K. Φίλης, διεθνολόγος, για Tουρκία: «Θα υπάρχουν διακυμάνσεις στη ρητορική αλλά όχι με σοβαρά περιστατικά έντασης»

Κύριε Φίλη να ξεκι­νή­σουμε από την έναρξη των διε­ρευ­νη­τι­κών επαφών ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία. Πρέπει να είμαστε ικα­νο­ποι­η­μέ­νοι και τι μπο­ρούμε να περι­μέ­νουμε;

Είμαστε ικα­νο­ποι­η­μέ­νοι στον βαθμό που οι διε­ρευ­νη­τι­κές συνο­μι­λίες επι­φέ­ρουν μία ηρεμία που απο­κλι­μα­κώ­νουν την ένταση –σε πρώτη φάση- και εν συνε­χεία, ενδε­χο­μέ­νως να εμπε­δώ­σουν μία κατά­σταση ήρεμη μεταξύ Ελλάδας – Τουρ­κίας, χωρίς πλωτά γεω­τρύ­πανα, χωρίς σει­σμικά σκάφη, χωρίς παρα­βιά­σεις του ενα­ε­ρίου χώρου. Θα υπάρ­χουν δια­κυ­μάν­σεις στην ρητο­ρική αλλά όχι με σοβαρά περι­στα­τικά έντασης, πολλώ δε μάλλον με επα­να­φορά στην κατά­σταση που βρε­θή­καμε μεταξύ Αυγού­στου και Νοεμ­βρίου του 2020. Αυτό είναι σημα­ντικό ενώ είναι επίσης σημα­ντικό, να δούμε από πού πιά­νουμε το νήμα αυτών των διε­ρευ­νη­τι­κών επαφών: αν δηλαδή είναι από τον Μάρτιο του 2016 (διότι έχουν μεσο­λα­βή­σει πάρα πολλά γεγο­νότα. Από την ‘Γαλάζια Πατρίδα’ που έχει γίνει πλέον η βάση της Τουρ­κι­κής εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής μέχρι το Τουρκο-Λιβυκό Σύμφωνο αλλά και την Ελληνο-Αιγυπτιακή Συμ­φω­νία και τον καλύ­τερο στρα­τιω­τικό εξο­πλι­σμό της Ελλάδας με διάφορα προ­γράμ­ματα αμυ­ντι­κού χαρα­κτήρα. Το θέμα είναι επίσης να δούμε κατά πόσο υπάρχει περι­θώ­ριο, υπό αυτές τις νέες συν­θή­κες να συζη­τή­σουμε και να κατα­λή­ξουμε σε κάποια ατζέντα για το επόμενο βήμα που είναι αυτό της δια­πραγ­μά­τευ­σης. Για την ώρα, φαί­νε­ται ότι οι διε­ρευ­νη­τι­κές συνο­μι­λίες γίνο­νται με κύριο γνώμονα την έξωθεν καλή μαρ­τυ­ρία που θέλει η Τουρκία για να μπο­ρέ­σει να βελ­τιώ­σει τις σχέσεις της με την Δύση και με μία ανήσυχη αγωνία σχετικά με το τι θα επι­λέ­ξει ο Τζο Μπάι­ντεν να κάνει μαζί της. Από την άλλη, προ­φα­νώς και δεν μπο­ρούσε να μην μπει στις διε­ρευ­νη­τι­κές συνο­μι­λίες αφού είχε θέσει ως μονα­δική προ­ϋ­πό­θεση την επι­στροφή του Ορούτς Ρέις και μία συνεπή απο­κλι­μά­κωση, η οποία διαρκεί από τα τέλη Νοεμ­βρίου. Συνεπώς, έχουμε φτάσει στους δύο μήνες, ουσια­στικά. Επι­πλέον, προ­σω­πικά βάζω κι έναν αστε­ρί­σκο: υπό την πίεση των συν­θη­κών, μπορεί να υπάρχει ένα μικρό παρά­θυρο για κάποια ευρύ­τερη συνεν­νό­ηση μεταξύ των δύο πλευρών με απώτερο στόχο να κατα­λή­ξουμε στην Χάγη. Και πάλι όμως, σας λέω ότι αυτός είναι ένας αστε­ρί­σκος και θα δούμε κατά πόσο μπορεί να συμβεί –όχι στους επό­με­νους μήνες, αλλά τα επόμενα χρόνια.

