Τα ελληνικά ηφαίστεια στο μικροσκόπιο των επιστημόνων: «Κοιμούνται» ακόμα, αλλά…

«Σαν ηφαί­στειο που ξυπνά…». Το γνωστό τρα­γούδι της Άλκη­στης Πρω­το­ψάλτη δεν ισχύει για τα ηφαί­στεια της Ελλάδας. Όπως λένε οι επι­στή­μο­νες τα ηφαί­στεια μας ευτυχώς, ακόμα κοι­μού­νται.

Η τελευ­ταία ηφαι­στειακή δρα­στη­ριό­τητα κατα­γρά­φηκε πολλά χρόνια πριν – και συγκε­κρι­μένα στα τέλη της δεκα­ε­τίας του 90 όταν το ηφαί­στειο της Νισύρου είχε προ­κα­λέ­σει σει­σμική δρα­στη­ριό­τητα που κράτησε δυόμισι χρόνια, προ­κα­λώ­ντας μικρές ζημιές.

Οι ειδικοί όμως, εξα­κο­λου­θούν να το παρα­κο­λου­θούν από κοντά, όπως και το γει­το­νικό ηφαί­στειο της Σαντο­ρί­νης. Αυτά άλλωστε, είναι και τα πιο επι­κίν­δυνα στο μεγάλο ηφαι­στειακό τόξο του Νοτίου Αιγαίου.

Νίσυρος: Μικρή δρα­στη­ριό­τητα στα τέλη του ’90

Η Νίσυρος μαζί με τα Μέθανα, τη Μήλο και τη Σαντο­ρίνη συγκα­τα­λέ­γε­ται στα ενεργά ηφαί­στεια της χώρας μας.

Τα παλαιό­τερα πετρώ­ματα του νησιού χρο­νο­λο­γού­νται στα 160.000 έτη ενώ τα νεότερα (προϊ­στο­ρικά) είναι 15.000 ετών και καλύ­πτουν ολό­κληρο το νησί.

Το μεγα­λύ­τερο μέρος του νησιού της Νισύρου είναι ορεινό, ηφαι­στειο­γε­νές και πολύ εύφορο.Το ηφαί­στειο απο­τε­λεί­ται από διάφορα είδη πετρω­μά­των όπως βασάλ­τες, ανδε­σί­τες, δακίτες και ρυό­λι­θους. Ορι­σμένα μάλιστα έχουν χρη­σι­μο­ποι­η­θεί για την κατα­σκευή κτι­σμά­των όπως το Παλαιό­κα­στρο και Καμπα­να­ριό του Αγ. Ιωάννου του Θεο­λό­γου έξω από τα Νικιά.

Σύμφωνα με εκτι­μή­σεις δύο εκρή­ξεις σημειώ­θη­καν πριν από 25.000 χρόνια.

Το ηφαί­στειο εξερ­ράγη και το 1422 ενώ τέσ­σε­ρις αιώνες αργό­τερα, το 1872, η έκρηξη του ηφαι­στείου προ­κά­λεσε σει­σμούς. Τέφρα και άλλα υλικά κάλυψαν το έδαφος του Ράμμου.

Μέθανα: Μόλις 50 χλμ απο την Αθήνα

Το ενεργό ηφαί­στειο των Μεθάνων, που βρί­σκε­ται στον Σαρω­νικό κόλπο, σε από­σταση μόνο 50 χιλιο­μέ­τρων από την Αθήνα παρα­κο­λου­θεί­ται συστη­μα­τικά, από το Γεω­δυ­να­μικό Ινστι­τούτο του Εθνικού Αστε­ρο­σκο­πείου Αθηνών.

Η πιο πρό­σφατη εκρη­κτική δρα­στη­ριό­τητα του ηφαι­στείου συνέβη τον 3ο αιώνα π.Χ. και ανα­φέ­ρε­ται από τους αρχαί­ους ιστο­ρι­κούς Στρά­βωνα, Παυ­σα­νία και Οβίδιο.

Στην ευρύ­τερη περιοχή των Μεθάνων η πιο πρό­σφατη έκρηξη συνέβη πριν από περίπου 300 χρόνια, στον υπο­θα­λάσ­σιο χώρο ενάμισι χιλιό­με­τρο βόρεια της χερ­σο­νή­σου, όπου έχουν εντο­πι­σθεί ίχνη του­λά­χι­στον 30 παλαιών ηφαι­στείων, των οποίων η δρα­στη­ριό­τητα ξεκί­νησε πριν από ενάμισι εκα­τομ­μύ­ριο χρόνια.

Η σύγ­χρονη υδρο­θερ­μική δρα­στη­ριό­τητα στη λου­τρό­πολη των Μεθάνων σχε­τί­ζε­ται με την ηφαι­στειακή γεω­θερ­μία. Αν και πιο πρό­σφατα το ηφαί­στειο δεν έχει δώσει ανη­συ­χη­τικά σημάδια, η κοντινή από­στασή του από την Αθήνα δεν παύει να απο­τε­λεί πηγή ανη­συ­χίας.

Μήλος: Πριν από 2–3 εκα­τομ­μύ­ρια χρόνια

H Mήλος απο­τε­λεί­ται σχεδόν εξ ολο­κλή­ρου από ηφαί­στεια ενώ από πολλούς απο­κα­λεί­ται το ηφαι­στειακό νησί.

Η ηφαι­στειακή δρα­στη­ριό­τητα της Μήλου ξεκί­νησε πριν από 2 – 3 εκα­τομ­μύ­ρια χρόνια ενώ κάποιο ηφαί­στειο εκεί έχει να εκραγεί τα τελευ­ταία 90.000 χρόνια.

