Η ελληνική πλευρά του νέου προέδρου

Τα συμ­φέ­ρο­ντα και όχι οι προ­σω­πι­κές σχέσεις είναι οι κύριοι παρά­γο­ντες που καθο­ρί­ζουν τη χάραξη της εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής μιας χώρας, πόσο μάλλον της ισχυ­ρό­τε­ρης του κόσμου. Ωστόσο, η προ­σω­πική διά­σταση παρα­μέ­νει μέρος της εξί­σω­σης. Στην περί­πτωση του νεο­ε­κλε­γέ­ντος προ­έ­δρου των Ηνω­μέ­νων Πολι­τειών, Τζο Μπάι­ντεν, ένα στοι­χείο που τον δια­φο­ρο­ποιεί από τους προ­κα­τό­χους του, είναι η πολυ­ε­τής και αρκετά στενή σχέση του με την ελλη­νική ομο­γέ­νεια. Δεν δικαιο­λο­γεί αλό­γι­στο ενθου­σια­σμό, καθώς στο μείζον ζήτημα που απα­σχο­λεί την Ελλάδα και την Κύπρο, που δεν είναι άλλο από τη συμπε­ρι­φορά της Τουρ­κίας, οι υπο­λο­γι­σμοί είναι σύν­θε­τοι και περι­λαμ­βά­νουν παρα­μέ­τρους που υπερ­βαί­νουν τις όποιες προ­σω­πι­κές προ­τι­μή­σεις ή ευαι­σθη­σίες, ακόμη και του προ­έ­δρου.

Η αμφί­δρομη σχέση Μπάι­ντεν και ελλη­νι­σμού της Αμε­ρι­κής είναι υπαρκτή και ειλι­κρι­νής. Και δεν είναι παρά­λογο να θεω­ρή­σει κανείς ότι θα απο­τε­λέ­σει μέρος του συνο­λι­κού παζλ. Πόσο μεγάλο, μένει να φανεί. Ο τέως αντι­πρό­ε­δρος δια­τη­ρεί φιλίες με πολλούς ελλα­δι­κής και κυπρια­κής κατα­γω­γής Αμε­ρι­κα­νούς και έχει επα­νει­λημ­μέ­νως επι­δεί­ξει έντονο ενδια­φέ­ρον για τα θέματα που τους απα­σχο­λούν. Τον θυμάμαι σε συνέ­δριο ομο­γε­νών στο Κογκρέσο, το 2008, να ευχα­ρι­στεί την ελλη­νο­α­με­ρι­κα­νική κοι­νό­τητα για τη δια­χρο­νική στήριξή της και να δηλώνει ότι και αυτός από την πλευρά του θα είναι πάντα δίπλα της.

Σε μια συναι­σθη­μα­τικά φορ­τι­σμένη ομιλία του ανέ­τρεξε στην προη­γού­μενη προ­σπά­θειά του να εξα­σφα­λί­σει το δημο­κρα­τικό χρίσμα, το 1988, όταν είχε τελικά επι­κρα­τή­σει ο Μάικ Δου­κά­κης (το επι­χεί­ρησε ξανά το 2008, αλλά και πάλι έχασε, από τον Ομπάμα). Με δάκρυα στα μάτια ανέφερε στους ομο­γε­νείς που είχαν συγκε­ντρω­θεί σε αίθουσα του Καπι­τω­λίου, πως δεν θα ξεχνούσε ποτέ κάτι που του είχαν πει όταν ήταν υπο­ψή­φιος είκοσι χρόνια νωρί­τερα: ότι προ­φα­νώς θα στή­ρι­ζαν τον Δουκάκη, αλλά ταυ­τό­χρονα θα βοη­θού­σαν και αυτόν. Συγκε­κρι­μένα, του είχαν υπο­σχε­θεί πως για κάθε πέντε δολάρια που θα έδιναν στην προ­ε­κλο­γική εκστρα­τεία του Δουκάκη, θα συγκέ­ντρω­ναν και ένα για να ενι­σχύ­σουν τη δική του. «Αυτό δεν το κάνει καμία εθνική κοι­νό­τητα εύκολα και δεν θα το ξεχάσω ποτέ», είχε πει φανερά συγκι­νη­μέ­νος ο τότε γερου­σια­στής, μετέ­πειτα αντι­πρό­ε­δρος, και τώρα νεο­ε­κλε­γείς πρό­ε­δρος.

