Νέο οικογενειακό δίκαιο: Διαµεσολαβητής θα αποφασίζει για το συμφέρον του παιδιού

Σειρά σημα­ντι­κών αλλαγών που ανα­μορ­φώ­νουν το Οικο­γε­νειακό Δίκαιο και θέτουν σε στέρεες βάσεις τις σχέσεις γονέων και παιδιών μετά το δια­ζύ­γιο εισά­γο­νται με το νομο­σχέ­διο του υπουρ­γείου Δικαιο­σύ­νης για τις μεταρ­ρυθ­μί­σεις στις σχέσεις γονέων και τέκνων. Πρό­κει­ται για το πολυα­να­με­νό­μενο νομο­σχέ­διο που αφορά στην από κοινού άσκηση της γονικής μέρι­μνας των ανή­λι­κων παιδιών, το οποίο έχει λάβει την τελική του μορφή και ανα­μέ­νε­ται παρου­σια­στεί το επόμενο διά­στημα στο Υπουρ­γικό Συμ­βού­λιο.

Το «ΘΕΜΑ» παρου­σιά­ζει σε απο­κλει­στι­κό­τητα τις νέες ορι­στι­κές δια­τά­ξεις του εν λόγω νομο­σχε­δίου, οι οποίες απο­τε­λούν τομή στο Οικο­γε­νειακό Δίκαιο, καθώς με αυτές εισά­γε­ται για πρώτη φορά η υπο­χρέ­ωση των γονιών να προ­σφεύ­γουν αρχικά σε δια­με­σο­λα­βητή σε περί­πτωση που δια­φω­νούν για το συμ­φέ­ρον του παιδιού τους. Αν δεν κατα­φέ­ρουν και με τον τρόπο αυτό να βρουν λύση, τότε θα επι­λαμ­βά­νε­ται η Δικαιο­σύνη.

Επίσης, με το νομο­σχέ­διο προσ­διο­ρί­ζο­νται οι συνέ­πειες που θα έχουν οι δύο γονείς αν δεν ασκούν σωστά τη γονική μέριμνα, ενώ ρυθ­μί­ζο­νται λεπτο­με­ρώς τα ζητή­ματα που ανα­κύ­πτουν όταν αυτή δεν είναι δυνατόν να ασκηθεί από κοινού. Επι­πρό­σθετα, οι νέες ρυθ­μί­σεις προ­βλέ­πουν ότι πριν από κάθε απόφαση που θα αφορά τη γονική μέριμνα το δικα­στήριο μπορεί να ζητήσει τη γνώμη του παιδιού ενώ, οι υπο­θέ­σεις αυτές θα εκδι­κά­ζο­νται πλέον από δικα­στές που θα έχουν περάσει πρώτα από τα θρανία και θα έχουν παρα­κο­λου­θή­σει ειδικά προ­γράμ­ματα επι­μόρ­φω­σης. Ετσι, μια προς μια οι δια­τά­ξεις του νομο­σχε­δίου προ­βλέ­πουν:

