Πώς θα «πρασινίσουν» τα ελληνικά νησιά: Όλα τα project που «τρέχουν»

Ολοένα και περισ­σό­τερο «ρεύμα» αποκτά το «πρα­σί­νι­σμα» των ελλη­νι­κών νησιών, αφού πέρα από τα διάφορα projects που υλο­ποιού­νται ad hoc σε μικρά μη δια­συν­δε­δε­μένα νησιά (αρχής γενο­μέ­νης από την Τήλο), επι­τα­χύ­νε­ται ο σχε­δια­σμός και για άλλες δράσεις μέσω του Μηχα­νι­σμού Δίκαιης Μετά­βα­σης. Την ίδια στιγμή,  το υπουρ­γείο  Περι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας διεκ­δι­κεί και έναν «κου­μπαρά»  εκα­το­ντά­δων εκα­τομ­μυ­ρίων ευρώ είχε προ­βλε­φθεί ειδικά για την Ελλάδα (υπό  ορι­σμέ­νες προ­ϋ­πο­θέ­σεις)  στην κοι­νο­τική Οδηγία 2018/410, με δωρεάν διάθεση 25 εκατ. δικαιω­μά­των ρύπων από το Ευρω­παϊκό Σύστημα Εμπο­ρίας Ρύπων ETS για τις ηλε­κτρι­κές δια­συν­δέ­σεις, ενώ με ταχείς ρυθμούς προ­χω­ρούν και οι νησιω­τι­κές δια­συν­δέ­σεις του ΑΔΜΗΕ που μετά τις Κυκλά­δες, ετοι­μά­ζε­ται στο αμέσως επόμενο διά­στημα να βάλει στην «πρίζα» και την Κρήτη, με την ηλέ­κτριση της «μικρής» δια­σύν­δε­σης με την Πελο­πόν­νησο μέσα στο καλο­καίρι.

O Aη-Στράτης, η Αστυ­πά­λαια, η Χάλκη και….τα άλλα νησιά

Η υπο­γραφή της προη­γού­με­νης εβδο­μά­δας της σύμ­βα­σης μεταξύ του ΚΑΠΕ και της  ΤΕΡΝΑ Ενερ­γειακή για την κατα­σκευή του project του Αη-Στράτη, προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού 3 εκατ. ευρώ, σημα­το­δο­τεί την είσοδο σε τροχιά υλο­ποί­η­σης μιας προ­σπά­θειας που ξεκί­νησε το 2009, αλλά μετε­ξε­λί­χθηκε σε ένα ιδιό­τυπο «πράσινο»….Γεφύρι της Άρτας. Μετά από μεγάλες προ­σπά­θειες  το έργο απε­γκλω­βί­στηκε από τα γρα­νά­ζια της γρα­φειο­κρα­τίας και δια­σφά­λισε την απα­ραί­τητη χρη­μα­το­δό­τηση από το ΕΣΠΑ και το Πρό­γραμμα Δημο­σίων Επεν­δύ­σεων. Το έργο που θα ολο­κλη­ρω­θεί σε δυο χρόνια στο­χεύει σε διείσ­δυση των ΑΠΕ στο ηλε­κτρικό σύστημα του νησιού άνω του 85%, με ταυ­τό­χρονη κάλυψη του μεγα­λύ­τε­ρου μέρους των αναγκών θέρ­μαν­σης των κατοί­κων.

Ο στόχος αυτός θα επι­τευ­χθεί με την εγκα­τά­σταση ενός υβρι­δι­κού συστή­μα­τος, απο­τε­λού­με­νου από ανε­μο­γεν­νή­τρια ισχύος 900 kW και φωτο­βολ­ταϊ­κού σταθμού 225 kW, μαζί με συστή­ματα απο­θή­κευ­σης ηλε­κτρι­κής ενέρ­γειας με μπα­τα­ρίες 2,68 MWh/1,34 MW. Επίσης, θα κατα­σκευα­στεί σταθμός μετα­τρο­πής της περίσ­σειας ηλε­κτρι­κής ενέρ­γειας των ΑΠΕ σε θερμική ενέρ­γεια, η οποία θα απο­θη­κεύ­ε­ται σε δεξα­με­νές ζεστού νερού. Τέλος, θα κατα­σκευα­στεί δίκτυο τηλε­θέρ­μαν­σης σε ολό­κληρο τον οικισμό του Αη-Στράτη για τη διανομή του ζεστού νερού στις κεντρι­κές θερ­μάν­σεις των κατοί­κων.

