13 Νοεμβρίου: Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου του Παγκρέατος

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ: Ο «ΣΙΩΠΗΛΟΣ ΔΟΛΟΦΟΝΟΣ»

Το πάγκρεας είναι ένα ζωτικό όργανο του ανθρώ­πι­νου σώματος, που βρί­σκε­ται στο βάθος της κοιλιάς πίσω από το στομάχι, στο σημείο όπου αυτό τελειώ­νει και αρχίζει το λεπτό έντερο (δωδε­κα­δά­κτυλο). Έχει μήκος περίπου 15 cm και σχήμα απο­πλα­τυ­σμέ­νου αχλα­διού. Δια­κρί­νο­νται 4 τμήματα: το διο­γκω­μένο τμήμα του ονο­μά­ζε­ται κεφαλή («αγκα­λιά­ζε­ται» από το δωδε­κα­δά­κτυλο), το ενδιά­μεσο αυχένας, το μεσαίο τμήμα ονο­μά­ζε­ται σώμα και το στε­νό­τερο ουρά.

Είναι μικτός αδένας με ενδο­κρινή και εξω­κρινή μοίρα. Η πρώτη παράγει πλήθος σημα­ντι­κών ορμονών με κυριό­τε­ρες την ινσου­λίνη, το γλυ­κα­γόνο και την αυξη­τική ορμόνη. Η δεύτερη (εξω­κρι­νής μοίρα) εκκρί­νει το παγκρε­α­τικό υγρό το οποίο χύνεται στο λεπτό έντερο, περιέ­χει ένζυμα που συμ­με­τέ­χουν στην απορ­ρό­φηση των θρε­πτι­κών συστα­τι­κών από το λεπτό έντερο. Αυτά τα ένζυμα βοηθούν στην περαι­τέρω διά­σπαση των υδα­ταν­θρά­κων, των πρω­τεϊ­νών και των λιπι­δίων. Στην Ευρώπη, ο παγκρε­α­τι­κός καρ­κί­νος είναι ο έβδομος πιο συχνός καρ­κί­νος με αυξα­νό­μενη τάση και το 4ο αίτιο θανάτου από καρκίνο. Ετησίως, περίπου 12 άνδρες και 8 γυναί­κες στους 100.000 δια­γι­γνώ­σκο­νται με παγκρε­α­τικό καρκίνο στην ΕΕ. Η συχνό­τητα νέων δια­γνω­σμέ­νων περι­στα­τι­κών αυξά­νε­ται με την ηλικία, και η πλειο­νό­τητα των περι­στα­τι­κών δια­γι­γνώ­σκο­νται άνω της ηλικίας των 65. Το 90% των καρ­κί­νων του παγκρέ­α­τος εμφα­νί­ζε­ται στην εξω­κρινή μοίρα (αδε­νο­καρ­κί­νωμα). Το υπό­λοιπο 10% αφορά νευ­ρο­εν­δο­κρι­νείς όγκους (που προ­έρ­χο­νται από την ενδο­κρινή μοίρα) και άλλα σπα­νιό­τερα νεο­πλά­σματα (λέμφωμα, μετα­στά­σεις). Γενικά, οι νευ­ρο­εν­δο­κρι­νείς όγκοι του παγκρέ­α­τος έχουν σημα­ντικά καλύ­τερη πρό­γνωση από το αδε­νο­καρ­κί­νωμα.

Η αιτία εμφά­νι­σης των περισ­σό­τε­ρων περι­πτώ­σεων παγκρε­α­τι­κού καρ­κί­νου είναι άγνωστη. Παρά­γο­ντες κιν­δύ­νου απο­τε­λούν η παχυ­σαρ­κία, το κάπνι­σμα, η δίαιτα υψηλή σε λιπαρά και χαμηλή σε φρούτα και λαχα­νικά, ο σακ­χα­ρώ­δης δια­βή­της και η χρόνια παγκρε­α­τί­τιδα. Όμως απαι­τεί­ται περισ­σό­τερη έρευνα για να γίνει κατα­νοητή η άμεση συσχέ­τισή τους με τη νόσο.

