Ζητείται λύση για τα νησιά που έγιναν «δάση»-Τι δείχνει ο δασικός χάρτης στα Δωδεκάνησα

Η αλήθεια είναι ότι οι κάτοι­κοι του Αιγαίου θα προ­τι­μού­σαν τα νησιά τους να χαρα­κτη­ρι­στούν «πράσινα»… για οποιον­δή­ποτε λόγο εκτός από αυτόν. Η ανάρ­τηση των δασικών χαρτών σε Κυκλά­δες και Δωδε­κά­νησα (αλλά και στην Κρήτη και στο Βόρειο Αιγαίο) προ­κά­λεσε ανα­στά­τωση στις τοπικές κοι­νω­νίες, καθώς σε πολλά νησιά οι δασικές εκτά­σεις –άρα αυτές που δεν μπορούν να χτι­στούν– ξεπερ­νούν το 50%, 60% ή και 70%. Μέσα από την ανάρ­τηση αυτή ανα­δει­κνύ­ε­ται πλήθος ζητη­μά­των, κάποια από τα οποία υφί­στα­νται για περισ­σό­τερο από έναν αιώνα: Ο τρόπος «δια­δο­χής» του Δημο­σίου από το οθω­μα­νικό κράτος ή την ιταλική διοί­κηση. Οι τοπικές δια­φο­ρές στην ιδιω­τική ιδιο­κτη­σία και τα μοτίβα που επι­κρα­τούν ή επι­κρα­τού­σαν μέχρι πριν από μερικές δεκα­ε­τίες. Τα είδη φυτών που η νομο­θε­σία θεωρεί δασικά και οι ερμη­νείες που έχουν γίνει από τις δασικές υπη­ρε­σίες. Τα τυχόν λάθη των μελε­τη­τών των χαρτών, που σε κάποιες περι­πτώ­σεις είναι εξό­φθαλμα και ο ρόλος κάποιων δασαρ­χών σε αυτά. Και, βέβαια, η εγγενής εχθρό­τητα του κόσμου απέ­να­ντι στους περιο­ρι­σμούς που πρέπει να συνε­πά­γε­ται η περι­βαλ­λο­ντική προ­στα­σία, καθώς κάθε χωράφι στα νησιά θεω­ρεί­ται –με δια­χρο­νική ευθύνη των τοπικών πολε­ο­δο­μιών– δυνάμει οικο­δο­μή­σιμο. Τα προ­βλή­ματα είναι πολύ έντονα στα Δωδε­κά­νησα. Μπορεί σε επίπεδο περι­φε­ρεια­κής ενό­τη­τας οι δασικές εκτά­σεις να καλύ­πτουν λίγο περισ­σό­τερο από το μισό (54,3%), ωστόσο σε κάποια συγκε­κρι­μένα νησιά το ποσοστό των δασικών είναι ιδιαί­τερα υψηλό: στη Σύμη το 88%, στο Αγα­θο­νήσι το 83%, στην Κάσο το 76%, στην Πάτμο το 74%, στην Κάρπαθο το 73%. Αντί­στοιχα στις Κυκλά­δες τα υψη­λό­τερα ποσοστά δασικών εκτά­σεων κατα­γρά­φο­νται στην Ηρα­κλειά και στα Κου­φο­νή­σια (79%), στην Αντί­παρο (56%), στη Νάξο (52%). Στις Κυκλά­δες όμως εμφα­νί­ζο­νται υψηλά ποσοστά δασω­μέ­νων αγρών: στην Κίμωλο (5,4%), στη Σίκινο (4,9%), στην Ανδρο (4,8%), στη Σίφνο (4,7%).

