K. Παρασκευά, εμψυχώτρια εκπαιδευτικών προγραμμάτων: «Πρέπει να δώσουμε χώρο στα παιδιά»

Κυρία Παρα­σκευά, να ξεκι­νή­σουμε την συνέ­ντευξη από τη συμπλή­ρωση ενός έτους σε καθε­στώς καρα­ντί­νας. Ως παι­δα­γω­γός, θα θέλαμε την άποψή σάς για το κλεί­σιμο των εκπαι­δευ­τι­κών δομών, τι επι­πτώ­σεις έχει ιδίως στις μικρές ηλικίες, που τα παιδιά ακόμα εξε­ρευ­νούν τον κόσμο γύρω τους.

Ενας χρόνος, ποιος μπο­ρούσε να το φαντα­στεί… Κι όμως είναι πλέον η πραγ­μα­τι­κό­τητά μας. Καθη­με­ρινά, και κατά την περίοδο που ήμασταν ανοικτά, ένιωθα τρομερή ανα­σφά­λεια… Ένιωθα υπεύ­θυνη για τους παπ­πού­δες, για τις για­γιά­δες, για τα νεο­γέν­νητα αδέλφια των παιδιών μας, αλλά και για τη δική μου οικο­γέ­νεια. Καλω­σο­ρί­ζαμε τα παιδιά με τα μάτια, λέγαμε παρα­μύ­θια μέσα από τη μάσκα, παίζαμε παι­χνί­δια από από­σταση και με προσοχή να μην πλη­σιά­ζει ο ένας τον άλλον. Γύριζα στο σπίτι και μονο­λο­γούσα, «ουφ άλλη μια μέρα έφυγε…». «Ουφ» για μια δουλειά που ήταν και είναι επιλογή μου. Πού πήγε η επαφή, η καθη­με­ρινή αγκαλιά, το χαμό­γελο, η έκφραση του προ­σώ­που; Χάθηκε… Άρα τι μας μένει; Ο λόγος. Σε αυτή την ηλικία τα παιδιά χτίζουν τον λόγο τους, εμπλου­τί­ζουν το λεξι­λό­γιό τους. Συνα­να­στρέ­φο­νται, κοι­νω­νι­κο­ποιού­νται. Πού; Και πώς τώρα; Ο λόγος πίσω από τις μάσκες είναι δια­φο­ρε­τι­κός. Τα παιδιά έχασαν κάποιες ικα­νό­τη­τες που ήδη είχαν απο­κτή­σει. Απλά πράγ­ματα που όμως θέλουν πάλι χρόνο για να τα κατα­κτή­σουν.

Υπάρχει κάτι που θυμάστε πιο έντονα;

Δεν θα ξεχάσω όταν ήρθε επι­τροπή στο Νηπια­γω­γείο, για να μας ελέγξει και κρα­τού­σαν κάποια από τα παιδιά, βιβλία στα χέρια τους… Μου είπαν ότι αυτό δεν επι­τρέ­πε­ται! Εκείνη τη στιγμή ήταν σαν κάτι να με τσί­μπησε, δεν μπο­ρούσα να δια­νοηθώ ότι τα παιδιά δεν έπρεπε να κρατάνε ούτε βιβλία! Ημασταν ανοι­κτές δομές με τόσους περιο­ρι­σμούς, τόσα εμπόδια, για τη λει­τουρ­γία μας. Οι ενή­λι­κες έχουμε να δια­χει­ρι­στούμε την ευθύνη των πραγ­μά­των και των γεγο­νό­των. Με σωστό ή με λάθος τρόπο. Τα παιδιά όμως; Δεν θα μπω καθόλου σε άλλα χωράφια και ειδι­κό­τη­τες. Θα σας πω μόνο με απλά παρα­δείγ­ματα, τι βιώνω μέσα από τα μάτια τους καθη­με­ρινά. Τα παιδιά εξε­ρευ­νούν και γνω­ρί­ζουν τον κόσμο γύρω τους, μέσα από μια κάμερα και για εκείνα αυτό είναι φυσιο­λο­γικό. Έτσι θα είναι -σκέφτονται- αφού δεν το έχουν ζήσει αλλιώς. Πώς μπορεί να συγκρί­νει ένα παιδί προ­σχο­λι­κής ηλικίας κάτι αφού δεν το έχει βιώσει, δεν το έχει ζήσει; Τις απο­κριές φορέ­σαμε τις απο­κριά­τι­κες στολές μας και κάναμε δια­δι­κτυακό πάρτι! Ενή­λι­κες που γνω­ρί­ζαμε την πραγ­μα­τι­κό­τητα και τα παιδιά εκτε­θει­μένα σε μια εικο­νική πραγ­μα­τι­κό­τητα… Χορεύ­αμε και τρα­γου­δού­σαμε ο καθένας από το σπίτι του. Πόσο κωμι­κο­τρα­γικό αλήθεια. Παι­δι­κές γιορτές και ποι­ή­ματα μέσα από μια οθόνη. Mute στο συναί­σθημα. Δεν μπορεί να αντι­κα­τα­στα­θεί η πραγ­μα­τι­κό­τητα. Εδώ όμως ζούμε κάτι άλλο, με το οποίο προ­σω­ρινά μπο­ρούμε να συμ­βι­βα­στούμε και να το απο­δε­χθούμε. Προ­σω­ρινά όμως.