Το τελευ­ταίο διά­στημα προ­χω­ρούν δυο ακόμα projects -με συμ­με­τοχή μεγάλων ομίλων του εξωτερικού-, τα οποία προ­ω­θούν όχι μόνο την πράσινη ενέρ­γεια, αλλά και την πράσινη κινη­τι­κό­τητα, αφού η διείσ­δυση των ΑΠΕ συν­δυά­ζε­ται με δράσεις εξη­λε­κτρι­σμού των οχη­μά­των. Ο λόγος για την σύμπραξη του Ελλη­νι­κού Δημο­σίου και της Volkswagen στο έργο Smart and Sustainable Island στην Αστυ­πά­λαια, προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού 10 εκατ. ευρώ. Σε συνέ­χεια του Μνη­μο­νίου Συνερ­γα­σίας που υπε­γράφη το Νοέμ­βριο του 2020, έχουν συστα­θεί Ομάδες Εργα­σίας (με συμ­με­τοχή όλων των εμπλε­κό­με­νων μερών Volkswagen, ΥΠΕΞ, ΥΠΕΝ, ΔΕΔΔΗΕ, Δήμος Αστυ­πά­λαιας) για την υλο­ποί­ηση του προ­γράμ­μα­τος.

Σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες του «MR», επί τάπητος αυτή τη στιγμή βρί­σκε­ται η κοι­νο­ποί­ηση στην Διεύ­θυνση Αντα­γω­νι­σμού της Κομι­σιόν ενός ειδικού προ­γράμ­μα­τος τύπου «Κινού­μαι Ηλε­κτρικά» ειδικά για την Αστυ­πά­λαια (με αυξη­μέ­νες επι­δο­τή­σεις  για αγορά ηλε­κτρι­κών ΙΧ σε σχέση με το υφι­στά­μενο πρό­γραμμα που «τρέχει» αυτή τη στιγμή σε όλη την Ελλάδα) και η ορι­στι­κο­ποί­ηση του μοντέ­λου για τον υβρι­δικό σταθμό της Αστυ­πά­λαιας και των δια­δι­κα­σιών για την ανάθεση και κατα­σκευή του (αν θα γίνει δηλαδή ως πιλο­τικό έργο ή με δια­γω­νι­στι­κές δια­δι­κα­σίες).

Στις αρχές του έτους, εξάλλου, το ΥΠΕΝ εξήγ­γειλε τη συνερ­γα­σία της ελλη­νι­κής κυβέρ­νη­σης με την γαλλική «τρι­πλέτα» των Citroen-Akuo Energy-Vinci για το «πρα­σί­νι­σμα» ενός ακόμα νησιού του Αιγαίου (που δεν κατο­νο­μά­στηκε επι­σή­μως, αλλά σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες πρό­κει­ται για την Χάλκη) κατά τα πρότυπα της Αστυ­πά­λαιας. Σύμφωνα, με πλη­ρο­φο­ρίες, αυτή τη στιγμή βρί­σκο­νται σε εξέλιξη οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις μεταξύ των εμπλε­κό­με­νων μερών για την κατάρ­τιση Μνη­μο­νίου Κατα­νό­η­σης (MoU) που θα οριο­θε­τεί το πλαίσιο της ελληνο-γαλλικής σύμπρα­ξης και τις παρα­μέ­τρους του έργου. Σημειώ­νε­ται ότι η Χάλκη είναι ένα από τα νησιά που έχουν δηλώσει συμ­με­τοχή στην ευρω­παϊκή πρω­το­βου­λία «Clean Energy for EU Islands» και έχει κατα­θέ­σει «οδικό χάρτη» για την μετά­βασή της σε καθα­ρό­τε­ρες πηγές ενέρ­γειας, μαζί με την Κάσο και τη Σύμη.