Συναι­νε­τικό δια­ζύ­γιο

Στο άρθρο 4 του νομο­σχε­δίου ορί­ζε­ται ότι σε περί­πτωση συναι­νε­τι­κού δια­ζυ­γίου μεταξύ των δύο συζύγων συνά­πτε­ται συμ­φω­νία λύσης του γάμου τους παρου­σία των δικη­γό­ρων τους. Αν υπάρ­χουν ανήλικα τέκνα, με την ίδια συμ­φω­νία, που θα ισχύει για δυο έτη, «ρυθ­μί­ζε­ται η κατα­νομή της γονικής μέρι­μνας και ιδίως η επι­μέ­λεια των τέκνων, ο τόπος δια­μο­νής τους, ο γονέας με τον οποίο δια­μέ­νουν, η επι­κοι­νω­νία τους με τον άλλο γονέα και η δια­τροφή τους». Ακο­λού­θως ο συμ­βο­λαιο­γρά­φος συντάσ­σει πράξη με την οποία βεβαιώ­νει τη λύση του γάμου. Ωστόσο, όταν η βεβαί­ωση αφορά την επι­μέ­λεια, την επι­κοι­νω­νία και τη δια­τροφή των ανη­λί­κων τέκνων η πράξη απο­τε­λεί εκτε­λε­στό τίτλο, εφόσον έχουν συμπε­ρι­λη­φθεί στη συμ­φω­νία οι ρυθ­μί­σεις των άρθρων 950 και 951 του Κώδικα Πολι­τι­κής Δικο­νο­μίας. Μετά τη λήξη ισχύος της συμ­φω­νίας μπορεί να ρυθ­μί­ζε­ται η επι­μέ­λεια, η επι­κοι­νω­νία και η δια­τροφή των τέκνων για περαι­τέρω χρονικό διά­στημα με νέα συμ­φω­νία.

Το συμ­φέ­ρον του παιδιού

Ανα­φέ­ρε­ται (άρθρο 5) ότι κάθε απόφαση των γονέων σχετικά με την άσκηση της γονικής μέρι­μνας πρέπει να απο­βλέ­πει στο συμ­φέ­ρον του παιδιού. Προς αυτή την κατεύ­θυνση θα πρέπει να απο­βλέ­πει και η απόφαση του δικα­στη­ρίου που θα εκδοθεί και η οποία θα πρέπει να λαμ­βά­νει «ιδίως υπόψη την ικα­νό­τητα και πρόθεση καθενός εκ των γονέων να σεβα­στεί τα δικαιώ­ματα του άλλου, τη συμπε­ρι­φορά κάθε γονέα κατά το προη­γού­μενο χρονικό διά­στημα και τη συμ­μόρ­φωσή του με δικα­στι­κές απο­φά­σεις, εισαγ­γε­λι­κές δια­τά­ξεις και με προη­γού­με­νες συμ­φω­νίες που είχε συνάψει με τον άλλο γονέα και αφορούν το τέκνο». Επίσης, το δικα­στή­ριο θα πρέπει να σέβεται την ισότητα μεταξύ των γονέων και να μην κάνει δια­κρί­σεις εξαι­τίας ιδίως του φύλου, του σεξουα­λι­κού προ­σα­να­το­λι­σμού, της φυλής, της γλώσσας, της θρη­σκείας, των πολι­τι­κών ή όποιων άλλων πεποι­θή­σεων, του γονέα. Μάλιστα, έχει ιδιαί­τερη αξία να ανα­φερ­θεί ότι «ανάλογα με την ωρι­μό­τητα του τέκνου πρέπει να ζητεί­ται και να συνε­κτι­μά­ται η γνώμη του, πριν από κάθε απόφαση σχετική με τη γονική μέριμνα και τα συμ­φέ­ρο­ντά του, εφόσον κριθεί από το δικα­στή­ριο ότι δεν απο­τε­λεί προϊόν καθο­δή­γη­σης ή υπο­βο­λής».

Δια­με­σο­λά­βηση

Στα άρθρα 6 και 15 ορί­ζε­ται ότι σε περί­πτωση δια­φω­νίας κατά την άσκηση της γονικής μέρι­μνας «οι γονείς υπο­χρε­ού­νται να κατα­βάλ­λουν προ­σπά­θεια για την εξεύ­ρεση κοινά απο­δε­κτών λύσεων, προ­σφεύ­γο­ντας, αν είναι απα­ραί­τητο, σε δια­με­σο­λά­βηση». Αν όμως δια­φω­νούν και «το συμ­φέ­ρον του τέκνου επι­βάλ­λει να ληφθεί απόφαση, απο­φα­σί­ζει το δικα­στή­ριο», ενώ ο ορισμός του δια­με­σο­λα­βητή από το δικα­στή­ριο θα γίνεται από ειδικό μητρώο οικο­γε­νεια­κών δια­με­σο­λα­βη­τών.