Τι είναι φίλος

Με ανάλογη συγκί­νηση και θερμά λόγια είχε μιλήσει σε εκδή­λωση που διορ­γά­νωσε το ίδρυμα για την επέτειο του ΟΧΙ, των Αντι και Μάικ Μάνατος, στην Ουά­σιγ­κτον, τον Οκτώ­βριο του 2016. «Κάποιος, κάποτε με ρώτησε τι είναι φίλος και απά­ντησα “μια ψυχή που ζει σε δυο σώματα”. Αυτό συνο­ψί­ζει τις σχέσεις μου με αυτή την κοι­νό­τητα, τα τελευ­ταία 40 χρόνια. Η αφο­σί­ωσή σας, η φιλία σας, όταν τα πράγ­ματα ήταν άσχημα, αλλά και όταν τα πράγ­ματα ήταν καλά… Είστε αστεί­ρευτη πηγή δύναμης για μένα. Στα­θή­κατε δίπλα μου, με στη­ρί­ξατε από τις πρώτες μέρες μου στη Γερου­σία», τόνισε ο τότε αντι­πρό­ε­δρος –ο οποίος από τα πρώτα του βήματα στην πολι­τική ως γερου­σια­στής στο Ντέ­λα­γουερ, είχε δημιουρ­γή­σει επαφές και συμ­με­τείχε σε εκδη­λώ­σεις της oμογένειας– και πρό­σθεσε: «Δεν είναι υπερ­βολή να πω ότι η ελλη­νική κοι­νό­τητα δια­μόρ­φωσε την πολι­τική μου συνεί­δηση».

Ο Μπάι­ντεν είναι συναι­σθη­μα­τι­κός από τη φύση του, αλλά αυτό δεν μειώνει τη σημασία τέτοιων δηλώ­σεων από εν ενερ­γεία αντι­πρό­ε­δρο των Ηνω­μέ­νων Πολι­τειών, που θα είναι σύντομα ο πρό­ε­δρος της χώρας.

Σημα­ντι­κός δίαυλος επι­κοι­νω­νίας με τη νέα κατά­σταση πραγ­μά­των στην Ουά­σιγ­κτον υπό τον Τζο Μπάι­ντεν, είναι ο επι­κε­φα­λής του Συμ­βου­λίου Ελλη­νο­α­με­ρι­κα­νι­κής Ηγεσίας (HALC), Εντι Ζεμε­νί­δης, ο οποίος ως γνώστης λεπτο­με­ρειών των θεμάτων που αφορούν την περιοχή, συχνά λει­τουρ­γεί και ως πηγή ενη­μέ­ρω­σης κέντρων εξου­σίας: της εκτε­λε­στι­κής, της νομο­θε­τι­κής, αλλά και δεξα­με­νών σκέψης. Η επιρροή της oμογένειας προς τον Λευκό Οίκο ασκεί­ται και από τις παρεμ­βά­σεις οργα­νώ­σεων όπως η AHEPA, που είναι η μεγα­λύ­τερη και παλαιό­τερη του ελλη­νι­σμού στις ΗΠΑ, και το Αμε­ρι­κα­νο­ελ­λη­νικό Ινστι­τούτο (AHI), όπως φυσικά και από τον Αρχιε­πί­σκοπο. Ιδιαί­τερο ρόλο παίζει ο πατέρας Αλεξ Καρ­λού­τσος, ο οποίος για περισ­σό­τε­ρες από τέσ­σε­ρις δεκα­ε­τίες έχει απο­δει­χθεί εξαι­ρε­τικά απο­τε­λε­σμα­τι­κός δίαυλος επι­κοι­νω­νίας με όλους τους προ­έ­δρους. Ειδι­κό­τερα με τον Μπάι­ντεν τον συνδέει πολύ­χρονη προ­σω­πική φιλία.

