Economist: Η πανδημία, τα πακέτα στήριξης και ο κίνδυνος του κολοσσιαίου χρέους

Η χρυσή τομή μεταξύ επι­χο­ρη­γή­σεων και αυτοσυγκράτησης- Τα κολοσ­σιαία χρέη και ο δημο­σιο­νο­μι­κός Αρμαγγεδών- Οι προ­ϋ­πο­λο­γι­σμοί η μεγα­λύ­τερη πρό­κληση για τις κυβερ­νή­σεις

Η αμε­ρι­κα­νική κυβέρ­νηση θα παρου­σιά­σει έλλειμμα 15% του ΑΕΠ φέτος – ένα ποσοστό που θα αυξηθεί εάν απαι­τη­θούν νέα πακέτα τόνωσης. Σε ολό­κληρο τον πλούσιο κόσμο, το ΔΝΤ εκτιμά ότι το ακα­θά­ρι­στο δημόσιο χρέος θα αυξηθεί κατά 6 τρι­σε­κα­τομ­μύ­ρια δολάρια, σε 66 τρι­σε­κα­τομ­μύ­ρια δολάρια στο τέλος του τρέ­χο­ντος έτους, ή από 105% του ΑΕΠ σε 122% – μεγα­λύ­τερη αύξηση από ό, τι παρα­τη­ρή­θηκε σε οποιο­δή­ποτε έτος κατά τη διάρ­κεια της παγκό­σμιας χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κής κρίσης. Εάν τα lockdown διαρ­κέ­σουν περισ­σό­τερο, το φορτίο θα είναι μεγα­λύ­τερο.

Η δια­χεί­ριση τέτοιων κολοσ­σιαίων χρεών θα επι­βα­ρύ­νει τις δυτικές κοι­νω­νίες τις επό­με­νες δεκα­ε­τίες. Το ρολόι του εθνικού χρέους που χτυπά κοντά στην Times Square της Νέας Υόρκης προει­δο­ποί­ησε για επι­κεί­μενο δημο­σιο­νο­μικό Αρμα­γεδ­δών.  Στην πραγ­μα­τι­κό­τητα, το δημόσιο χρέος μιας χώρας δεν μοιάζει με το υπό­λοιπο των πιστω­τι­κών καρτών μιας οικο­γέ­νειας. Όταν το εθνικό χρέος ανήκει στους πολίτες, μια χώρα στην πραγ­μα­τι­κό­τητα οφείλει χρήματα στον εαυτό της. Το χρέος μπορεί να είναι υψηλό, αλλά αυτό που έχει σημασία είναι το κόστος εξυ­πη­ρέ­τη­σής του και, εφόσον τα επι­τό­κια είναι χαμηλά, αυτό εξα­κο­λου­θεί να είναι φθηνό.

Το 2019 η Αμερική δαπά­νησε 1,8% του ΑΕΠ για τους τοκο­χρε­ω­λύ­σια, λιγό­τερο από ό, τι πριν από 20 χρόνια. Το 2019 το ακα­θά­ρι­στο δημόσιο χρέος της Ιαπω­νίας ήταν ήδη σχεδόν 240% του ΑΕΠ. Σε χώρες που τυπώ­νουν χρήμα οι κεντρι­κές τρά­πε­ζες μπορούν να συγκρα­τή­σουν τα επι­τό­κια αγο­ρά­ζο­ντας ομόλογα, όπως έχουν κάνει τις τελευ­ταίες εβδο­μά­δες σε πρω­το­φανή κλίμακα. Δεν υπάρχει κίν­δυ­νος πλη­θω­ρι­σμού, ειδικά αφού οι τιμές του πετρε­λαίου έχουν καταρ­ρεύ­σει.

Οι περισ­σό­τε­ροι οικο­νο­μο­λό­γοι ανη­συ­χούν λιγό­τερο για το εάν οι κυβερ­νή­σεις θα δανει­στούν απε­ρί­σκε­πτα από ότι αν θα δανει­στούν συγκρα­τη­μένα φοβού­με­νες την αύξηση του δημό­σιου χρέους. Η ανε­παρ­κής δημο­σιο­νο­μική στήριξη σήμερα κιν­δυ­νεύει να ωθήσει την οικο­νο­μία σε ένα κύκλο διαρ­κούς ύφεσης. Ωστόσο, ενώ το να ξοδεύ­ουμε τώρα ελεύ­θερα για να απο­φύ­γουμε μια βαθύ­τερη ύφεση είναι η μόνη λογική οδός, ο μεγάλος δανει­σμός επί χρόνια οδήγησε σε προ­βλή­ματα.

