Παγκόσμια Ημέρα κατά των Ναρκωτικών: Συγκλονιστικά στοιχεία για μια ευρωπαϊκή αγορά αξίας 30 δισ. ευρώ ετησίως

Γράφει η Μένη Μαλ­λιώρη*

Η Παγκό­σμια Ημέρα κατά των Ναρ­κω­τι­κών, στις 26 Ιουνίου του 2020, φέρνει στην επι­και­ρό­τητα τις νέες προ­κλή­σεις και τα νέα δεδο­μένα, όπως έχουν δια­μορ­φω­θεί διεθνώς, μετά την παν­δη­μία και τις συνέ­πειες της. Τα κυριό­τερα σημεία των καιρών, σύμφωνα και με το Ευρω­παικό Κέντρο Ναρ­κω­τι­κών και Τοξι­κο­μα­νίας, αφορούν στα παρα­κάτω:

·         Τα ναρ­κω­τικά είναι παγκό­σμια και ψηφιακά, δια­τί­θε­νται παντού και είναι εύκολα δια­θέ­σιμα μέσω του Δια­δι­κτύου, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νου του Darknet.

·         Η εκτι­μώ­μενη αξία της ευρω­παϊ­κής αγοράς ναρ­κω­τι­κών είναι 30 δισε­κα­τομ­μύ­ρια ευρώ ετησίως και αντι­προ­σω­πεύει σημα­ντικό ποσοστό του εισο­δή­μα­τος των Ομάδων Οργα­νω­μέ­νου Εγκλή­μα­τος που δρα­στη­ριο­ποιού­νται στην ΕΕ.

·         Η ποσό­τητα των δια­θέ­σι­μων ναρ­κω­τι­κών σήμερα πρω­το­φα­νής, κυρίως φυσικής (κάνναβη, κοκαΐνη, ηρωίνη) αλλά και χημικής προ­έ­λευ­σης (αμφε­τα­μί­νες, μεθαμ­φε­τα­μί­νες, έκσταση-MDMA).

·         Η Ευρω­παϊκή Ένωση είναι σημα­ντι­κός παρα­γω­γός και εξα­γω­γέας ναρ­κω­τι­κών, κυρίως για φυτική κάνναβη, έκσταση (MDMA), αμφε­τα­μί­νες και μεθαμ­φε­τα­μί­νες.

·         Υπάρχει αύξηση της καθα­ρό­τη­τας και της ισχύος-επικινδυνότητας των ουσιών που χρη­σι­μο­ποιού­νται στην ΕΕ, ενώ οι τιμές είναι στα­θε­ρές ή ακόμη και μειω­μέ­νες την τελευ­ταία δεκα­ε­τία.

·         Περίπου 1,2 εκα­τομ­μύ­ρια Ευρω­παίοι πολίτες λαμ­βά­νουν θερα­πεία κάθε χρόνο για παρά­νομη χρήση ναρ­κω­τι­κών (ΕΕ-28).

·         Παρα­τη­ρεί­ται αυξη­μένη συμ­με­τοχή εξαρ­τη­μέ­νων χρηστών σε εγκλη­μα­τι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες κυρίως για την πληρωμή των ναρ­κω­τι­κών τους, εκτός εάν τους παρέ­χε­ται επαρκής και προ­σβά­σιμη θερα­πεία.

·         Τα τελευ­ταία πέντε χρόνια παρα­τη­ρή­θηκε σε ορι­σμένα κράτη μέλη της ΕΕ αύξηση θανάτων που σχε­τί­ζο­νται με τα ναρ­κω­τικά. Πάνω από 9.500 θάνατοι που αφο­ρού­σαν ένα ή περισ­σό­τερα παρά­νομα ναρ­κω­τικά ανα­φέρ­θη­καν το 2018 στην Ευρω­παϊκή Ένωση, τη Νορ­βη­γία και την Τουρκία (σε σύγκριση με 72.000 θανά­τους από υπερ­βο­λική δόση στις ΗΠΑ το 2018, οι μισοί από αυτούς αφο­ρού­σαν τη χρήση φαι­ντα­νύ­λης, ενός συν­θε­τι­κού οπιού­χου) .

·         Η βία και η δια­φθορά που σχε­τί­ζο­νται με τα ναρ­κω­τικά έχουν αυξηθεί και είναι ποιο ορατές στην ΕΕ τα τελευ­ταία πέντε χρόνια.