Παρέκ­κλιση από την κοινή άσκηση της γονικής μέρι­μνας

Παράλ­ληλα, ανα­φέ­ρε­ται ότι οι γονείς μπορούν με έγγραφο να ρυθ­μί­ζουν, για χρονικό διά­στημα του­λά­χι­στον δύο ετών, δια­φο­ρε­τικά την κατα­νομή της γονικής μέρι­μνας και να καθο­ρί­ζουν τον τόπο κατοι­κίας του τέκνου τους, τον γονέα με τον οποίο θα δια­μέ­νει, καθώς και τον τρόπο επι­κοι­νω­νίας του με τον άλλο γονέα. Αν δεν είναι δυνατή η από κοινού άσκηση της γονικής μέρι­μνας εξαι­τίας, π.χ., δια­φω­νίας των συζύγων και ιδίως αν ο ένας γονέας αδια­φο­ρεί ή δεν συμπράτ­τει σε αυτή ή δεν τηρεί την υπάρ­χουσα συμ­φω­νία, τότε το δικα­στή­ριο μπορεί ανάλογα με την περί­πτωση να α) κατα­νεί­μει την άσκηση της γονικής μέρι­μνας μεταξύ των γονέων, να εξει­δι­κεύ­σει τον τρόπο άσκησής της στα κατ’ ιδίαν θέματα ή να ανα­θέ­σει την άσκηση της γονικής μέρι­μνας στον έναν γονέα ή σε τρίτο, β) δια­τά­ξει πραγ­μα­το­γνω­μο­σύνη ή να λάβει οποιο­δή­ποτε άλλο πρό­σφορο μέτρο και γ) δια­τά­ξει δια­με­σο­λά­βηση ή την επα­νά­ληψή της ορί­ζο­ντας συγ­χρό­νως τον δια­με­σο­λα­βητή.

Τέκνα εκτός γάμου

Στο άρθρο 9 ορί­ζε­ται ότι η «γονική μέριμνα του ανη­λί­κου τέκνου που γεν­νή­θηκε και παρα­μέ­νει χωρίς γάμο των γονέων του ανήκει στη μητέρα του». Σε περί­πτωση που το παιδί ανα­γνω­ρί­στηκε από τον πατέρα αποκτά γονική μέριμνα και ο πατέρας. Ωστόσο, σε περί­πτωση δικα­στι­κής ανα­γνώ­ρι­σης στην οποία αντι­δί­κησε ο πατέρας, «αυτός δεν ασκεί γονική μέριμνα ούτε ανα­πλη­ρώ­νει τη μητέρα στην άσκησή της, εκτός αν υπάρχει συμ­φω­νία των γονέων».

Επι­μέ­λεια, θρη­σκεία και υγεία

Στο άρθρο 10 ανα­φέ­ρε­ται ότι όταν «η επι­μέ­λεια ασκεί­ται από τον ένα γονέα ή έχει γίνει κατα­νομή της μεταξύ των γονέων, οι απο­φά­σεις για την ονο­μα­το­δο­σία του παιδιού, για το θρή­σκευμα, για ζητή­ματα της υγείας του, εκτός από τα επεί­γο­ντα και τα εντελώς τρέ­χο­ντα, καθώς και για ζητή­ματα εκπαί­δευ­σης που επι­δρούν απο­φα­σι­στικά στο μέλλον του, λαμ­βά­νο­νται και από τους δύο γονείς από κοινού». Ακόμη, για «τη μετα­βολή του τόπου δια­μο­νής του τέκνου που επιδρά ουσιω­δώς στο δικαί­ωμα επι­κοι­νω­νίας του γονέα με τον οποίο δεν δια­μέ­νει το τέκνο απαι­τεί­ται προη­γού­μενη έγγραφη συμ­φω­νία των γονέων ή προη­γού­μενη δικα­στική απόφαση που εκδί­δε­ται μετά από αίτηση ενός από τους γονείς. Το δικα­στή­ριο μπορεί να δια­τά­ξει κάθε πρό­σφορο μέτρο». Πάντως, «ο γονέας στον οποίο δεν έχει ανα­τε­θεί η άσκηση της γονικής μέρι­μνας έχει το δικαί­ωμα να ζητά από τον άλλο πλη­ρο­φο­ρίες για το πρόσωπο και την περιου­σία του τέκνου».