Εξίσου σημα­ντικό είναι και το γεγονός πως ο Μπάι­ντεν είναι από τους ελά­χι­στους Αμε­ρι­κα­νούς πολι­τι­κούς που έχει συνα­ντη­θεί και γνω­ρί­ζει προ­σω­πικά τόσο πολλούς ηγέτες της Ελλάδας και της Κύπρου. Στους τελευ­ταί­ους από αυτούς περι­λαμ­βά­νο­νται ο Γιώργος Παπαν­δρέου, τον οποίο είχε συνα­ντή­σει συχνά και κατά τη θητεία του τελευ­ταίου ως υπουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών και ενώ ο Μπάι­ντεν ήταν μέλος της επι­τρο­πής εξω­τε­ρι­κών σχέσεων της Γερου­σίας, ο Αλέξης Τσίπρας και ο Κυριά­κος Μητσο­τά­κης. Ως αντι­πρό­ε­δρος επι­σκέ­φθηκε την Αθήνα τον Δεκέμ­βριο του 2011 (επί πρω­θυ­πουρ­γίας Παπα­δή­μου) και τη Λευ­κω­σία τον Μάιο του 2014, ενώ είχε επι­σκε­φθεί ξανά την Αθήνα για να συμ­με­τά­σχει και στο πρώτο συνέ­δριο της Concordia στην Ευρώπη που είχε διε­ξα­χθεί στην ελλη­νική πρω­τεύ­ουσα τον Ιούνιο του 2017. Επίσης, και το ενδια­φέ­ρον του για την Κύπρο έχει προ­σω­πικά χαρα­κτη­ρι­στικά, καθώς πολλοί από τους ομο­γε­νείς που τον γνω­ρί­ζουν είναι κυπρια­κής κατα­γω­γής. Υπό αυτό το πρίσμα, δεν είναι τυχαίο ότι όταν τον Δεκέμ­βριο του 2014 ο πρό­ε­δρος της Κύπρου, Νίκος Ανα­στα­σιά­δης, είχε νοση­λευ­θεί στη Νέα Υόρκη, ο Τζο Μπάι­ντεν τον επι­σκέ­φθηκε στο νοσο­κο­μείο.

Γνώστης των θεμάτων

Ο νεο­ε­κλε­γείς πρό­ε­δρος των ΗΠΑ –ο οποίος επέλεξε την ελλη­νι­κής κατα­γω­γής πρώην εκπρό­σωπο του Στέιτ Ντι­πάρ­τμεντ και στη συνέ­χεια διευ­θύ­ντρια επι­κοι­νω­νίας του Λευκού Οίκου επί προ­ε­δρίας Ομπάμα, Τζεν Ψάκι, ως επι­κε­φα­λής της ομάδας που θα χει­ρι­σθεί τη δια­δι­κα­σία επι­κύ­ρω­σης των υπουρ­γών της κυβέρ­νη­σής του από τη Γερου­σία– είναι από τους λίγους σημαί­νο­ντες Αμε­ρι­κα­νούς πολι­τι­κούς που γνω­ρί­ζουν ουσια­στι­κές πτυχές των θεμάτων ελλη­νι­κού ενδια­φέ­ρο­ντος. Ασχο­λή­θηκε με αυτά κατά τη θητεία του στη Γερου­σία επί 36 χρόνια, ιδιαί­τερα ως μέλος της επι­τρο­πής εξω­τε­ρι­κών σχέσεων της οποίας διε­τέ­λεσε και πρό­ε­δρος, και στη συνέ­χεια ως αντι­πρό­ε­δρος επί μία οκτα­ε­τία. Σε αντί­θεση με άλλους προ­έ­δρους –με πιθανή εξαί­ρεση τον Τζορτζ Μπους τον πρε­σβύ­τερο, που είχε δια­τε­λέ­σει διευ­θυ­ντής της CIA, πρέσβης στον ΟΗΕ και αντι­πρό­ε­δρος– ο Μπάι­ντεν γνω­ρί­ζει τις ιδιαι­τε­ρό­τη­τες της Βαλ­κα­νι­κής και της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου και θα θελήσει να αξιο­ποι­ή­σει τον νέο ρόλο της Ελλάδας και της Κύπρου στην περιοχή.