Η Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου, αλλά και αρκετοί δήμοι ζητούν νομο­θε­τική παρέμ­βαση για την αντι­με­τώ­πιση πολλών από αυτά τα ζητή­ματα, υπέρ της μείωσης των κατα­γε­γραμ­μέ­νων ως δασικών εκτά­σεων και της ανα­γνώ­ρι­σης του δικαιώ­μα­τος ιδιω­τι­κής ιδιο­κτη­σίας. Το Δημόσιο υπό­σχε­ται ρύθμιση μόλις δημο­σιευ­θεί η απόφαση του ΣτΕ κατά της τελευ­ταίας προ­σφυ­γής για τους δασι­κούς χάρτες (βλ. «Κ» 2/4/21). Σε κάθε περί­πτωση, ήταν η ώρα όλα αυτά τα ζητή­ματα να έρθουν στο φως. Το αν έπρεπε να είχαν αντι­με­τω­πι­στεί πριν από την ανάρ­τηση των χαρτών, αυτό είναι μια άλλη υπόθεση.

Δασικές εκτά­σεις καλύ­πτουν το 54,3% των Δωδε­κα­νή­σων

Πολύ υψηλά ποσοστά δασικών εκτά­σεων δείχνει ο δασικός χάρτης και στα Δωδε­κά­νησα. Στη Σύμη και στο Αγα­θο­νήσι οι προ­στα­τευό­με­νες από τη νομο­θε­σία εκτά­σεις ξεπερ­νούν το 80%, ενώ στην Κάσο, στην Κάρπαθο και στην Πάτμο το 70%. Στο μεγα­λύ­τερο νησί του συμπλέγ­μα­τος, τη Ρόδο, οι δασικές εκτά­σεις αγγί­ζουν τις 830.000 στρέμ­ματα, λίγο περισ­σό­τερο από το 60%.

Σύμφωνα με τα ανα­λυ­τικά στοι­χεία ανά νησί, τα οποία προ­έρ­χο­νται από το Ελλη­νικό Κτη­μα­το­λό­γιο, στο σύνολο των Δωδε­κα­νή­σων οι δασικές εκτά­σεις καλύ­πτουν το 54,3% (1,5 εκατ. στρέμ­ματα) και οι χορ­το­λι­βα­δι­κές το 18% (207.000 στρέμ­ματα). Εκχερ­σω­μέ­νες δασικές εκτά­σεις είναι μόλις το 0,9%, ενώ δασω­μέ­νοι αγροί το 3,7% (περίπου 202.000 στρέμ­ματα). Χωρίς καμία δέσμευση από τη δασική νομο­θε­σία είναι 648.000 στρέμ­ματα, ποσοστό 22,7%.

Ας δούμε τα στοι­χεία ανά νησί:

• Στο Αγα­θο­νήσι κατα­γρά­φε­ται το δεύτερο υψη­λό­τερο ποσοστό δασικής έκτασης στα Δωδε­κά­νησα (83,7%). Ακόμα 8,1% της έκτασης είναι χορ­το­λι­βα­δικό και 6,4% καμία από τις δύο κατη­γο­ρίες.

• Στην Αστυ­πά­λαια δασικό είναι το 49,3% και χορ­το­λι­βα­δικό το 37%. Σε καμία από τις δύο κατη­γο­ρίες το 10,6%.

• Στην Κάλυμνο δασικό είναι το 43,9%, χορ­το­λι­βα­δικό το 44% και σε καμία από τις δύο κατη­γο­ρίες το 8,9%.

• Στην Κάρπαθο δασικό κατα­γρά­φε­ται το 72,8%, χορ­το­λι­βα­δικό το 3,15% και κανένα από τα δύο το 10%. Υψηλό είναι το ποσοστό των δασω­μέ­νων αγρών (5,7% ή 17.500 στρέμ­ματα).

• Στην Κάσο, δασικό είναι το 76,4%, χορ­το­λι­βα­δικό το 2,6% και κανένα από τα δύο το 18,9%.

• Στην Κω, δασικό είναι το 34% και χορ­το­λι­βα­δικό το 1,3%. Στο νησί κατα­γρά­φε­ται το μεγα­λύ­τερο ποσοστό δασω­μέ­νων αγρών στα Δωδε­κά­νησα (14,9% ή 40.600 στρέμ­ματα). Εκτός δασικής νομο­θε­σίας το 48,2% του νησιού.