Οι καθυ­στε­ρή­σεις στο έργο του Αη-Στράτη του στέ­ρη­σαν τον τίτλο του πρώτου ελλη­νι­κού πρά­σι­νου νησιού, τίτλο τον οποίο κατέχει από το 2018 η Τήλος. Με χρη­μα­το­δό­τηση 11 εκατ. ευρώ από το ευρω­παϊκό πρό­γραμμα Horizon 2020 (που προωθεί την τεχνο­λο­γική και­νο­το­μία) κατα­σκευά­στηκε από την Eunice Energy Group το Tilos Project, που έχει κατα­στή­σει το νησί εν πολλοίς ενερ­γειακά αυτό­νομο, χάρη στην  πράσινη ενέρ­γεια που παρά­γε­ται από την ανε­μο­γεν­νή­τρια 800 KW και το φωτο­βολ­ταϊκό πάρκο 160 KW που θα μπορεί να απο­θη­κεύ­ε­ται σε μπα­τα­ρίες και να καλύ­πτει τις ανάγκες του νησιού κατά 75%. Από το 2019, εξάλλου, λει­τουρ­γεί και το υβρι­δικό έργο της ΔΕΗ Ανα­νε­ώ­σι­μες ΝΑΕΡΑΣ στην Ικαρία, προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού 55 εκατ. ευρώ, οποίο αξιο­ποιεί το νερό και τον αέρα του νησιού  και με τη συμβολή του η Ικαρία θα καλύ­πτει το 50% των ενερ­γεια­κών της αναγκών από ΑΠΕ.

Ο Μηχα­νι­σμός Δίκαιης Μετά­βα­σης και το Εδαφικό Σχέδιο Νήσων

Την ίδια στιγμή, ως επι­τα­χυ­ντής της απαν­θρα­κο­ποί­η­σης των νησιών μπορεί να λει­τουρ­γή­σουν τα κον­δύ­λια του Μηχα­νι­σμού Δίκαιης Μετά­βα­σης, καθώς είναι υπο­χρε­ω­τική η χρήση τους και για αυτές τις δράσεις (πέραν των δράσεων για την δίκαιη μετά­βαση των λιγνι­τι­κών περιο­χών της Δυτικής Μακε­δο­νίας και Μεγα­λό­πο­λης λόγω του σβη­σί­μα­τος των φου­γά­ρων της ΔΕΗ).  Το ποσό που θα κατευ­θυν­θεί στα νησιά του Αιγαίου (Βορείου και Νοτίου) και την Κρήτη δεν έχει ακόμα ορι­στι­κο­ποι­η­θεί. Περισ­σό­τερο σαφής εικόνα θα υπάρχει μόλις ολο­κλη­ρω­θεί το Εδαφικό Σχέδιο Νήσων, που θα δίνει τις κατευ­θύν­σεις για τα projects που μπορούν να χρη­μα­το­δο­τη­θούν και το ύψος της στή­ρι­ξης. Το Εδαφικό Σχέδιο Νήσων  καταρ­τί­ζε­ται αυτή τη στιγμή από την Επι­τροπή Σχεδίου Δίκαιης Ανα­πτυ­ξια­κής Μετά­βα­σης και μόλις εγκρι­θεί από την Ευρω­παϊκή Επι­τροπή θα «ξεκλει­δώ­σει» κον­δύ­λια όχι μόνο από τον Μηχα­νι­σμό Δίκαιης Μετά­βα­σης, αλλά κυρίως από τα Περι­φε­ρειακά και Τομεακά Επι­χει­ρη­σιακά Προ­γράμ­ματα του ΕΣΠΑ  2021-2027.