Το πρώιμο στάδιο και οι προ­καρ­κι­νι­κές αλλοιώ­σεις του παγκρε­α­τι­κού καρ­κί­νου δεν προ­κα­λούν συμ­πτώ­ματα. Έτσι, η πρόωρη διά­γνωση του παγκρε­α­τι­κού καρ­κί­νου είναι δύσκολη και ασυ­νή­θης (ύπουλος καρ­κί­νος). Στις περισ­σό­τε­ρες περι­πτώ­σεις τη στιγμή της διά­γνω­σης ο καρ­κί­νος έχει ήδη επε­κτα­θεί. Η εμφά­νιση των συμ­πτω­μά­των εξαρ­τά­ται από τη θέση και το μέγεθος του όγκου. Αν ο όγκος εντο­πί­ζε­ται στη κεφαλή, απο­φρά­ζει το χολη­δόχο πόρο, έτσι ώστε η χολή να μην

μπορεί να περάσει στο έντερο, το δέρμα και το άσπρο των ματιών απο­κτούν κίτρινο και τα ούρα σκούρο χρώμα. (ανώ­δυ­νος ίκτερος). Καθώς ο καρ­κί­νος ανα­πτύσ­σε­ται μπορεί να προ­κα­λέ­σει πόνο στο άνω μέρος της κοιλίας, που μερικές φορές αντα­να­κλά προς τα πίσω. Μπορεί να παρου­σια­σθεί επίσης ναυτία, ανο­ρε­ξία, απώλεια βάρους, αδυ­να­μία, απορ­ρύθ­μιση του σακ­χά­ρου.

Στο θέμα της διά­γνω­σης είναι πολύ σημα­ντικό ο ασθενής να απευ­θυν­θεί έγκαιρα στο γιατρό και αυτός με τη σειρά του να υπο­πτευ­θεί τη νόσο. Οι απει­κο­νι­στι­κές μέθοδοι είναι αυτές που έχουν τον κύριο λόγο στη διά­γνωση. Με σειρά αξιο­πι­στίας η μαγνη­τική τομο­γρα­φία (MRI), η αξονική τομο­γρα­φία (CT), το υπε­ρη­χο­γρά­φημα άνω κοιλίας υπό προ­ϋ­πο­θέ­σεις. Όμως το πλέον αξιό­πι­στο και ειδικό εργα­λείο στην απει­κό­νιση του παγκρέ­α­τος είναι ο ενδο­σκο­πι­κός υπέ­ρη­χος (endoscopic ultrasound, EUS), ο οποίος περισ­σό­τερο από κάθε άλλη εξέταση φτάνει κοντά στη βλάβη, την απει­κο­νί­ζει με μεγάλη λεπτο­μέ­ρεια, ενώ δίνει την δυνα­τό­τητα παρα­κέ­ντη­σης με λεπτή βελόνα (FNA).

Η μέτρηση του καρ­κι­νι­κού αντι­γό­νου Ca 19-9 στον ορό χρη­σι­μο­ποιεί­ται ως συμπλη­ρω­μα­τική εξέταση για τη διά­γνωση και την παρα­κο­λού­θηση του καρ­κί­νου του παγκρέ­α­τος. Η ευαι­σθη­σία του είναι 81% και η ειδι­κό­τητα 90%. Όσο υψη­λό­τερα είναι τα επίπεδα του CA 19,9, τόσο μεγα­λύ­τερη είναι η πιθα­νό­τητα του καρ­κί­νου. Επίπεδα > 300 U/mL έχουν θετική προ­γνω­στική αξία 92%.

