Ο τουρισμός διεκδικεί μερίδιο από το Ταμείο Ανάκαμψης

Μερίδιο από το Ευρω­παϊκό Ταμείο Ανά­καμ­ψης και τα 32 δισ. ευρώ που αντι­στοι­χούν στην Ελλάδα θα διεκ­δι­κή­σει και ο του­ρι­στι­κός κλάδος, παρά τις συζη­τή­σεις περί υπερ­βο­λι­κής έκθεσης της χώρας στην εν λόγω δρα­στη­ριό­τητα που απο­κά­λυψε η τρέ­χουσα υγειο­νο­μική κρίση. Και αυτό διότι η παν­δη­μία παράλ­ληλα με την εξάρ­τηση της οικο­νο­μίας κατέ­στησε σαφές πως μόνον οι επι­χει­ρή­σεις εκείνες που συμ­βα­δί­ζουν με τις σύγ­χρο­νες τάσεις και απαι­τή­σεις μπορούν να σταθούν την επόμενη ημέρα.

Εργα ενερ­γεια­κής ανα­βάθ­μι­σης με πυξίδα την αει­φο­ρία και έργα που υλο­ποιούν την ψηφιακή μετά­βαση και εκσυγ­χρο­νι­σμό ανα­μέ­νε­ται να μονο­πω­λή­σουν το ενδια­φέ­ρον των του­ρι­στι­κών επι­χει­ρή­σεων που θα επι­διώ­ξουν να εντα­χθούν στις χρη­μα­το­δο­τή­σεις του πακέτου στή­ρι­ξης.

Αλλά ο κλάδος μπορεί να ευνοη­θεί και από τις βελ­τιώ­σεις σε υπο­δο­μές απο­κτώ­ντας τη δυνα­τό­τητα η χώρα να κλείσει την ψαλίδα της δια­φο­ράς με τους αντα­γω­νι­στές της, τις άλλες ευρω­παϊ­κές μεσο­γεια­κές χώρες δηλαδή, σε αυτούς τους τομείς. Η ταξι­διω­τική εμπει­ρία δεν αφορά μόνο τη διαμονή, αλλά συνο­λικά τον προ­ο­ρι­σμό επα­να­λαμ­βά­νουν χαρα­κτη­ρι­στικά τα τελευ­ταία έτη οι πιο διο­ρα­τι­κοί ξενο­δό­χοι.

«Η του­ρι­στική δρα­στη­ριό­τητα πρέπει να κατα­νοη­θεί ως ένα οικο­σύ­στημα από αλυ­σί­δες αξίας που καθο­δη­γεί­ται από τις αλυ­σί­δες “εμπει­ριών”, τις οποίες προ­σφέ­ρουν οι προ­ο­ρι­σμοί, με τον κάθε επι­μέ­ρους προ­ο­ρι­σμό –και κάθε χώρα– να έχει τη δυνα­τό­τητα να δια­μορ­φώ­σει τη δική του μονα­δική αλυσίδα αξίας και εμπει­ριών», εξηγεί μιλώ­ντας στην «Κ» ο γενικός διευ­θυ­ντής του Ινστι­τού­του του Συν­δέ­σμου Ελλη­νι­κών Του­ρι­στι­κών Επι­χει­ρή­σεων (ΙΝΣΕΤΕ), Ηλίας Κικί­λιας. Οι βασικοί αντα­γω­νι­στές της χώρας μας, όπως έχει τεκ­μη­ριώ­σει με το ερευ­νη­τικό έργο του ΙΝΣΕΤΕ, είναι κατά κύριο λόγο οι ώριμοι ευρω­παϊ­κοί προ­ο­ρι­σμοί, η Ισπανία, η Ιταλία και η Πορ­το­γα­λία, «έναντι των οποίων υπερ­τε­ρούμε ως προς τη φιλι­κό­τητα και εξυ­πη­ρέ­τηση, τη διαμονή και την ποιό­τητα του φαγητού, την αίσθηση ασφά­λειας, αλλά υστε­ρούμε σε ζητή­ματα που σχε­τί­ζο­νται κυρίως με τις δημό­σιες υπο­δο­μές και τη λει­τουρ­γία των προ­ο­ρι­σμών, όπως η καθα­ριό­τητα, η άναρχη πολε­ο­δο­μία, η κατά­σταση των αρχαιο­λο­γι­κών χώρων, η πλη­ρο­φό­ρηση κ.λπ.», προ­σθέ­τει. «Ακόμη και πριν από την παν­δη­μία, οι “μακρο­τά­σεις” έδει­χναν με σαφή τρόπο την εντει­νό­μενη επι­δί­ωξη των ταξι­διω­τών να προσ­διο­ρί­ζουν και να προ­σαρ­μό­ζουν τα ταξίδια τους στις προ­σω­πι­κές τους ανάγκες με περισ­σό­τερο απο­τε­λε­σμα­τι­κούς τρόπους, να ανα­ζη­τούν νέες εμπει­ρίες και τρόπους διά­δρα­σης, καθώς και την αυξα­νό­μενη σημασία της βιω­σι­μό­τη­τας των προ­ο­ρι­σμών ως πολυ­σύν­θε­της ολι­στι­κής έννοιας», επι­ση­μαί­νει ο επι­κε­φα­λής του ΙΝΣΕΤΕ. Η παν­δη­μία αναμ­φι­σβή­τητα εντεί­νει και επι­τα­χύ­νει τις τάσεις αυτές.