Δικαί­ωμα επι­κοι­νω­νίας

Στο άρθρο 13 ορί­ζο­νται τα ζητή­ματα επι­κοι­νω­νίας των γονέων με το παιδί. Συγκε­κρι­μένα, το άρθρο 1520 του Α.Κ. αντι­κα­θί­στα­ται ως εξής: «Ο γονέας με τον οποίο δεν δια­μέ­νει το τέκνο έχει το δικαί­ωμα και την υπο­χρέ­ωση της, κατά το δυνατόν, ευρύ­τε­ρης επι­κοι­νω­νίας με αυτό, στην οποία περι­λαμ­βά­νε­ται τόσο η φυσική παρου­σία και επαφή αυτού με το τέκνο όσο και η διαμονή του τέκνου στην οικία του. Ο γονέας με τον οποίο δια­μέ­νει το τέκνο οφείλει να διευ­κο­λύ­νει και να προωθεί την επι­κοι­νω­νία του τέκνου με τον άλλον γονέα σε καθη­με­ρινή βάση. Ο χρόνος επι­κοι­νω­νίας του τέκνου με φυσική παρου­σία με τον γονέα, με τον οποίο δεν δια­μέ­νει, τεκ­μαί­ρε­ται στο 1/3 του συνο­λι­κού, εκτός αν ο γονέας αυτός ζητά μικρό­τερο χρόνο επι­κοι­νω­νίας ή για λόγους που αφορούν στις συν­θή­κες δια­βί­ω­σης ή στο συμ­φέ­ρον του τέκνου επι­βάλ­λε­ται να καθο­ρι­στεί μικρό­τε­ρος ή μεγα­λύ­τε­ρος χρόνος επι­κοι­νω­νίας, εφόσον, σε κάθε περί­πτωση, δεν δια­τα­ράσ­σε­ται η καθη­με­ρι­νό­τητα του τέκνου. Απο­κλει­σμός ή περιο­ρι­σμός της επι­κοι­νω­νίας είναι δυνατός μόνο για εξαι­ρε­τικά σοβα­ρούς λόγους, ιδίως όταν ο γονέας με τον οποίο δεν δια­μέ­νει το τέκνο έχει κατα­δι­κα­στεί αμε­τά­κλητα για ενδο­οι­κο­γε­νειακή βία ή για εγκλή­ματα κατά της γενε­τή­σιας ελευ­θε­ρίας ή εγκλή­ματα οικο­νο­μι­κής εκμε­τάλ­λευ­σης της γενε­τή­σιας ζωής». Την ίδια στιγμή, «οι γονείς δεν έχουν το δικαί­ωμα να εμπο­δί­ζουν την επι­κοι­νω­νία του τέκνου με τους ανώ­τε­ρους ανιό­ντες και τους αδελ­φούς του, εκτός αν συντρέ­χει σπου­δαίος λόγος, με τρίτους που έχουν ανα­πτύ­ξει μαζί του κοι­νω­νι­κο­συ­ναι­σθη­μα­τική σχέση οικο­γε­νεια­κής φύσης, εφόσον με την επι­κοι­νω­νία εξυ­πη­ρε­τεί­ται το συμ­φέ­ρον του τέκνου».