• Στους Λειψούς, δασικό είναι το 61,3%, χορ­το­λι­βα­δικό το 6,1% και κανένα από τα δύο το 29,1%.

• Στη Λέρο, δασικό είναι το 49%, χορ­το­λι­βα­δικό το 17,2% και κανένα από τα δύο το 32,1%.

• Στη Νίσυρο, δασικό είναι το 41%, χορ­το­λι­βα­δικό το 5,6% και κανένα από τα δύο το 49,1%.

• Στην Πάτμο, δασικό είναι το 74,9% και χορ­το­λι­βα­δικό το 3,4%. Στο νησί κατα­γρά­φε­ται το υψη­λό­τερο ποσοστό εκχερ­σω­μέ­νων δασικών εκτά­σεων (3% ή 1.100 στρέμ­ματα), ενώ σημα­ντικό είναι και το ποσοστό των δασω­μέ­νων αγρών (4,3% ή 1.700 στρέμ­ματα). Εκτός δασικής νομο­θε­σίας είναι το 14,4% του νησιού.

• Στη Ρόδο, δασικό είναι το 61,5%, χορ­το­λι­βα­δικό το 1,3%. Σημα­ντι­κές είναι οι δασω­μέ­νες αγρο­τι­κές εκτά­σεις (9,8% ή 133.900 στρέμ­ματα) και οι εκχερ­σω­μέ­νες δασικές εκτά­σεις (2,1% ή 28.900 στρ.). Εκτός δασικής νομο­θε­σίας είναι το 25,1% του νησιού.

• Στη Σύμη κατα­γρά­φε­ται το υψη­λό­τερο ποσοστό δασικών εκτά­σεων στα Δωδε­κά­νησα: 88,1%. Χορ­το­λι­βα­δικό είναι μόλις το 0,3%, ενώ εκτός δασικής νομο­θε­σίας το 10,2%.

• Στην Τήλο κατα­γρά­φε­ται το μικρό­τερο ποσοστό δασικών εκτά­σεων στα Δωδε­κά­νησα, μόλις 3,9% και το υψη­λό­τερο χορ­το­λι­βα­δι­κών, 69,1%.

• Τέλος στη Χάλκη δασικό είναι το 20,5%, χορ­το­λι­βα­δικό 52,8% και κανένα από τα δύο το 22,7%.

Να σημειω­θεί ότι στη Ρόδο, στην Κω και μέρος της Λέρου υπάρχει κτη­μα­το­λό­γιο από την εποχή της ιτα­λι­κής κυριαρ­χίας των Δωδε­κα­νή­σων, επο­μέ­νως οι δημό­σιες εκτά­σεις είναι κατα­γε­γραμ­μέ­νες ανε­ξαρ­τή­τως του χαρα­κτήρα τους. Πάντως, στα Δωδε­κά­νησα τα τελευ­ταία χρόνια έχουν προ­κύ­ψει διάφορα ζητή­ματα σε σχέση με την ιδιο­κτη­σία και ήρθαν στο φως μέσα από την κτη­μα­το­γρά­φηση – για παρά­δειγμα σε πολλά μικρά νησιά (λ.χ. Αρκιοί, Αγα­θο­νήσι, Μαράθι, Ψέριμος, Σαρία) το Δημόσιο παρα­χώ­ρησε το ’77 και ’84 εκτά­σεις για την ανέ­γερση μονίμων κατοι­κιών ώστε να ενθαρ­ρύ­νει την κατοί­κησή τους. Ομως η μετα­βί­βαση παρέ­μεινε στα προ­σύμ­φωνα και έτσι οι ιδιο­κτή­τες βρί­σκο­νται σήμερα μετέ­ω­ροι, με την περιου­σία τους να διεκ­δι­κεί­ται από δήμους ή θρη­σκευ­τικά ιδρύ­ματα.