«Συνεπώς, η περαι­τέρω ανα­βάθ­μιση και ωρί­μανση του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος –των αλυ­σί­δων αξίας και εμπει­ριών– απαι­τεί­ται να στη­ρι­χθεί στους άξονες της βιω­σι­μό­τη­τας και αει­φο­ρίας, της ψηφια­κής τεχνο­λο­γίας, των ανα­γκαίων δημο­σίων υπο­δο­μών –συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της υγείας– και της απο­τε­λε­σμα­τι­κής δια­χεί­ρι­σης και προ­ώ­θη­σης των προ­ο­ρι­σμών ως μονα­δι­κών αλυ­σί­δων αξίας και εμπει­ριών», τονίζει.

Καθώς η παν­δη­μία επι­φέ­ρει ισχυ­ρό­τατο πλήγμα στη δρα­στη­ριό­τητα του του­ρι­σμού, ξεκί­νησε η συζή­τηση σχετικά με την ανα­ζή­τηση ενός νέου παρα­γω­γι­κού μοντέ­λου και την «απε­ξάρ­τηση από τη μονο­καλ­λιέρ­γεια του του­ρι­σμού». Ομως, κάθε χώρα έχει τους δικούς της αντα­γω­νι­στι­κούς πυλώνες και ο του­ρι­σμός είναι ένας από αυτούς. Είναι έτσι χαρα­κτη­ρι­στικό πως η ενδιά­μεση έκθεση της επι­τρο­πής Πισ­σα­ρίδη ανα­γνω­ρί­ζει, αφενός, τον οικο­νο­μικό χαρα­κτήρα του του­ρι­σμού –και της ποντο­πό­ρου ναυ­τι­λίας– στη χώρα μας ως σημαί­νουσα εξω­στρεφή και εξα­γω­γική δρα­στη­ριό­τητα που έχει συμ­βά­λει σε σημα­ντικό βαθμό στην άμβλυνση των επι­πτώ­σεων της οικο­νο­μι­κής κρίσης με τον υπερ­δι­πλα­σια­σμό των εσόδων την τελευ­ταία δεκα­ε­τία, και, αφε­τέ­ρου, την υστέ­ρηση άλλων τομέων παρα­γω­γής διεθνών εμπο­ρεύ­σι­μων προ­ϊ­ό­ντων. Τα έσοδα από τον εισερ­χό­μενο του­ρι­σμό μαζί με τα έσοδα από αερο­με­τα­φο­ρές, κρουα­ζιέρα κ.λπ. το 2019 –εκτός από τη συμβολή στην απα­σχό­ληση, τους φόρους, τις εισφο­ρές και το ΑΕΠ– εκτι­μά­ται ότι κάλυψαν το 89% του ελλείμ­μα­τος του ισο­ζυ­γίου αγαθών. «Το πρό­βλημα, συνεπώς, δεν είναι η εντυ­πω­σιακή ανά­πτυξη του του­ρι­σμού, αλλά η υστέ­ρηση ενός σημα­ντι­κού αριθμού κλάδων οικο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας, πολλοί εκ των οποίων μπορούν να επω­φε­λη­θούν πολύ περισ­σό­τερο από την ανά­πτυξη αυτή», επι­ση­μαί­νει ο γενικός διευ­θυ­ντής του ΙΝΣΕΤΕ.