Κακή άσκηση γονικής μέρι­μνας

Το νομο­σχέ­διο προσ­διο­ρί­ζει τι συνιστά κακή άσκηση της γονικής μέρι­μνας, αλλά και τις συνέ­πειες. Χαρα­κτη­ρι­στικά στο άρθρο 14 ανα­φέ­ρε­ται: «Αν ο πατέρας ή η μητέρα παρα­βαί­νουν τα καθή­κο­ντα που τους επι­βάλ­λει το λει­τούρ­γημά τους για την επι­μέ­λεια του προ­σώ­που του τέκνου ή τη διοί­κηση της περιου­σίας του ή αν ασκούν το δικαί­ωμα αυτό κατα­χρη­στικά ή δεν είναι σε θέση να αντα­πο­κρι­θούν σε αυτό, το δικα­στή­ριο μπορεί, εφόσον το ζητή­σουν ο άλλος γονέας ή οι πλη­σιέ­στε­ροι συγ­γε­νείς του τέκνου ή ο εισαγ­γε­λέας, να δια­τά­ξει οποιο­δή­ποτε πρό­σφορο μέτρο. Κακή άσκηση της γονικής μέρι­μνας συνι­στούν ιδίως: 1. Η υπαίτια μη συμ­μόρ­φωση προς απο­φά­σεις και δια­τά­ξεις δικα­στι­κών και εισαγ­γε­λι­κών αρχών που αφορούν το τέκνο ή προς την τυχόν υπάρ­χουσα συμ­φω­νία των γονέων για την άσκηση της γονικής μέρι­μνας. 2. Η δια­τά­ραξη της συναι­σθη­μα­τι­κής σχέσης του τέκνου με τον άλλο γονέα και την οικο­γέ­νειά του και η με κάθε τρόπο πρό­κληση διάρ­ρη­ξης των σχέσεων του τέκνου με αυτούς. 3. Η υπαίτια παρά­βαση των όρων της συμ­φω­νίας των γονέων ή της δικα­στι­κής από­φα­σης για την επι­κοι­νω­νία του τέκνου με τον γονέα με τον οποίο δεν δια­μέ­νει και η με κάθε άλλο τρόπο παρε­μπό­διση της επι­κοι­νω­νίας. 4. Η κακή άσκηση και η υπαίτια παρά­λειψη της άσκησης του δικαιώ­μα­τος επι­κοι­νω­νίας από τον δικαιούχο γονέα. 5. Η αδι­καιο­λό­γητη άρνηση του γονέα να κατα­βά­λει τη δια­τροφή που επι­δι­κά­στηκε στο τέκνο από το δικα­στή­ριο ή συμ­φω­νή­θηκε μεταξύ των γονέων. Η αμε­τά­κλητη κατα­δίκη του γονέα για ενδο­οι­κο­γε­νειακή βία ή για εγκλή­ματα κατά της γενε­τή­σιας ελευ­θε­ρίας ή εγκλή­ματα οικο­νο­μι­κής εκμε­τάλ­λευ­σης της γενε­τή­σιας ζωής».

Διευ­κρι­νί­ζε­ται ότι το δικα­στή­ριο στις περι­πτώ­σεις αυτές μπορεί να αφαι­ρέ­σει από τον «υπαίτιο γονέα» την άσκηση γονικής μέρι­μνας ή την επι­μέ­λεια ολικά ή μερικά και να την ανα­θέ­σει απο­κλει­στικά στον άλλον γονέα, καθώς και να δια­τά­ξει κάθε πρό­σφορο μέτρο προς δια­σφά­λιση του συμ­φέ­ρο­ντος του παιδιού. Μάλιστα, σε εξαι­ρε­τικά επεί­γου­σες περι­πτώ­σεις ο εισαγ­γε­λέας μπορεί να δια­τά­ξει κάθε πρό­σφορο μέτρο για την προ­στα­σία του παιδιού μέχρι να εκδοθεί η δικα­στική απόφαση.