Υποβολή αντίρ­ρη­σης

Τι μπορεί να κάνει ο πολίτης που δια­φω­νεί με το περιε­χό­μενο του δασικού χάρτη; Ο μόνος δρόμος είναι η υποβολή αντίρ­ρη­σης. Δικαί­ωμα υπο­βο­λής έχει όποιος έχει έννομο συμ­φέ­ρον – η αντίρ­ρηση πρέπει να αφορά μια ιδιο­κτη­σία, ειδάλ­λως πρέπει να κατα­τε­θούν περισ­σό­τε­ρες από μία. Οι αντιρ­ρή­σεις υπο­βάλ­λο­νται μόνο ηλε­κτρο­νικά, μέσω της ιστο­σε­λί­δας του Ελλη­νι­κού Κτη­μα­το­λο­γίου. Μαζί με την αντίρ­ρηση ο πολίτης πρέπει να κατα­βά­λει τέλος (το οποίο πλη­ρώ­νε­ται σε τράπεζα), ανάλογα με το εμβαδόν της έκτασης που η αντίρ­ρηση αφορά (το ανα­λυ­τικό τιμο­λό­γιο στο ΦΕΚ 347Β/2017). Για τις Κυκλά­δες η προ­θε­σμία λήγει στις 17 Ιουνίου (για τους κατοί­κους εξω­τε­ρι­κού στις 7 Ιουλίου) και για τα Δωδε­κά­νησα στις 3 Ιουνίου (για τους κατοί­κους εξω­τε­ρι­κού στις 23 Ιουνίου). Μπο­ρείτε να βρείτε όλες τις απο­φά­σεις ανάρ­τη­σης δασικών χαρτών και στη διεύ­θυνση https://dasarxeio.com/dasikoi_xartes-3/.

«Το κράτος πρέπει να διορ­θώ­σει το λάθος»

Νομο­θε­τική ρύθμιση για αντι­με­τώ­πιση των σοβαρών ζητη­μά­των που έχουν ανα­κύ­ψει σε Δωδε­κά­νησα και Κυκλά­δες ζητεί η Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου. Οπως υπο­στη­ρί­ζει, υπό την παρούσα μορφή τους οι δασικοί χάρτες θα οδη­γή­σουν χιλιά­δες πολίτες στην –πολυ­έ­ξοδη– βάσανο της υπε­ρά­σπι­σης των ιδιο­κτη­σιών τους μέσω αντιρ­ρή­σεων ή ακόμα και στα δικα­στή­ρια, χωρίς να φέρουν ευθύνη. Κύρια ζητή­ματα, η απο­τύ­πωση των φρυ­γα­νι­κών εκτά­σεων στους χάρτες και το τεκ­μή­ριο κυριό­τη­τας υπέρ του Δημο­σίου. Πριν από λίγες ημέρες, το περι­φε­ρειακό συμ­βού­λιο Νοτίου Αιγαίου ζήτησε για τρίτη φορά μέσα σε μια τριετία την παρέμ­βαση του υπ. Περι­βάλ­λο­ντος. «Το πρό­βλημα ειδικά στο Νότιο Αιγαίο ξεκί­νησε το 2016 με ένα Προ­ε­δρικό Διά­ταγμα, που ουσια­στικά εισή­γαγε στη νομο­θε­σία την έννοια της μη ξυλώ­δους δασικής έκτασης, βάζο­ντας και τις φρυ­γα­νι­κές εκτά­σεις σε αυτή την κατη­γο­ρία», εξηγεί ο περι­φε­ρειάρ­χης Γ. Χατζη­μάρ­κος. «Στη συνέ­χεια το 2018 η Απο­κε­ντρω­μένη Διοί­κηση Αιγαίου έστειλε μια, κατά τη γνώμη μας, σκαν­δα­λώδη εντολή στις δασικές υπη­ρε­σίες, να θεωρούν τις φρυ­γα­νι­κές εκτά­σεις ως δασικές. Στις Κυκλά­δες οι δασο­λό­γοι αντέ­δρα­σαν και κατέ­γρα­ψαν τις φρυ­γα­νι­κές εκτά­σεις ως χορ­το­λι­βα­δι­κές, στα Δωδε­κά­νησα όμως όχι. Αυτό είχε τραγικά απο­τε­λέ­σματα: πολλά νησιά να εμφα­νί­ζο­νται ως δασικά σε ποσοστό 60%, 70%, ακόμα και 80%-90%. Το Τεχνικό Συμ­βού­λιο Δασών ήρθε το 2019 λέγο­ντας ότι ήταν λαν­θα­σμένη η εντολή της Απο­κε­ντρω­μέ­νης Διοί­κη­σης Αιγαίου, ωστόσο οι χάρτες δεν τρο­πο­ποι­ή­θη­καν και αναρ­τή­θη­καν ως είχαν». Ενα δεύτερο ζήτημα είναι η άσκηση, εκ μέρους του Δημο­σίου, του δικαιώ­μα­τος κυριό­τη­τάς του επί των δασικών εκτά­σεων. «Στο Αιγαίο υπάρ­χουν δύο δια­φο­ρε­τι­κές κατα­στά­σεις.