Πού «πονάει» δια­χρο­νικά η οικο­νο­μία της φιλο­ξε­νίας

Ενα χρόνο πριν επι­βλη­θεί το lockdown στη χώρα, μελέτη του Ινστι­τού­του του Συν­δέ­σμου Ελλη­νι­κών Του­ρι­στι­κών Επι­χει­ρή­σεων απο­κά­λυ­πτε πως το ελλη­νικό του­ρι­στικό προϊόν «πονάει» όπου εξαρ­τά­ται από το Δημόσιο και χάνει έτσι πόντους στις διε­θνείς αγορές, παρά το γεγονός πως συγκε­ντρώ­νει πολύ υψηλά ποσοστά ικα­νο­ποί­η­σης στις περισ­σό­τε­ρες από τις υπό­λοι­πες κατη­γο­ρίες κρι­τη­ρίων έναντι των αντα­γω­νι­στι­κών του προ­ο­ρι­σμών.

Είναι στα ευρή­ματα αυτής της μελέτης που κρύ­βο­νται πολλά από τα προ­βλή­ματα που μπορούν να αντι­με­τω­πι­στούν με τις επεν­δύ­σεις που φέρνει το Ταμείο Ανά­καμ­ψης. Ταξι­διώ­τες που είχαν ήδη επι­σκε­φθεί την Ελλάδα μια φορά δήλωναν στη σχετική έρευνα πριν από ένα χρόνο («Αξιο­λό­γηση του brand “Ελλάδα” και σύγκριση με τον αντα­γω­νι­σμό στη Νότια Ευρώπη βάσει της εμπει­ρίας των του­ρι­στών») πως θα ξανάρ­θουν σε μικρό­τερο ποσοστό έναντι αυτών που δηλώ­νουν πως θα επι­σκέ­πτο­νταν ξανά μια άλλη αντα­γω­νι­στική χώρα. Το ποσοστό πρό­θε­σης επα­νά­λη­ψης της επί­σκε­ψης για την Ελλάδα ανέρ­χε­ται στο 36% του συνόλου έναντι 46% για τους ευθέως αντα­γω­νι­στι­κούς προ­ο­ρι­σμούς και συγκε­κρι­μένα τις χώρες της Νότιας Μεσο­γείου όπως η Ισπανία, η Πορ­το­γα­λία, η Ιταλία, η Μάλτα, η Τουρκία και η Κροατία, παρά το γεγονός πως έχουν χαμη­λό­τερη βαθ­μο­λο­γία στα κύρια κρι­τή­ρια ικα­νο­ποί­η­σης των του­ρι­στών.