Στο πλαίσιο αυτό η σχέση με την ομο­γέ­νεια θα επη­ρε­ά­σει –η πρό­σβαση έχει απο­δει­χθεί στην πράξη απο­τε­λε­σμα­τική– αλλά δεν θα καθο­ρί­σει τις γεω­πο­λι­τι­κές προ­τε­ραιό­τη­τες του προ­έ­δρου και τους χει­ρι­σμούς της Αμε­ρι­κής στην περιοχή μας. Δεν λει­τουρ­γούν έτσι οι χώρες – του­λά­χι­στον όχι μέχρι να εμφα­νι­σθεί στο προ­σκή­νιο ο «αντι­συ­στη­μι­κός» Τραμπ, ο οποίος απο­φά­σιζε συχνά με γνώμονα τις φιλίες, αν όχι τα συμ­φέ­ρο­ντά του.

Ο Μπάι­ντεν είναι μέρος του κατε­στη­μέ­νου επί μισόν αιώνα. Υπό αυτή την έννοια, δεν θα μιλάει και δεν θα πράττει έχοντας ως μονα­δικό κρι­τή­ριο τις όποιες προ­σω­πι­κές του ευαι­σθη­σίες. Τόσο ο ίδιος όσο και οι έμπει­ροι συνερ­γά­τες του στα εξω­τε­ρικά θέματα δεν θέλουν «να χάσει η Δύση την Τουρκία». Είναι κάτι που πρέπει να έχουμε υπόψη μας. Από την άλλη, είναι αδύ­να­τον, για οποιον­δή­ποτε πολι­τικό, να μην επη­ρε­α­σθεί από τα συναι­σθή­ματά του και τις προ­σω­πι­κές του σχέσεις και φιλίες. Σε αυτή τη λεπτή ισορ­ρο­πία θα κινηθεί η εξω­τε­ρική πολι­τική του επό­με­νου προ­έ­δρου των ΗΠΑ στα θέματα που αφορούν τον ελλη­νι­σμό. Δεν ανα­μέ­νουμε θαύματα, γιατί υπάρχει και η γρα­φειο­κρα­τία. Ωστόσο, στο προ­σω­πικό επίπεδο υπάρχει ένα θετικό υπό­βα­θρο, το οποίο Αθήνα και Λευ­κω­σία καλού­νται να αξιο­ποι­ή­σουν.

Ο Ταγίπ Ερντο­γάν «πρέπει να πλη­ρώ­σει το τίμημα»

Ενώ ο Ντό­ναλντ Τραμπ δεν έχανε ευκαι­ρία να περι­γρά­ψει τον Ταγίπ Ερντο­γάν ως φίλο, ακόμη και παρου­σία του Ελληνα πρω­θυ­πουρ­γού στο Οβάλ Γραφείο, ο Τζο Μπάι­ντεν, μιλώ­ντας στους «Τάιμς της Νέας Υόρκης» παλαιό­τερα, τον είχε ευθέως χαρα­κτη­ρί­σει «αυταρ­χικό ηγέτη» και είχε μάλιστα υπο­στη­ρί­ξει ότι οι ΗΠΑ οφεί­λουν να συνερ­γα­σθούν με την αντι­πο­λί­τευση για την απο­μά­κρυνσή του από την εξουσία.