·         Το 2019, μια νέα ψυχο­δρα­στική ουσία (NPS) εντο­πί­στηκε κάθε εβδο­μάδα στην ΕΕ.

·         Υπάρχει αύξηση χρήσης φαρ­μά­κων χωρίς ιατρική σύσταση (βεν­ζο­δια­ζε­πί­νες).

Αλλαγές

Μελέτες σχετικά με την παγκό­σμια οικο­νο­μική κρίση του 2008, έδειξαν αλλαγές στα πρότυπα χρήσης ναρ­κω­τι­κών και στην παροχή υπη­ρε­σιών. Παρό­μοιες τάσεις εκτι­μά­ται ότι θα προ­κύ­ψουν από την οικο­νο­μική ύφεση που σχε­τί­ζε­ται με το COVID-19. Ο αντί­κτυ­πος της οικο­νο­μι­κής κρίσης του 2008 οδήγησε σε περι­κο­πές στους προ­ϋ­πο­λο­γι­σμούς των υπη­ρε­σιών που σχε­τί­ζο­νται με την αντι­με­τώ­πιση των ναρ­κω­τι­κών, από 2-44%.

Το 2008, υπήρξε επίσης αύξηση στη χρήση ναρ­κω­τι­κών και μετά­βαση από ακριβά σε φθη­νό­τερα ναρ­κω­τικά, στροφή προς ενέ­σι­μες ουσίες και με αυξη­μένο κίνδυνο βλάβης λόγω συχνό­τε­ρης ενέ­σι­μης χρήσης. Στην Ιταλία, για παρά­δειγμα, υπήρξε μείωση τη χρήση ηρωίνης και κοκα­ΐ­νης και ταυ­τό­χρονη αύξηση της χρήσης κάν­να­βης και μεθαμ­φε­τα­μί­νης, η οποία πιθανώς αντι­κα­το­πτρί­ζει τα μειω­μένα επίπεδα εισο­δή­μα­τος των ατόμων. Σε άλλες χώρες, όπως η Ελλάδα και η Ισπανία, παρα­τη­ρή­θηκε αύξηση της χρήσης ναρ­κω­τι­κών, ιδίως μεταξύ των ηλι­κιω­μέ­νων και των ανέργων, όπου οι περισ­σό­τε­ροι ερω­τη­θέ­ντες, το 49,4%, ανέ­φε­ραν την ένεση αμφε­τα­μί­νης και μόνο το 38,1% ηρωίνης.

Στην Ελλάδα, ανα­φέρ­θηκε επίσης αύξηση της ενέ­σι­μης χρήσης ενός φτηνού διε­γερ­τι­κού ναρ­κω­τι­κού του «sisa» (μεθαμ­φε­τα­μίνη), που παρα­σκευα­ζό­ταν σε συν­θή­κες  σπιτιού χρη­σι­μο­ποιώ­ντας εφε­δρίνη, υδρο­χλω­ρικό οξύ, αιθα­νόλη και υγρό μπα­τα­ρίας αυτο­κι­νή­του. Η στενή παρα­κο­λού­θηση των αγορών και η παρα­κο­λού­θηση των τιμών και της καθα­ρό­τη­τας μπορούν να βοη­θή­σουν στον εντο­πι­σμό των τάσεων εγκαί­ρως, κάτι οδηγεί στον σχε­δια­σμό απο­τε­λε­σμα­τι­κών πολι­τι­κών για την αντι­με­τώ­πιση του προ­βλή­μα­τος.

Τα παρα­πάνω δεδο­μένα υπο­γραμ­μί­ζουν την ανάγκη αυξη­μέ­νης προ­τε­ραιό­τη­τας στο πρό­βλημα των ναρ­κω­τι­κών διεθνώς, στην ΕΕ και στα κράτη μέλη. Πρέπει να ενώ­σουμε τις δυνά­μεις μας για να βελ­τιώ­σουμε την άμεση ανί­χνευση των νέων προ­κλή­σεων και να ανα­βαθ­μί­σουμε την ικα­νό­τητα παρέμ­βα­σης τόσο στους τομείς της υγείας όσο και της ασφά­λειας των πολιτών.

* Η Μένη Μαλ­λιώρη είναι Ομότιμη Καθη­γή­τρια Ψυχια­τρι­κής – Εθνικό και Καπο­δι­στριακό Πανε­πι­στή­μιο Αθηνών-ΕΚΠΑ