες «παρεί­χαν ευνοϊ­κές συν­θή­κες σε πολλές γενιές των ομο­γε­νών μας, ούτως ώστε να έχουν τη δυνα­τό­τητα να ζουν εν ευη­με­ρία και με τη σειρά τους να προ­σφέ­ρουν πολλά στη δεύτερη Πατρίδα τους σε όλους τους τομείς: στην πολι­τική, την τέχνη, την οικο­νο­μία και το εμπόριο, στην παιδεία και την αγα­θο­ερ­γία».