Τα πλε­ο­νε­κτή­ματα

Ποια είναι λοιπόν τα κυριό­τερα ευρή­ματα της έρευνας; Ο φιλό­ξε­νος χαρα­κτή­ρας και η φιλι­κό­τητα των κατοί­κων, η διαμονή, η αίσθηση ασφά­λειας, η γαστρο­νο­μία και η ομορφιά των τοπίων απο­τε­λούν τα top-5 κρι­τή­ρια ικα­νο­ποί­η­σης των του­ρι­στών στη Νότια Ευρώπη (Ελλάδα, Ισπανία, Πορ­το­γα­λία, Ιταλία, Μάλτα, Τουρκία και Κροατία). Και στις πέντε αυτές κρί­σι­μες δια­στά­σεις της του­ρι­στι­κής εμπει­ρίας, η Ελλάδα υπερ­τε­ρεί έναντι του αντα­γω­νι­σμού και προ­σφέ­ρει πολύ υψηλή ικα­νο­ποί­ηση σύμφωνα με τη μελέτη που έγινε με 6.543 συνε­ντεύ­ξεις στη Νότια Μεσό­γειο, το 10% εκ των οποίων σε επι­σκέ­πτες που είχαν έρθει και στην Ελλάδα.

Πού υστε­ρούμε

Η χώρα μας, ωστόσο, υστερεί σημα­ντικά έναντι των αντα­γω­νι­στριών χωρών σε άλλα υλικά και άυλα στοι­χεία και δια­στά­σεις της εμπει­ρίας, όπως είναι η καθα­ριό­τητα των επι­μέ­ρους προ­ο­ρι­σμών, η πλη­ρο­φό­ρηση, η άναρχη πολε­ο­δο­μία, η ευκολία πρό­σβα­σης στα αερο­δρό­μια, οι οδικές υπο­δο­μές και η προ­σφε­ρό­μενη εμπει­ρία στους αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους. Κρι­τή­ρια όλα που με άμεσο ή έμμεσο τρόπο σχε­τί­ζο­νται με το Δημόσιο ή την Τοπική Αυτο­διοί­κηση, καθώς αφορούν πεδία ευθύνης και αρμο­διό­τη­τάς τους.

Ο πολι­τι­σμός

Οσον αφορά τους πολι­τι­στι­κούς πόρους, η Ελλάδα βαθ­μο­λο­γεί­ται θετικά στο κλασικό προϊόν (ιστο­ρικά μνημεία, αξιο­θέ­ατα, κ.λπ.), ωστόσο στη μελέτη του ΙΝΣΕΤΕ κατα­γρά­φε­ται η ανα­γκαιό­τητα για ανά­πτυξη μιας ευρύ­τε­ρης ποι­κι­λο­μορ­φίας (σε επίπεδο προ­ϊ­ό­ντος, όχι πόρων) –π.χ. βυζα­ντι­νός, νεό­τε­ρος και σύγ­χρο­νος ελλη­νι­κός πολι­τι­σμός– αλλά και ανα­βάθ­μιση της παρου­σί­α­σης των πολι­τι­στι­κών πόρων με περισ­σό­τερο ενδια­φέ­ρο­ντες τρόπους για τον επι­σκέ­πτη (story telling) πέρα από τη βασική τεκ­μη­ρί­ωση που προ­σφέ­ρε­ται. Αρνη­τική είναι και η εικόνα για άλλους παρά­γο­ντες που είναι εξίσου σημα­ντι­κοί για τους του­ρί­στες, με ενδια­φέ­ρον στον πολι­τι­σμό, όπως είναι η κατά­σταση και η καθα­ριό­τητα εντός και εκτός των αρχαιο­λο­γι­κών χώρων, η εικόνα των πόλεων, αλλά και το φάσμα αγο­ρα­στι­κών επι­λο­γών (shopping), οι επι­λο­γές για ψυχα­γω­γι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες κ.λπ. Αντί­στοιχα φαί­νε­ται ότι η χώρα μειο­νε­κτεί σημα­ντικά στην παροχή επαρ­κούς πλη­ρο­φό­ρη­σης τόσο μέσω των κέντρων πλη­ρο­φό­ρη­σης(info-centers) όσο και της ποιό­τη­τας των δια­θέ­σι­μων εφαρ­μο­γών κινητής τηλε­φω­νίας (mobile apps). Επι­πλέον σε επίπεδο μέσων μαζικής μετα­φο­ράς, η Ελλάδα βρί­σκε­ται μεν σε απο­δε­κτά επίπεδα, λίγο υψη­λό­τερα από τον αντα­γω­νι­σμό πλην όμως εξαι­τίας των χαμη­λό­τε­ρων τιμών σε αυτά και όχι λόγω ποιό­τη­τας ή και­νο­το­μίας.

