Λόγος Κατηχητήριος επί τη ενάρξει της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής

Τιμιώ­τα­τοι αδελφοί και τέκνα εν Κυρίω ευλο­γη­μένα,

Εισερ­χό­μεθα, ευδοκία και χάριτι του αγα­θο­δό­του Θεού, εις την Αγίαν και Μεγάλην Τεσ­σα­ρα­κο­στήν, εις τον δόλιχον των ασκη­τι­κών αγώνων. Η Εκκλη­σία, η οποία γνω­ρί­ζει τους λαβυ­ρίν­θους της ανθρω­πί­νης ψυχής και τον μίτον της Αριά­δνης, την οδόν της εξόδου από αυτούς — την ταπεί­νω­σιν, την μετά­νοιαν, την δύναμιν της προ­σευ­χής και των κατα­νυ­κτι­κών ιερών ακο­λου­θιών, την παθο­κτό­νον νηστείαν, την υπο­μο­νήν, την υπακοήν εις τον κανόνα της ευσε­βείας —, μας καλεί και εφέτος εις μίαν ένθεον πορείαν, μέτρον της οποίας είναι ο Σταυρός και ορίζων η Ανά­στα­σις του Χριστού.

Η προ­σκύ­νη­σις του Σταυρού, μεσού­σης της Αγίας και Μεγάλης Τεσ­σα­ρα­κο­στής, απο­κα­λύ­πτει το νόημα της όλης περιό­δου. Ο λόγος του Κυρίου ηχεί και συγκλο­νί­ζει: «ει τις θέλει οπίσω μου έρχε­σθαι … αράτω τον σταυρόν αυτού καθ ημέραν και ακο­λου­θήτω μοι». (Λουκ. θ’, 23). Καλού­μεθα να αίρωμεν τον ιδικόν μας σταυρόν, ακο­λου­θού­ντες τον Κύριον και ατε­νί­ζο­ντες τον ζωη­φό­ρον Σταυρόν Αυτού, εν επι­γνώ­σει ότι Κύριός εστιν ο σώζων και όχι η άρσις του ημε­τέ­ρου σταυρού. Ο Σταυρός του Κυρίου είναι «η κρίσις της κρίσεώς μας», η «κρίσις του κόσμου», και συγ­χρό­νως η υπό­σχε­σις ότι το κακόν, εις όλας τας μορφάς του, δεν έχει τον τελευ­ταίον λόγον εις την ιστο­ρίαν. Προ­σβλέ­πο­ντες προς τον Χριστόν και, υπό την σκέπην Αυτού ως του αγω­νο­θέ­του, του ευλο­γού­ντος και κρα­τύ­νο­ντος την ημε­τέ­ραν προ­σπά­θειαν, αγω­νι­ζό­μεθα τον καλόν αγώνα, «εν παντί θλι­βό­με­νοι αλλ ου στε­νο­χω­ρού­με­νοι, απο­ρού­με­νοι αλλ ουκ εξα­πο­ρού­με­νοι, διω­κό­με­νοι αλλ ουκ εγκα­τα­λει­πό­με­νοι, κατα­βαλ­λό­με­νοι αλλ ουκ απολ­λύ­με­νοι» (Β´ Κορ. δ´, 8-9). Αυτή είναι η βιω­μα­τική πεμ­πτου­σία και κατά την σταυ­ρο­α­να­στά­σι­μον αυτήν περί­ο­δον. Πορευό­μεθα προς την Ανά­στα­σιν δια του Σταυρού, δια του οποίου «ήλθε χαρά εν όλω τω κόσμω».