Στις Κυκλά­δες δεν ισχύει το τεκ­μή­ριο υπέρ του Δημο­σίου (σ.σ. ότι μια δασική έκταση είναι εξ ορισμού δημόσια, εκτός αν ο ιδιώτης απο­δεί­ξει το αντί­θετο), ενώ στα Δωδε­κά­νησα ισχύει. Στις Κυκλά­δες το τεκ­μή­ριο δεν ισχύει μόνο “στα χαρτιά”, καθώς στην πράξη καμία δημόσια αρχή δεν το εφαρ­μό­ζει και ζητεί από τον πολίτη να φέρει αυτός το βάρος της από­δει­ξης της ιδιο­κτη­σίας. Στα Δωδε­κά­νησα έχουμε δύο μέτρα και σταθμά. Από τη μια πλευρά, έχουμε το παρά­δοξο το Δημόσιο να διεκ­δι­κεί εκτά­σεις ακόμα και στη Ρόδο και στην Κω, όπου λόγω του ιτα­λι­κού κτη­μα­το­λο­γίου το Δημόσιο γνω­ρί­ζει επα­κρι­βώς ποιες εκτά­σεις είναι δημό­σιες και ποιες όχι και σε μικρά ακρι­τικά νησιά το Δημόσιο να διεκ­δι­κεί σχεδόν τα πάντα. Ζητούμε λοιπόν καθε­στώς ισο­νο­μίας. Οπως το 2014 καταρ­γή­θηκε για τη Μάνη το τεκ­μή­ριο υπέρ του Δημο­σίου, να καταρ­γη­θεί και για τα Δωδε­κά­νησα λόγω της ειδικής συν­θή­κης με την οποία εντά­χθη­καν στο ελλη­νικό κράτος και να δοθεί σαφής εντολή στις δασικές υπη­ρε­σίες. Το Δημόσιο δεν θα απε­μπο­λή­σει την περιου­σία του, αφού στα δύο μεγα­λύ­τερα νησιά αυτή είναι κατα­γε­γραμ­μένη».

Κατά τη γνώμη της Περι­φέ­ρειας, οι δασικοί χάρτες στις Κυκλά­δες και στα Δωδε­κά­νησα πρέπει να απο­συρ­θούν. «Το λάθος είναι του κράτους και πρέπει να το διορ­θώ­σει το κράτος».

Η περί­πτωση των Κυκλά­δων και ο ρόλος των ειδών βλά­στη­σης στα νησιά

Ανα­στά­τωση προ­κά­λεσε και στις Κυκλά­δες η ανάρ­τηση του δασικού χάρτη, ιδίως στα 13 από τα 24 νησιά στα οποία οι δασικές εκτά­σεις εμφα­νί­ζο­νται να καλύ­πτουν περισ­σό­τερο από το 40% της έκτασής τους. Σε ορι­σμένα, όπως οι Μικρές Κυκλά­δες, η Νάξος, η Ιος και η Αντί­πα­ρος, το ποσοστό αυτό ξεπερ­νάει το 50%.