Υπο­δο­μές και Υγεία

Οι επα­ΐ­ο­ντες προ­σθέ­τουν σε όλα αυτά πολλά ακόμα: όπως την περαι­τέρω ενί­σχυση των υπη­ρε­σιών υγείας, την ανάγκη για ρεύμα και νερό χωρίς δια­κο­πές για κατοί­κους και του­ρί­στες σε όλους τους προ­ο­ρι­σμούς, τη δια­χεί­ριση απορ­ριμ­μά­των σύμφωνα με τις ευρω­παϊ­κές οδηγίες και με σεβασμό στο περι­βάλ­λον και τους κατοί­κους, τη βελ­τί­ωση των τοπικών οδικών δικτύων και των συνο­ρια­κών σταθμών, τον εκσυγ­χρο­νι­σμό των λιμε­νι­κών υπο­δο­μών, την επαρκή αστυ­νό­μευση, το ξεκά­θαρο πλαίσιο σε θέματα ωραρίου, λει­τουρ­γίας, στε­λέ­χω­σης, και καθα­ριό­τη­τας των μου­σείων και των αρχαιο­λο­γι­κών χώρων και την επίλυση του κυκλο­φο­ρια­κού προ­βλή­μα­τος σε προ­ο­ρι­σμούς με μεγάλη επι­σκε­ψι­μό­τητα.

Βαθαί­νει η ύφεση στις κύριες χώρες προ­έ­λευ­σης ξένων επι­σκε­πτών

Η οικο­νο­μική κατά­σταση στις κύριες χώρες προ­έ­λευ­σης ξένων επι­σκε­πτών στην Ελλάδα, αγορές που έφεραν το 46% των ταξι­διω­τι­κών εισπρά­ξεων πέρυσι, εκπέ­μπει έντονα αρνη­τικό μήνυμα για τις προ­ο­πτι­κές της του­ρι­στι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας φέτος και πιθανόν και το 2021 καθώς και για τις προσ­δο­κίες για την έναρξη μιας δια­τη­ρή­σι­μης ανά­καμ­ψης. Αυτο­νό­ητα, η ύφεση προ­στί­θε­ται στα προ­βλή­ματα που προ­κα­λούν οι υγειο­νο­μι­κές ανη­συ­χίες.  Η Ελλάδα εισέ­πραξε από τον εισερ­χό­μενο από τη Γερ­μα­νία του­ρι­σμό περίπου 3 δισ. ευρώ το 2019 ή 16,7% του συνόλου των ταξι­διω­τι­κών εισπρά­ξεων. Η οικο­νο­μία της εκτι­μά­ται ότι λει­τούρ­γησε κατά μέσον όρο στο 60% της δυνα­μι­κό­τη­τάς της το δεύτερο τρίμηνο 2020 και μπορεί να λει­τουρ­γή­σει στο 75% στο τρίτο και στο 90% στο τέταρτο. «Θα επη­ρε­ά­ζε­ται όμως αρνη­τικά από τα διά­σπαρτα μέτρα προ­στα­σίας και παρεμ­βά­σεων που θα εξα­κο­λου­θή­σουν να είναι σε ισχύ για την αντι­με­τώ­πιση ενός ενδε­χό­με­νου δεύ­τε­ρου κύματος του κορω­νοϊού», σύμφωνα με μελέτη του Ινστι­τού­του του Συν­δέ­σμου Ελλη­νι­κών Του­ρι­στι­κών Επι­χει­ρή­σεων που δόθηκε στη δημο­σιό­τητα στις αρχές Αυγού­στου. Με βάση αυτές τις υπο­θέ­σεις, ανα­μέ­νε­ται πτώση του ΑΕΠ της Γερ­μα­νίας κατά 6,7% το 2020.