Συνη­θίζω να λέω στα παιδιά, φοράμε μάσκα και προ­σπα­θούμε να βρούμε το χαμό­γελό μας κάτω από αυτήν! Το χαμό­γελό μας δεν κατά­φερε να μας το χαλάσει η δύσκολη νέα πραγ­μα­τι­κό­τητα. Την πραγ­μα­τι­κό­τητα δεν μπο­ρούμε βεβαίως να την αγνο­ή­σουμε, μπο­ρούμε να την ξεγε­λά­σουμε με το παι­χνίδι μας έξω σε μικρές ομάδες. Εχουμε ανάγκη να τρα­γου­δή­σουμε δυνατά, να φωνά­ξουμε δυνατά… Η νέα πραγ­μα­τι­κό­τητα δυσκο­λεύει τα παι­χνί­δια μας για να γίνουν ευκο­λό­τερα αργό­τερα.. Και το «αργό­τερα» θα έρθει μόνο με ελπίδα και υπομονή!

Μέσα σε αυτό το ομι­χλώ­δες και απο­γοη­τευ­τικό τοπίο, μπο­ρού­σαμε ίσως να εντο­πί­σουμε κάποια θετικά στοι­χεία από την επιβολή της καρα­ντί­νας;

Σίγουρα για κάποιους ανθρώ­πους αυτή η συνθήκη είναι ιδανική, όσο οξύμωρο κι αν ακού­γε­ται αυτό κυρία Φώτη. Είναι μια ευκαι­ρία να ξανα­γνω­ρι­στούμε με τα παιδιά μας, όμως η αλήθεια είναι ότι δεν είμαστε προ­ε­τοι­μα­σμέ­νοι για μια 24ωρη γονεϊ­κό­τητα… Σας φαί­νε­ται παρά­ξενο; Σκε­φτείτε ότι γονείς, εμείς, που δου­λεύ­αμε πάρα πολλές ώρες νιώσαμε την ανάγκη να καλύ­ψουμε αυτό το κενό. Μας δόθηκε η δυνα­τό­τητα να χτί­σουμε κάποιες τελευ­ταίες κοινές εμπει­ρίες με τα παιδιά μας. Μέσα στα θετικά, είναι ότι μάθαμε να ζούμε με λιγό­τερα. Και ίσως κάποιοι να ανα­θε­ω­ρή­σουμε και τους εργα­σια­κούς όρους που έχουμε επι­βά­λει οι ίδιοι στον εαυτό μας. Τα παιδιά στα­μά­τη­σαν να τρέχουν μαζί μας. Δεν βια­ζό­μα­στε για να προ­λά­βουμε το σχολείο, το λεω­φο­ρείο, το φρο­ντι­στή­ριο, τη δουλειά…

Για κάποιους ο χρόνος έχει πάρει μια μικρή παρά­ταση. Τον περα­σμένο Σεπτέμ­βριο και κατά τη διάρ­κεια που παρα­μεί­ναμε ανοι­κτοί, στο νηπια­γω­γείο και στον παιδικό σταθμό είδαμε μια άλλη εικόνα. Γονείς που γνώ­ρι­ζαν τα παιδιά τους καλύ­τερα από κάθε άλλη χρονιά, που δεν μπέρ­δευαν το παγούρι και την ζακέτα του παιδιού τους με κάποιου άλλου! Μπορεί και να έτυχε… Μπορεί και όχι.

Μιας και ανα­φερ­θή­κατε στους γονείς, πώς μπορούν να κάνουν παρα­γω­γικό τον χρόνο που περνούν στο σπίτι με τα παιδιά τους;

Πόσο αστείο θα ήταν να έγραφα ότι μπορούν να παίξουν επι­τρα­πέ­ζια με τα παιδιά τους και να το δια­βά­σουν η κόρη μου και ο γιος μου, που δηλώ­νουν ότι ουδέ­ποτε έχω παίξει επι­τρα­πέ­ζιο μαζί τους! Τι θέλω να πω με αυτό… Πρέπει να κάνουμε ό,τι μας αρέσει. Σε αυτές τις συν­θή­κες και αυτή την περίοδο, πρέπει να κάνουμε μόνο ό,τι μας ευχα­ρι­στεί. Τότε μόνο μπο­ρούμε να γίνουμε παρα­γω­γι­κοί.

Μακάρι να μπορούν να φυτέ­ψουν παρέα με τα παιδιά τους ή να φτιά­ξουν ένα ωραίο φαγητό ή να βάψουν ένα δωμάτιο, ένα έπιπλο… Για να κάνεις κάτι παρα­γω­γικό με τα παιδιά σου πρέπει πρώτα εσύ, ο γονιός, να είσαι δημιουρ­γι­κός. Να σε βλέπουν ότι δεν είσαι ατε­λεί­ω­τες ώρες μπροστά σε έναν υπο­λο­γι­στή αλλά φτιά­χνεις κάτι, δια­βά­ζεις κάτι, δημιουρ­γείς. Έτσι νομίζω ότι θα τα πλη­σιά­σεις, έτσι πιστεύω ότι θα σε πλη­σιά­σουν. Κι αν χρεια­στεί, ας τα αφή­σουμε και λίγο να βαρε­θούν!