Ας δούμε μερικά παρα­δείγ­ματα, σύμφωνα πάντα με τα στοι­χεία του Ελλη­νι­κού Κτη­μα­το­λο­γίου (να σημειω­θεί ότι στα ποσοστά που ανα­φέ­ρο­νται παρα­κάτω δεν περι­λαμ­βά­νο­νται οι περιο­χές για τις οποίες υπάρ­χουν πράξεις χαρα­κτη­ρι­σμού, άρα είναι ξεκά­θαρο από το παρελ­θόν το καθε­στώς τους):

• Το μεγα­λύ­τερο ποσοστό δασικών εκτά­σεων στις Κυκλά­δες κατα­γρά­φε­ται στα νησιά των Μικρών Κυκλά­δων (Ηρα­κλειά και Κου­φο­νή­σια 79,7%, Δονούσα 69,1%, Σχοι­νούσσα 44,2%).

• Αντί­θετα στη Σαντο­ρίνη και στη Μύκονο, τα δύο ακρι­βό­τερα (από πλευράς αξιών γης) νησιά της χώρας, δεν κατα­γρά­φο­νται καθόλου δασικές εκτά­σεις.

• Στο μεγα­λύ­τερο νησί των Κυκλά­δων, τη Νάξο, δασικό κατα­γρά­φε­ται το 52,8%, χορ­το­λι­βα­δικό το 4,7%, ενώ το 32,8% δεν έχει δεσμεύ­σεις. Στην Ανδρο, το δεύτερο μεγα­λύ­τερο νησί, δασικό κατα­γρά­φε­ται το 42,7%, χορ­το­λι­βα­δικό το 15,9%, ενώ σε καμιά από τις δύο κατη­γο­ρίες το 29,3%. Στη γει­το­νική της Τήνο αντί­θετα, το 58,3% του νησιού δεν έχει καμία δέσμευση, χορ­το­λι­βα­δικό είναι το 22,5% και δασικό το 12,4%.

• Στην Πάρο και στην Αντί­παρο η κατά­σταση είναι δια­φο­ρε­τική. Στη μεν Πάρο, δασικό κατα­γρά­φε­ται το 22,9%, χορ­το­λι­βα­δικό το 4,1% και κανένα από τα δύο το 47%. Ενώ στην Αντί­παρο δασικό το 56,7%, χορ­το­λι­βα­δικό το 0,4% και κανένα από τα δύο το 16,8%.

• Στην πρω­τεύ­ουσα των Κυκλά­δων Σύρο, δασικό κατα­γρά­φε­ται το 6,9%, χορ­το­λι­βα­δικό το 22,8% και κανένα από τα δύο το 31,2%.

• Στην Κέα δασικό είναι το 6,2%, χορ­το­λι­βα­δικό το 16,2 και κανένα από τα δύο το 57,8% του νησιού.

Σύμφωνα με τη Διεύ­θυνση Δασών (βλ. «Κ» 16.3.21), η αιτία που πολλά νησιά στο Αιγαίο έχουν υψηλό ποσοστό δασικών εκτά­σεων είναι γιατί σύμφωνα με τη νομο­θε­σία προ­σμε­τρού­νται ως είδη δασικής βλά­στη­σης οι σχίνοι, οι ασπά­λα­θοι, τα ρείκια και άλλα κοινά στα νησιά είδη. Μονα­δι­κός δρόμος, σύμφωνα με την ίδια πηγή, είναι οι ενδια­φε­ρό­με­νοι να υπο­βά­λουν αντίρ­ρηση μέχρι τον Ιούνιο, υπο­στη­ρί­ζο­ντάς την ανα­λό­γως (κάτι που βέβαια συνε­πά­γε­ται ότι ο πολίτης θα ανα­ζη­τή­σει έγγραφα που να απο­δει­κνύ­ουν τη χρήση του οικο­πέ­δου, ή να ζητήσει φωτο­ερ­μη­νεία από ειδικό).

Πηγή: kathimerini.gr

Γιώργος Λιάλιος