Στο νησί επίσης υπάρ­χουν δύο σβηστά ηφαί­στεια, το ηφαί­στειο της Φυρι­πλά­κας, το οποίο βρί­σκε­ται στο κεντρικό και νότιο τμήμα του νησιού, το ηφαί­στειο του Tράχηλα, στο Bορειοδυτικό τμήμα.

Παρά το γεγονός πως η Μήλος έχει να παρου­σιά­σει έκρηξη μεγάλο χρονικό διά­στημα, δε θεω­ρεί­ται πως είναι ανε­νεργή αφού o ηφαι­στεια­κός ατμός και τα αέρια που εκπέ­μπο­νται στην ατμό­σφαιρα φτάνουν τις θερ­μο­κρα­σίες των 100 °C.

Η Σαντο­ρίνη και η Μινωική Κρήτη

Οσο για το ηφαί­στειο της Σαντο­ρί­νης ειναι από τα μεγα­λύ­τερα υπο­θα­λάσ­σια ενεργά ηφαί­στεια στο κόσμο. Ισως το μόνο ηφαί­στειο που η Καλ­ντέρα του φθάνει μέχρι τη θάλασσα. Η μεγα­λύ­τερή του έκρηξη συνέβη κατά την διάρ­κεια της Μινωική Εποχής του Χαλκού πριν από 3.600 χρόνια.

Ολό­κληρο το κέντρο του τότε κυκλι­κού νησιού βυθί­στηκε στη θάλασσα κατά την διάρ­κεια της τρο­με­ρής ηφαι­στεια­κής έκρηξης. Η έκρηξη προ­κά­λεσε παλιρ­ροιακό κύμα που κυριο­λε­κτικά αφάνισε τον προηγ­μένο πολι­τι­σμό της Μινω­ι­κής Κρήτης, 70 μίλια νότια της Σαντο­ρί­νης.

Η τερά­στια μάζα ελα­φρό­πε­τρας που εκτι­νά­χθηκε κατά την ηφαι­στειακή έκρηξη κάλυψε την επι­φά­νεια της θάλασ­σας σε μία ευρεία περιοχή που εν συνε­χεία ξεβρά­στη­καν στις ακτές σε υψη­λό­τερα επίπεδα από το τσου­νάμι που προ­κλή­θηκε από την έκρηξη.

Τα ηφαί­στεια της Ελλάδας δεν ξυπνάνε, προς το παρόν

Προς το παρόν, τα ηφαί­στεια της Ελλάδας «κοι­μού­νται». Υπο­λο­γί­ζο­ντας βέβαια την ιστορία τους, οι επι­στή­μο­νες δεν

αμφι­βάλ­λουν ότι κάποια στιγμή θα ξυπνή­σουν. Βέβαια, τα ηφαί­στεια δεν είναι σαν τους σει­σμούς. Οι εκρή­ξεις τους μπορούν να προ­βλε­φθούν μέχρι και ένα μήνα νωρί­τερα γιατί είναι πολλά τα σημάδια που χτυπούν το «καμπα­νάκι».

Κατά τα φαι­νό­μενα πάντως, οι επι­στή­μο­νες δεν ανα­μέ­νουν μεγάλες εκρή­ξεις, αλλά μια αυξη­μένη δρα­στη­ριό­τητα. Οι μεγάλες εκρή­ξεις συμ­βαί­νουν σπάνια και τα ελλη­νικά ηφαί­στεια δεί­χνουν να έχουν ξεθυ­μά­νει.

Το μυστικό των ελλη­νι­κών ηφαι­στείων κρύ­βε­ται στα βάθη του Αιγαίου. Νότια της Κρήτης, κάτω από το απέ­ρα­ντο γαλάζιο του πελά­γους, μία συνεχής ανε­λέ­ητη σύγκρουση, η οποία κανείς δεν μπορεί να προ­βλέ­ψει πού θα κατα­λή­ξει, δια­μορ­φώ­νει το τοπίο στην επι­φά­νεια. Πρό­κει­ται για τη σύγκλιση της ευρω­παϊ­κής και της αφρι­κα­νι­κής λιθο­σφαι­ρι­κής πλάκας, που απ’ ό,τι φαί­νε­ται, δεν τα πάνε και τόσο καλά μεταξύ τους…

Η πρώτη κινεί­ται προς τα νοτιο­δυ­τικά, ενώ η δεύτερη υπο­βυ­θί­ζε­ται και προτιμά την αντί­θετη κατεύ­θυνση. Εκεί που λεπταί­νει η αφρι­κα­νική πλάκα, το μάγμα βρίσκει την ευκαι­ρία και βγαίνει προς τα έξω.

Οι συνέ­πειές αυτής της σύγκρου­σης έχουν γίνει ορατές σε δια­φο­ρε­τικά χρονικά σημεία στην ιστορία του ελλα­δι­κού χώρου, επη­ρε­ά­ζο­ντας άμεσα την εξέλιξή του.

Οι επι­στή­μο­νες έχουν ανα­κα­λύ­ψει εκρή­ξεις ηφαι­στείων μέχρι και τριά­μισι εκα­τομ­μύ­ρια χρόνια παλιές, στη Μήλο, τη Νίσυρο, το Σουσάκι Κοριν­θίας, την Αίγινα, τον Πόρο.

Όλα τα ηφαί­στεια του Αιγαίου είναι «στρωματο-ηφαίστεια» με κωνοειδή μορφή. Οι κρα­τή­ρες τους έχουν σχήμα κώνου και έχουν αλλοιω­θεί είτε από διά­βρωση, όπως στη Μήλο, είτε από «καλ­δε­ρο­ποί­ηση», δηλαδή έχει βυθι­στεί λόγω μεγάλης έκρηξης, όπως στη Σαντο­ρίνη.

Πηγή: topontiki.gr