Φαί­νε­ται συνεπώς ότι απο­φεύ­γουμε το ενδε­χό­μενο θερμών επει­σο­δίων και την προ­κλη­τι­κό­τητα τους επό­με­νους μήνες –του­λά­χι­στον.

Έτσι φαί­νε­ται και λογικά, του­λά­χι­στον μέχρι τον προσεχή Ιούνιο, θα έχουμε μια κατά­σταση –μάλλον- όπως την περι­γρά­φετε. Αυτό όμως, προ­ϋ­πο­θέ­τει:

1. Ότι η Τουρκία θα εξα­κο­λου­θεί να αισθά­νε­ται την πίεση τόσο από την Ευρω­παϊκή Ένωση όσο και από τις Ηνω­μέ­νες Πολι­τείες Αμε­ρι­κής –άρα θα είναι υπο­χρε­ω­μένη να δείξει ένα άλλο πρόσωπο, ακόμη κι αν δεν το εννοεί

2. Να υπάρξει κάποια σχετική εξέλιξη στις διε­ρευ­νη­τι­κές συνο­μι­λίες. Αυτό δεν μπο­ρούμε να το ξέρουμε από τώρα, θα το δούμε στον επόμενο ή μεθε­πό­μενο γύρο.

Ως προς τις διε­ρευ­νη­τι­κές συνο­μι­λίες, θα σας έλεγα ότι πρέπει να δούμε την συχνό­τητα αυτών. Εάν δηλαδή γίνο­νται τακτικά, σημαί­νει ότι κάτι κινεί­ται, ότι υπάρχει μια σχετική πρόοδος. Εάν οι διε­ρευ­νη­τι­κές συνο­μι­λίες μετά τον επόμενο γύρο που πιθανόν να γίνει στις αρχές Μαρτίου, δούμε να γίνο­νται μία φορά το τρίμηνο ή μία φορά το εξάμηνο, νομίζω ότι θα κατα­λά­βουμε όλοι, πως τα πράγ­ματα είναι αρκετά πιο δύσκολα και μάλλον δεν επεν­δύ­ουν σε αυτές τις διε­ρευ­νη­τι­κές συνο­μι­λίες οι δύο χώρες για να βρουν κοινό τόπο για το επόμενο στάδιο που θα είναι η δια­πραγ­μά­τευση. Επα­να­λαμ­βάνω ότι οι διε­ρευ­νη­τι­κές συνο­μι­λίες είναι ‘προθάλαμος’ δια­λό­γου και δεν απο­τε­λεί διάλογο ή δια­πραγ­μά­τευση.

Θα ήθελα να σας ρωτήσω για την στάση και τον ρόλο του ΝΑΤΟ. Τι μπο­ρούμε να περι­μέ­νουμε από αυτό;