«Αυτό που πιστεύω ότι πρέπει να κάνουμε είναι να ακο­λου­θή­σουμε μια πολύ δια­φο­ρε­τική προ­σέγ­γιση προς εκείνον τώρα, καθι­στώ­ντας σαφές ότι στη­ρί­ζουμε την ηγεσία της αντι­πο­λί­τευ­σης», είχε ανα­φέ­ρει ο Μπάι­ντεν στο συντα­κτικό επι­τε­λείο της εφη­με­ρί­δας. «Πρέπει να πλη­ρώ­σει το τίμημα», είχε πει και είχε συμπλη­ρώ­σει ότι η Ουά­σιγ­κτον πρέπει να ενθαρ­ρύ­νει τους ηγέτες της τουρ­κι­κής αντι­πο­λί­τευ­σης, «ώστε να μπο­ρέ­σουν να ανα­λά­βουν και να νική­σουν τον Ερντο­γάν. Οχι μέσω ενός πρα­ξι­κο­πή­μα­τος, αλλά μέσω της εκλο­γι­κής δια­δι­κα­σίας». Η τοπο­θέ­τηση είχε προ­κα­λέ­σει την οργι­σμένη αντί­δραση του εκπρο­σώ­που της τουρ­κι­κής προ­ε­δρίας Ιμπραήμ Καλίν, ο οποίος είχε απα­ντή­σει ότι «η ανάλυση του Τζο Μπάι­ντεν για την Τουρκία βασί­ζε­ται σε καθαρή άγνοια, αλα­ζο­νεία και υπο­κρι­σία. Οι μέρες που δια­τά­ζατε την Τουρκία τελεί­ω­σαν. Αλλά αν ακόμα πιστεύ­ετε ότι μπο­ρείτε να προ­σπα­θή­σετε, κάντε το. Θα πλη­ρώ­σετε το τίμημα».

Ο νεο­ε­κλε­γείς πρό­ε­δρος των ΗΠΑ έχει, επίσης, ασκήσει κριτική στις προ­κλή­σεις της Τουρ­κίας στο Αιγαίο και στην ευρύ­τερη περιοχή μας. «Σε αντί­θεση με τον πρόεδρο Τραμπ, ο Τζο θα αντι­δρά­σει στην τουρ­κική συμπε­ρι­φορά που παρα­βιά­ζει το διεθνές δίκαιο ή τις συμ­μα­χι­κές δεσμεύ­σεις της στο ΝΑΤΟ, όπως οι τουρ­κι­κές παρα­βιά­σεις του ελλη­νι­κού ενα­έ­ριου χώρου», σημειώ­νε­ται στο κείμενο με τις θέσεις για τα ελλη­νικά ζητή­ματα που έδωσε στη δημο­σιό­τητα πριν από τις πρό­σφα­τες προ­ε­δρι­κές εκλογές.

Ενα ακόμη «αγκάθι» στη σχέση του Μπάι­ντεν με την Αγκυρα θα είναι το δεδη­λω­μένο ενδια­φέ­ρον του για τους Κούρ­δους, για τους οποίους θεωρεί ότι έχουν βοη­θή­σει τις ΗΠΑ στη μάχη κατά του Ισλα­μι­κού Κράτους και πως ήταν μείζον στρα­τη­γικό λάθος η απρό­σμενη απόφαση του Ντό­ναλντ Τραμπ να απο­χω­ρή­σει από τη Συρία, με απο­τέ­λε­σμα να μείνουν οι Κούρδοι εκτε­θει­μέ­νοι στην τουρ­κική επι­θε­τι­κό­τητα.

Συντασ­σό­με­νος με τη γρα­φειο­κρα­τία του Στέιτ Ντι­πάρ­τμεντ και του Πεντα­γώ­νου, αλλά και με τη θέση και των δύο κομ­μά­των σε Γερου­σία και Βουλή, ο Μπάι­ντεν θα υιο­θε­τή­σει αυστηρή στάση στο θέμα της αγοράς και ενερ­γο­ποί­η­σης του ρωσικού αντι­πυ­ραυ­λι­κού συστή­μα­τος S-400 και είναι πιθανό να επι­βλη­θούν στην Τουρκία κυρώ­σεις. Tέλος, ο νεο­ε­κλε­γείς πρό­ε­δρος των ΗΠΑ δεν θα παρέμ­βει πολι­τικά –όπως φέρεται να έχει κάνει ο Τραμπ– για να αντι­με­τω­πι­σθούν με επιεί­κεια συνερ­γά­τες του Ερντο­γάν οι οποίοι εμπλέ­κο­νται στη δικα­στική υπόθεση της τουρ­κι­κής τρά­πε­ζας Halkbank, που κατη­γο­ρεί­ται –η υπόθεση εκδι­κά­ζε­ται στη Νέα Υόρκη– για αποφυγή κυρώ­σεων κατά του Ιράν.