Προς αυτή την κατεύ­θυνση, υπό την ομπρέλα του εδα­φι­κού σχεδίου Νήσων έχει εντα­χθεί και η πρω­το­βου­λία της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής GReco Islands, η οποία επι­κε­ντρώ­νε­ται στην ολο­κλη­ρω­μένη μετά­βαση μικρών κατά βάση νησιών προς μία κυκλική και κλι­μα­τικά ουδέ­τερη οικο­νο­μία.  Δράσεις που θα μπο­ρού­σαν δυνη­τικά να χρη­μα­το­δο­τη­θούν σε αυτό το πλαίσιο είναι οι υβρι­δι­κοί σταθμοί παρα­γω­γής και απο­θή­κευ­σης ενέρ­γειας από ΑΠΕ στα μη δια­συν­δε­δε­μένα νησιά. Σημειώ­νε­ται ότι το επεν­δυ­τικό ενδια­φέ­ρον που έχει εκδη­λω­θεί για τέτοιους σταθ­μούς είναι ισχυρό και έχουν κατα­τε­θεί στη ΡΑΕ περί τις 170 αιτή­σεις. Όμως,  δεν έχει ακόμη ολο­κλη­ρω­θεί  το πλαίσιο τιμο­λό­γη­σης για τους εν λόγω σταθ­μούς που πέραν από την από­σβεση των επεν­δύ­σεων θα δια­σφα­λί­ζει την μικρό­τερη δυνατή επι­βά­ρυνση των κατα­να­λω­τών ηλε­κτρι­κής ενέρ­γειας, καθώς εκκρε­μεί η έγκριση της Γενικής Διεύ­θυν­σης Αντα­γω­νι­σμού για το σχήμα στή­ρι­ξης.

Ο «κου­μπα­ράς» από το Ευρω­παϊκό Ταμείο Ρύπων και οι αστε­ρί­σκοι

Τέλος, στο προ­σκή­νιο έχει έλθει και η προ­ο­πτική αξιο­ποί­η­σης ενός δυνη­τι­κού «κου­μπαρά» (της τάξης των 800 εκατ. ευρώ με τις σημε­ρι­νές τιμές ρύπων) που προ­έρ­χε­ται από τον ειδικό μηχα­νι­σμό για την Ελλάδα που προ­βλέ­πει η Οδηγία 2018/410 για διάθεση 25 εκα­τομ­μυ­ρίων δωρεάν δικαιω­μά­των ρύπων από το Ευρω­παϊκό Ταμείο Ρύπων. Βέβαια, δεν πρό­κει­ται για κάποιο…δώρο των Ευρω­παίων, καθώς η διάθεση των ρύπων συνο­δεύ­ε­ται από προ­ϋ­πο­θέ­σεις. Συγκε­κρι­μένα, τα κον­δύ­λια θα πρέπει να αξιο­ποι­η­θούν για έργα ηλε­κτρι­κών δια­συν­δέ­σεων και απο­θή­κευ­σης ενέρ­γειας και να απο­δεί­ξει ότι η Ελλάδα ότι, λόγω περιο­ρι­σμέ­νης πρό­σβα­σής της στις διε­θνείς αγορές ομο­λό­γων τα έργα αυτά δεν μπο­ρού­σαν να υλο­ποι­η­θούν με άλλο τρόπο. Απαι­τεί­ται επίσης και η αξιο­λό­γηση -από πλευράς της Ευρω­παϊ­κής Τρά­πε­ζας Επεν­δύ­σεων ότι τα προς χρη­μα­το­δό­τηση έργα είναι βιώσιμα.  Η πολι­τική ηγεσία του Υπουρ­γείου Περι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας απο­φά­σισε να εκκι­νή­σει τις σχε­τι­κές δια­δι­κα­σίες, προ­σβλέ­πο­ντας πιθα­νό­τατα σε χαλαρή ερμη­νεία του κρι­τη­ρίου περί «περιο­ρι­σμέ­νης πρό­σβα­σης στις διε­θνείς αγορές», με δεδο­μένο το δύσκολο μακρο­οι­κο­νο­μικό περι­βάλ­λον. Έτσι, έχει υπο­βά­λει αίτημα στις αρμό­διες υπη­ρε­σίες της Κομι­σιόν για την ενερ­γο­ποί­ηση της σχε­τι­κής διά­τα­ξης της Οδηγίας, το οποίο έχει γίνει απο­δε­κτό επί της αρχής.  Κι ο Υπουρ­γός Περι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας Κώστας Σκρέκας, σε συνέ­ντευξή του προ­α­νήγ­γειλε τη σύσταση επι­τρο­πής που  θα ανα­λά­βει τον σχε­δια­σμό του επι­χει­ρη­σια­κού πλάνου για την αξιο­ποί­ηση των δια­θέ­σι­μων ευρω­παϊ­κών πόρων για την απαν­θρα­κο­ποί­ηση των νησιών.

Πηγή: moneyreview.gr