Ίσως τινές εξ υμών διε­ρω­τώ­νται, διατί η Εκκλη­σία, σοβού­σης της παν­δη­μίας, προ­σθέ­τει εις τους ήδη υπάρ­χο­ντας υγειο­νο­μι­κούς περιο­ρι­σμούς και μίαν ακόμη «καρα­ντί­ναν», αυτήν της Μεγάλης Τεσ­σα­ρα­κο­στής. Πράγ­ματι, και η Μεγάλη Τεσ­σα­ρα­κο­στή είναι μία «καρα­ντίνα», δηλαδή χρονική περί­ο­δος διαρ­κείας τεσ­σα­ρά­κο­ντα ημερών. Ωστόσον, η Εκκλη­σία δεν έρχεται να μας εξου­θε­νώση έτι περαι­τέρω με νέας υπο­χρε­ώ­σεις και απα­γο­ρεύ­σεις. Αντι­θέ­τως, μας προ­σκα­λεί να νοη­μα­το­δο­τή­σω­μεν την καρα­ντί­ναν που βιώ­νο­μεν λόγω του κορω­νοϊού, μέσω της Μεγάλης Τεσ­σα­ρα­κο­στής, ως απε­λευ­θε­ρώ­σεως από τον εγκλω­βι­σμόν εις τα του «κόσμου τούτου».

Το σημε­ρι­νόν Ευαγ­γε­λι­κόν ανά­γνω­σμα θέτει τους όρους δι᾽ αυτήν την απε­λευ­θέ­ρω­σιν. Πρώτος όρος είναι η νηστεία, όχι με την έννοιαν της αποχής μόνον από συγκε­ρι­μέ­νας τροφάς, αλλά και από τας συνη­θείας εκείνας, αι οποίαι μας κρατούν προ­σκολ­λη­μέ­νους εις τον κόσμον. Η αποχή αυτή δεν συνιστά έκφρα­σιν απα­ξιώ­σεως του κόσμου, αλλά ανα­γκαίαν προ­ϋ­πό­θε­σιν επα­να­προσ­διο­ρι­σμού της σχέσεώς μας με αυτόν και βιώσεως της μονα­δι­κής ευφρο­σύ­νης της ανα­κα­λύ­ψεώς του ως πεδίου χρι­στια­νι­κής μαρ­τυ­ρίας. Δια τον λόγον αυτόν, και εις το στάδιον της νηστείας, η θέασις και βίωσις της ζωής των πιστών έχει πασχα­λι­νόν χαρα­κτήρα, γεύσιν Ανα­στά­σεως. Το «σαρα­κο­στιανό κλίμα» δεν είναι κατα­θλι­πτι­κόν, αλλά ατμό­σφαιρα χαράς. Αυτήν την «χαράν την μεγάλην» ευηγ­γε­λί­σατο ο άγγελος «παντί τω λαώ» κατά την Γέν­νη­σιν του Σωτήρος (Λουκ. β , 10), αυτή είναι η ανα­φαί­ρε­τος και

«πεπλη­ρω­μένη χαρά» (Α´ Ιωαν. α , 4) της εν Χριστώ ζωής. Ο Χριστός είναι πάντοτε παρών εις την ζωήν μας, ευρί­σκε­ται πλη­σιέ­στε­ρον εις ημάς από όσον ημείς εις τον εαυτόν μας, πάσας τας ημέρας, «έως της συντε­λείας του αιώνος» (Ματθ. κη´, 20). Η ζωή της Εκκλη­σίας είναι ακα­τά­λυ­τος μαρ­τυ­ρία περί της ελθού­σης Χάριτος και περί της ελπίδος της Βασι­λείας, της πλη­ρό­τη­τος της απο­κα­λύ­ψεως του μυστη­ρίου της Θείας Οικο­νο­μίας.

Η πίστις είναι η απά­ντη­σις εις την φιλάν­θρω­πον συγκα­τά­βα­σιν του Θεού προς ημάς, το «Ναι» με όλην μας την ύπαρξιν εις τον «κλί­να­ντα ουρα­νούς και κατα­βά­ντα», δια να λυτρώση το ανθρώ­πι­νον γένος «εκ της δου­λείας του αλλο­τρίου» και να μας ανοίξη την οδόν της κατά χάριν θεώσεως. Εκ της δωρεάς της Χάριτος πηγάζει και τρέ­φε­ται η θυσια­στική αγάπη προς τον πλησίον και η «φροντίς» δια την κτίσιν όλην. Εάν απου­σιάζη αυτή η φιλά­δελ­φος αγάπη και η θεο­τερ­πής μέριμνα δια την δημιουρ­γίαν, τότε ο συνάν­θρω­πος καθί­στα­ται η «κόλασίς μου» και η κτίσις εγκα­τα­λεί­πε­ται εις αλόγους δυνά­μεις, αι οποίαι την μετα­βάλ­λουν εις αντι­κεί­με­νον εκμε­ταλ­λεύ­σεως και εις περι­βάλ­λον εχθρι­κόν δια τον άνθρω­πον.