Κοι­τάξτε, το ΝΑΤΟ μπορεί να βοη­θή­σει ή και να μη βοη­θή­σει, σε τεχνικό επίπεδο. Δεν μπορεί να κάνει κάτι άλλο, θεα­μα­τικό και αυτό πρέπει να το έχουμε στο νου μας. Δηλαδή, το ΝΑΤΟ δεν είναι ένας φορέας τον οποίο, η ελλη­νική πλευρά εμπι­στεύ­ε­ται απο­λύ­τως και σίγουρα, δεν είναι ένας φορέας, στον οποίο η ελλη­νική πλευρά πρό­κει­ται να επεν­δύ­σει για την πολι­τική διευ­θέ­τηση των προ­βλη­μά­των της. Στο τεχνικό επίπεδο, ίσχυε στο παρελ­θόν και ισχύει σε μεγάλο βαθμό και τώρα, ότι το ΝΑΤΟ μπορεί να δημιουρ­γή­σει ένα πλαίσιο κατα­νό­η­σης ή τέλος πάντων, έγκαι­ρης προει­δο­ποί­η­σης εάν και εφόσον μία κρίση πάει να εξε­λι­χθεί σε κάτι χει­ρό­τερο. Αλλά κάτι πέραν αυτού, προ­σω­πικά δεν θα έβλεπα από την πλευρά του ΝΑΤΟ. Άλλωστε, το ΝΑΤΟ, με τις επι­λο­γές Γενς Στό­τλεν­μεργκ και γενι­κό­τερα με όλη αυτή την ‘ουδετερότητα’ που έχει επι­δεί­ξει όλο αυτό το χρονικό διά­στημα, δεν μπορεί να το εμπι­στεύ­ε­ται η ελλη­νική πλευρά. Και να μην γελιό­μα­στε: μέσα στο ΝΑΤΟ, η Τουρκία, από την πλευρά των ΝΑΤΟϊκών ή των συμ­φε­ρό­ντων του ΝΑΤΟ, θεω­ρεί­ται σημα­ντική χώρα για να πιεσθεί ώστε να αλλάξει ρότα. Και έχουμε δια­πι­στώ­σει, πως εάν πρό­κει­ται να συμβεί κάτι τέτοιο, ΔΕΝ θα γίνει μέσω του ΝΑΤΟ.

Τελικά, μπο­ρούμε να είμαστε αισιό­δο­ξοι από την νέα κυβέρ­νηση των ΗΠΑ και μετά τις κυρώ­σεις που ψήφισε κατά της Τουρ­κίας το Αμε­ρι­κα­νικό Κον­γκρέσο;

Δεν είναι θέμα αισιο­δο­ξίας ή απαι­σιο­δο­ξίας. Είναι θέμα να είμαστε ρεα­λι­στές! Η νέα αμε­ρι­κα­νική κυβέρ­νηση θα κοι­τά­ξει τα αμε­ρι­κα­νικά συμ­φέ­ρο­ντα. Δεν θα είναι ούτε φιλο-ελληνική ούτε ανθελ­λη­νική. Δεν θα είναι φιλο-τουρκική ούτε αντι-τουρκική. Τα συμ­φέ­ρο­ντα των Αμε­ρι­κα­νών θα κοι­τά­ξει. Στον βαθμό που τα συμ­φέ­ρο­ντα των Αμε­ρι­κα­νών ή τα δικά μας, μπορούν –όχι να ευθυγραμμιστούν- αλλά τέλος πάντων, να έχουν μια κοινή πορεία και κατεύ­θυνση με τα αντί­στοιχα αμε­ρι­κα­νικά, υπό την προ­ϋ­πό­θεση να υπάρχει κατα­νό­ηση σε μια σειρά από αυτά, εκεί, μπορεί πραγ­μα­τικά να έχουμε μία καλύ­τερη σχέση από αυτή που έχουμε, η οποία είναι έτσι κι αλλιώς πολύ καλή τα τελευ­ταία χρόνια. Αλλά αυτό δε σημαί­νει ότι η νέα αμε­ρι­κα­νική κυβέρ­νηση θα θελήσει να εξο­στρα­κί­σει την Τουρκία. Μάλλον το αντί­θετο. Απλά η δυσκο­λία για τον Ταγίπ Ερντο­γάν είναι πλέον ότι: α. δεν θα μπορεί να επη­ρε­ά­σει τα πράγ­ματα στον Λευκό Οίκο όπως το έκανε επί της προ­ε­δρίας του Ντό­ναλντ Τραμπ, β. η αμε­ρι­κα­νική γρα­φειο­κρα­τία αλλά και το Κον­γκρέσο είναι αρνη­τικά δια­κεί­μενα απέ­να­ντί του για όλα αυτά που έχει κάνει τα τελευ­ταία χρόνια –ιδιαί­τερα για την προ­μή­θεια των S-400 από την Ρωσία και γ. ότι αν είναι να γίνει μια προ­σπά­θεια επα­να­προ­σέγ­γι­σης, δεν θα γίνει με τους όρους που θέλει ο Ερντο­γάν.