Μπορεί αλήθεια, να ανα­πλη­ρω­θεί με κάποιον τρόπο ο χρόνος που έχουν χάσει τα παιδιά είτε από το σχολείο είτε από την επαφή με τους φίλους τους στη διάρ­κεια της καρα­ντί­νας;

Όχι, εγώ νομίζω πως όχι, δεν μπορεί. Ζήσαμε αυτό, το περνάμε όλοι και τώρα κοιτάμε μπροστά. Δεν ξέρω τι επι­πτώ­σεις θα έχει η προ­σαρ­μο­στι­κό­τητα των παιδιών. Αυτό είναι κάτι που με ανη­συ­χεί περισ­σό­τερο απ’ όλα. Το «μπαμ» με ενδια­φέ­ρει, το ξέσπα­σμα, και θα ήθελα αυτό να γίνει όσο πιο σύντομα γίνεται από τα παιδιά. Πρέπει να τους δώσουμε χώρο, ώστε όταν θα επα­νέλ­θουμε να μπο­ρέ­σουν να εκφρα­στούν. Το σχολείο είναι σημα­ντικό στη δια­τή­ρηση, αλλά και στην εξέλιξη της κοι­νω­νι­κό­τη­τας των παιδιών. Δεν είναι μόνο ένας χώρος εκμά­θη­σης, πόσω μάλλον ο παι­δι­κός σταθμός ή το Νηπια­γω­γείο, όπου τα παιδιά μαθαί­νουν να κοι­νω­νι­κο­ποιού­νται. Με την κοι­νω­νι­κο­ποί­ηση το παιδί μαθαί­νει τους τρόπους για να εντα­χθεί αργό­τερα στην κοι­νω­νία. Η αλλη­λε­πί­δραση αυτή για το νήπιο αρχίζει πρώτα μέσα από το οικο­γε­νειακό περι­βάλ­λον και μετέ­πειτα πραγ­μα­το­ποιεί­ται στο σχολείο. Αυτή την εποχή, τα παιδιά δεν αλλη­λο­ε­πι­δρούν με άλλα παιδιά έξω από την οικο­γέ­νεια και αυτό είναι κάτι που θα κλη­θούμε και που θα πρέπει να δια­χει­ρι­στούμε αργό­τερα. Κάποια στιγμή θα περάσει όλο αυτό, αλλά δεν θα ήθελα να το θυμό­μα­στε ως μια κακή ανά­μνηση αλλά ως μια -διδακτική ίσως- εμπει­ρία. Δεν θέλω να ανα­πλη­ρώσω αλλά να αξιο­ποι­ήσω ό,τι έχασα μέσα σε αυτό το διά­στημα.

Τι θα πρέπει κατά την άποψή σας να προ­σέ­ξουν οι γονείς και τι να απο­φύ­γουν;

Χμ… Θα πρέπει να απο­φύ­γουμε τα υπο­κο­ρι­στικά για να μπο­ρέ­σουμε να στα­θούμε ξανά στα πόδια μας! Ας ξεκι­νή­σουμε από τα παιδιά μας που δεν είναι καθόλου παιδ-άκια και να κοι­τά­ξουμε το σπίτι μας και όχι το σπιτάκι μας, με την διά­σταση της μιζέ­ριας. Ας μην ανα­με­τρη­θούμε με τον εαυτό μας, δεν είναι κατάλ­ληλη περί­ο­δος.

Θα σας πάω λίγο στις γλά­στρες μου, που τον τελευ­ταίο καιρό είναι μεγάλη παρέα… Φύτεψα τέσσερα ζου­μπού­λια, ένα ζου­μπούλι το έβαλα ανάποδα και εκείνο έψαξε βρήκε τρόπο για να βγει στο φως. Μεγά­λωνε κάτω από το χώμα, δια­φο­ρε­τικά. Τα φύλλα του είχαν άλλο χρώμα και άλλο σχήμα από τα υπό­λοιπα. Το βοήθησα να βγει, σκά­βο­ντας στο πλάι του. Παράλ­ληλα τα πότιζα γιατί τώρα έχω άπλετο χρόνο για να τα φρο­ντίσω. Σχεδόν τα σάπισα, δεν χρεια­ζό­ντου­σαν τελικά τόσο νερό! Έτσι συμ­βαί­νει και με τα παιδιά, πρέπει να προ­σπα­θή­σουμε να μην τα υπερ­φορ­τώ­σουμε με αγάπη για να καλύ­ψουμε το δικό μας κενό. Να είμαστε εκεί που μας χρειά­ζο­νται, δίπλα τους. Πιστεύω όμως ότι συντα­γές δεν υπάρ­χουν, το κάθε παιδί είναι δια­φο­ρε­τικό και έχει άλλες ανάγκες.