Ο δεύ­τε­ρος όρος δια την απε­λευ­θέ­ρω­σιν, την οποίαν υπό­σχε­ται η Μεγάλη Τεσ­σα­ρα­κο­στή, είναι η συγ­γνώμη. Λήθην του θείου ελέους και της αφάτου ευερ­γε­σίας, αθέ­τη­σιν της Κυρια­κής εντολής, όπως κατα­στώ­μεν το «άλας της γης» και «το φως του κόσμου» (Ματθ. ε´, 13-14), και κακήν αλλοί­ω­σιν του χρι­στια­νι­κού βιώ­μα­τος, απο­τε­λεί η «κλειστή πνευ­μα­τι­κό­της», η οποία ζη από την άρνησιν και την απόρ­ρι­ψιν του «άλλου» και του κόσμου, νεκρώ­νει την αγάπην, την συγ­χώ­ρη­σιν και την απο­δο­χήν του δια­φο­ρε­τι­κού. Αυτήν την άγονον και υπε­ρο­πτι­κήν στάσιν ζωής, απο­δο­κι­μά­ζει με έμφασιν ο Ευαγ­γε­λι­κός λόγος κατά τας τρεις πρώτας Κυρια­κάς του Τριω­δίου.

Είναι γνωστόν ότι τοιαύ­ται ακρό­τη­τες παρου­σιά­ζουν έξαρσιν ιδιαι­τέ­ρως κατά τας περιό­δους, εις τας οποίας η Εκκλη­σία καλεί τους πιστούς εις πνευ­μα­τι­κήν γυμνα­σίαν και εγρή­γορ­σιν. Όμως, η γνησία πνευ­μα­τική ζωή είναι οδός εσω­τε­ρι­κής ανα­γεν­νή­σεως, έξοδος από τον εαυτόν μας, αγα­πη­τική κίνησις προς τον πλησίον. Δεν στη­ρί­ζε­ται εις σύν­δρομα καθα­ρό­τη­τος και απο­κλει­σμούς, άλλά είναι συγ­γνώμη και διά­κρι­σις, δοξο­λο­γία και ευχα­ρι­στία, κατά την εμπει­ρι­κήν σοφίαν της ασκη­τι­κής παρα­δό­σεως: «Ου τα βρώματα, αλλ η γαστρι­μαρ­γία κακή…, ουδέ το λέγειν, αλλ η αργο­λο­γία…, ουδέ ο κόσμος κακός, αλλά τα πάθη».

Με αυτήν την διά­θε­σιν και τα αισθή­ματα, ενού­ντες τας προ­σευ­χάς μας μαζί με όλους εσάς, αγα­πη­τοί, δια την ορι­στι­κήν υπέρ­βα­σιν της φονικής παν­δη­μίας και ταχείαν αντι­με­τώ­πι­σιν των κοι­νω­νι­κών και οικο­νο­μι­κών συνε­πειών της, και εξαι­τού­με­νοι τας ικε­τη­ρί­ους υμών δεήσεις, δια την, πεντη­κο­ντα­ε­τίαν όλην μετά την άνωθεν, όλως αδίκως, επι­βλη­θεί­σαν σιωπήν, επα­να­λει­τουρ­γίαν της Ιεράς Θεο­λο­γι­κής Σχολής Χάλκης, υπο­δε­χό­μεθα εν Εκκλη­σία την Αγίαν και Μεγάλην Τεσ­σα­ρα­κο­στήν, άδοντες και ψάλ­λο­ντες ομο­θυ­μα­δόν το «Μεθ ημών ο Θεός», Ω η δόξα και το κράτος εις τους ατε­λευ­τή­τους αιώνας. Αμήν!

Αγία και Μεγάλη Τεσ­σα­ρα­κο­στή, βκα´

† Ο Κων­στα­ντι­νου­πό­λεως Β Α Ρ Θ Ο Λ Ο Μ Α Ι Ο Σ

διά­πυ­ρος προς Θεόν ευχέτης πάντων υμών