Ο γερου­σια­στής Βαν Χόλεν στην «Κ» για την Τουρκία

Για την απο­κα­τά­σταση των ευρω­α­τλα­ντι­κών σχέσεων και την προ­ο­πτική να υπάρξει πιο αυστηρή αντι­με­τώ­πιση της συμπε­ρι­φο­ράς της Τουρ­κίας από μια κυβέρ­νηση υπό τον Τζο Μπάι­ντεν, έκανε δηλώ­σεις στην «Κ» ο Δημο­κρα­τι­κός γερου­σια­στής Κρις βαν Χόλεν. Ο κ. Βαν Χόλεν, ο οποίος διε­τέ­λεσε μέλος της Βουλής των Αντι­προ­σώ­πων επί 14 χρόνια, πριν εκλεγεί γερου­σια­στής το 2016, τονίζει:

«Η Ελλάδα και οι άλλοι Ευρω­παίοι σύμ­μα­χοί μας μπορούν να περι­μέ­νουν από μια κυβέρ­νηση Μπάι­ντεν να τερ­μα­τί­σει τη χαοτική και ανα­ξιό­πι­στη εξω­τε­ρική πολι­τική που έχουν βιώσει αυτά τα τελευ­ταία τέσσερα χρόνια. Μια αρχική προ­τε­ραιό­τητα θα είναι η απο­κα­τά­σταση των σχέσεων των Ηνω­μέ­νων Πολι­τειών με τους δημο­κρα­τι­κούς συμ­μά­χους μας στην Ευρώπη, οι οποίες έφτασαν σε ένα ιστο­ρικό χαμηλό κατά τη διάρ­κεια της διοί­κη­σης του Τραμπ, και μια νέα εστίαση στην τήρηση των αρχών του κράτους δικαίου, των δημο­κρα­τι­κών κανόνων και της ελευ­θε­ρίας του Τύπου, οι οποίες παρα­βιά­ζο­νται στην Τουρκία από την αυταρ­χική συμπε­ρι­φορά του προ­έ­δρου Ερντο­γάν.

Τα τελευ­ταία τέσσερα χρόνια η Τουρκία απέτυχε όλο και περισ­σό­τερο να συμπε­ρι­φερ­θεί ως πιστός σύμ­μα­χος στο ΝΑΤΟ και δεν μπορεί να αντι­με­τω­πι­στεί ως τέτοια, εκτός και αν αλλάξει πορεία. Το Κογκρέσο θα συνε­χί­σει να απαιτεί να επι­βλη­θούν κυρώ­σεις στην Τουρκία, όπως απαι­τεί­ται από τον νόμο, για την αγορά και τώρα ενερ­γο­ποί­ηση του ρωσικού αμυ­ντι­κού συστή­μα­τος S-400 που απειλεί την ασφά­λεια του ΝΑΤΟ. Επι­πλέον, οι επα­να­λαμ­βα­νό­με­νες παρα­βιά­σεις του διε­θνούς δικαίου από την Τουρκία στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο, τη βόρεια Συρία και αλλού, η παρα­βί­αση των ψηφι­σμά­των των Ηνω­μέ­νων Εθνών σχετικά με τα Βαρώσια και οι σοβαρές παρα­βιά­σεις των ανθρω­πί­νων δικαιω­μά­των ενα­ντίον πολι­τι­κών αντι­πά­λων στο εσω­τε­ρικό όπως και του Τύπου, δεν συνά­δουν με τη συμπε­ρι­φορά ενός δημο­κρα­τι­κού συμ­μά­χου.

Προ­σβλέπω στη συνερ­γα­σία με τη νέα κυβέρ­νηση Μπάι­ντεν ώστε η Τουρκία να βρεθεί αντι­μέ­τωπη με τις ευθύνες που έχει για τις ενέρ­γειές της».

Πηγή: kathimerini.gr

Αθα­νά­σιος Έλλις