Ο παγκρε­α­τι­κός καρ­κί­νος έχει το χαμη­λό­τερο ποσοστό επι­βί­ω­σης από όλους τους καρ­κί­νους, με μόνο 7% ποσοστό επι­βί­ω­σης στα πέντε χρόνια, καθώς σχεδόν το 30% των ασθενών πεθαί­νουν μέσα σε δύο έως 6 μήνες από τη διά­γνωση. Σε μεγάλο ποσοστό αυτό οφεί­λε­ται στο γεγονός ότι η διά­γνωση γίνεται σε προ­χω­ρη­μένο στάδιο, όταν ο καρ­κί­νος ήδη έχει κάνει μετα­στά­σεις, καθώς η νόσος μπορεί να περάσει απα­ρα­τή­ρητη για μεγάλο χρονικό διά­στημα, ενώ δεν υπάρχει μέθοδος έγκαι­ρης ανί­χνευ­σης σε πρώιμο στάδιο.

Η κατεύ­θυνση της θερα­πείας τα τελευ­ταία χρόνια έχει αλλάξει με την χημειο­θε­ρα­πεία να απο­τε­λεί συχνά σημα­ντικό τμήμα της αντι­με­τώ­πι­σης της κακο­ή­θειας. Η χει­ρουρ­γική αντι­με­τώ­πιση απο­τε­λεί το πιο σημα­ντικό εργα­λείο, φτάνει ο όγκος να μην έχει διη­θή­σει παρα­κεί­μενα ζωτικής σημα­σίας όργανα όπως η άνω μεσε­ντέ­ριος αρτηρία. Οι θερα­πευ­τι­κές απο­φά­σεις προ­ϋ­πο­θέ­τουν μία ομαδική ογκο­λο­γική προ­σέγ­γιση με εξει­δι­κευ­μένο γαστρε­ντε­ρο­λόγο, ογκο­λόγο, ακτι­νο­λόγο και χει­ρουργό. Στα ανεγ­χεί­ρητα νεο­πλά­σματα του παγκρέ­α­τος έχουν χρη­σι­μο­ποι­η­θεί θερα­πευ­τι­κές προ­σεγ­γί­σεις συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της ακτι­νο­θε­ρα­πείας, της χημειο­θε­ρα­πείας και της συν­δυα­σμέ­νης ακτινοθεραπεία-χημειοθεραπείας. Ενώ η παρη­γο­ρη­τική θερα­πεία και η παρά­ταση προσ­δό­κι­μου επι­βί­ω­σης μπορούν να επι­τευ­χθούν με αυτές τις προ­σεγ­γί­σεις, δεν υπάρχει ουσια­στικά καμιά θερα­πευ­τική δυνα­τό­τητα.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΑ: Δυστυ­χώς, για τον καρκίνο του παγκρέ­α­τος σήμερα δεν δια­θέ­τουμε τη δυνα­τό­τητα προ­λη­πτι­κών εξε­τά­σεων όπως συμ­βαί­νει για την κακο­ή­θεια του παχέος εντέρου, του προ­στάτη, του τρα­χή­λου της μήτρας και του μαστού. Η μεσο­γειακή δια­τροφή, η διακοπή του καπνί­σμα­τος και η άσκηση μπορούν να βοη­θή­σουν στην πρόληψη και η άμεση ενη­μέ­ρωση του θερά­πο­ντα ιατρού για άτυπα κοι­λιακά ή άλλα ενο­χλή­ματα μπορεί να βοη­θή­σει στην έγκαιρη διά­γνωση, σε έναν από τους χει­ρό­τε­ρους καρ­κί­νους της σύγ­χρο­νης εποχής.

Δρ. Νικό­λαος Τσ. Φρόνας

Ιατρός Γαστρε­ντε­ρο­λό­γος

Διδά­κτωρ Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών

Αντι­πρό­ε­δρος Ελλη­νι­κής Αντι­καρ­κι­νι­κής Εται­ρείας

Παράρ­τημα Ρόδου