Από τον εισερ­χό­μενο του­ρι­σμό από το Ηνωμένο Βασί­λειο η χώρα εισέ­πραξε περίπου 2,6 δισ. ευρώ το 2019 ή 14,5% του συνόλου. Η οικο­νο­μία του εκτι­μά­ται ότι λει­τούρ­γησε κατά μέσον όρο μόλις στο 40% της δυνα­μι­κό­τη­τάς της το δεύτερο τρίμηνο (έναντι 55% κατά μέσον όρο στη Ζώνη του Ευρώ). Επι­πλέον, ακόμη και τον Ιούλιο 2020, ο ιός δεν φαί­νε­ται να ετέθη υπό ικα­νο­ποι­η­τικό έλεγχο. Η ανά­πτυξη της χώρας ήταν ήδη αναι­μική και πριν από τον κορω­νοϊό, λόγω της αβε­βαιό­τη­τας που προ­κύ­πτει από το Brexit, και, επο­μέ­νως, η μείωση του ΑΕΠ εξαι­τίας του κορω­νοϊού εκτι­μά­ται ότι θα είναι επίσης μεγα­λύ­τερη από αυτή στην Ευρω­ζώνη.

Με βάση αυτές τις υποθέσεις-εκτιμήσεις, ανα­μέ­νε­ται τώρα πτώση του ΑΕΠ του Ηνω­μέ­νου Βασι­λείου κατά 8,2% το 2020.

Η Ελλάδα εισέ­πραξε από τις ΗΠΑ περίπου 1,2 δισ. ευρώ το 2019 ή 6,7% του συνόλου. Η ανε­ξέ­λεγ­κτη πορεία εξά­πλω­σης του κορω­νοϊού σε πολλές πολι­τείες, σε ορι­σμέ­νες από τις οποίες δεν έχει τεθεί ακόμα υπό έλεγχο, οδηγεί σε μεγάλη πτώση του ΑΕΠ των ΗΠΑ στο δεύτερο και το τρίτο τρίμηνο 2020. Εκτι­μά­ται ότι η οικο­νο­μία των ΗΠΑ λει­τούρ­γησε κατά μέσον όρο στο 50% της δυνα­μι­κό­τη­τάς της το δεύτερο τρίμηνο 2020.

Από τη Γαλλία η Ελλάδα είχε ταξι­διω­τι­κές εισπρά­ξεις περίπου 1,1 δισ. ευρώ το 2019 ή 6,2% του συνόλου. Η οικο­νο­μία της λει­τούρ­γησε κατά μέσον όρο στο 50% της δυνα­μι­κό­τη­τάς της το δεύτερο τρίμηνο και μπορεί να λει­τουρ­γή­σει στο 70% στο τρίτο τρίμηνο. Η πτώση του ΑΕΠ της Γαλλίας φέτος υπο­λο­γί­ζε­ται στο 8,8%.

Οι ταξι­διω­τι­κές εισπρά­ξεις από την Ιταλία ήταν περίπου 1 δισ. ευρώ το 2019 ή 5,7% του συνόλου. Η οικο­νο­μία της λει­τούρ­γησε κατά μέσον όρο στο 45% της δυνα­μι­κό­τη­τάς της το δεύτερο τρίμηνο. Ωστόσο, μετά την επιτυχή αντι­με­τώ­πιση του ιού τον Ιούνιο, εκτι­μά­ται τώρα ότι μπορεί να λει­τουρ­γή­σει στο 70% της δυνα­μι­κό­τη­τάς της στο τρίτο τρίμηνο 2020 και στο 90% της δυνα­μι­κό­τη­τάς της στο τέταρτο. Υπό αυτές τις εκτι­μή­σεις, ανα­μέ­νε­ται τώρα πτώση του ΑΕΠ της Ιταλίας κατά 8,9%.

Πηγη: Καθη­με­ρινή