Η Αμερική έχει ισχυρή άμυνα ενάντια σε μια κρίση χρέους, επειδή το δολάριο είναι το απο­θε­μα­τικό νόμισμα και οι ξένοι θέλουν να κατέ­χουν τα ομόλογα της. Αλλά άλλες πλού­σιες χώρες δεν έχουν αυτήν την πολυ­τέ­λεια. Το υψηλό χρέος της Ιταλίας και η ένταξη στη ζώνη του ευρώ την κατα­δι­κά­ζουν να ζήσει με την αιώνια απειλή ενός οικο­νο­μι­κού πανικού σε περί­πτωση που η ΕΚΤ στα­μα­τή­σει να αγο­ρά­ζει τα ομόλογα της. Τα καλά νέα είναι ότι οι χρη­μα­το­πι­στω­τι­κές αγορές προ­ε­ξο­φλούν ότι τα επι­τό­κια θα παρα­μεί­νουν χαμηλά για δεκα­ε­τίες. Ωστόσο, πολλά είναι ακόμη άγνωστα σχετικά με τον ιό και τις επι­πτώ­σεις του και οι επεν­δυ­τές δεν μπορούν να προ­βλέ­ψουν τι θα συμβεί στο μέλλον.

Οι κυβερ­νή­σεις θα πρέπει επο­μέ­νως να ακο­λου­θή­σουν μια πορεία που θα περι­λαμ­βά­νει την παροχή κινή­τρων και χρη­μα­το­δό­τη­σης στην παρούσα φάση και την εγκρά­τεια και την σύνεση την επόμενη μέρα. Η επι­τυ­χία δεν είναι εγγυ­η­μένη. Μετά το Δεύτερο Παγκό­σμιο Πόλεμο, το χρέος των χωρών συρ­ρι­κνώ­θηκε σε βάθος δεκα­ε­τιών, αλλά μόνο χρη­σι­μο­ποιώ­ντας έναν αυταρ­χικό συν­δυα­σμό υψηλών φόρων, οικο­νο­μι­κής κατα­στο­λής (ανα­γκά­ζο­ντας τους εγχώ­ριους επεν­δυ­τές να κρα­τή­σουν το χρέος με τεχνητά χαμηλά επι­τό­κια) και τον πλη­θω­ρι­σμό.

Το baby boom και η αύξηση του μορ­φω­τι­κού επι­πέ­δου διευ­κό­λυ­ναν τις οικο­νο­μίες να ξεπε­ρά­σουν τον σκόπελο του χρέους.  Η Ιαπωνία δεν αντι­με­τώ­πισε κρίση αγοράς ομο­λό­γων από τη δεκα­ε­τία του 1990, αλλά ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ συνέ­χισε να αυξά­νε­ται. Μετά την οικο­νο­μική κρίση το 2007-09, ορι­σμέ­νες ευρω­παϊ­κές χώρες επέ­λε­ξαν τον δρόμο των περι­κο­πών στον προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό προ­κει­μέ­νου να μειώ­σουν το χρέος τους, μια πολι­τική που δεν είχε πάντα τα ανα­με­νό­μενα απο­τε­λέ­σματα και προ­κά­λεσε θύελλα αντι­δρά­σεων. Η πολι­τική της μείωσης του ελλείμ­μα­τος θα είναι τοξική.

Η παν­δη­μία θα αυξήσει τις εκκλή­σεις για μεγάλες δαπάνες. Καμία χώρα δεν θα θελήσει να σφίξει το ζωνάρι ειδικά στον τομέα της υγείας. Η γήρανση του πλη­θυ­σμού οδηγεί ανα­πό­φευ­κτα σε αύξηση των συντα­ξιο­δο­τι­κών και υγειο­νο­μι­κών δαπανών τη δεκα­ε­τία του 2030 και του 2040.

Η δια­τή­τηση των δημό­σιων υπη­ρε­σιών και η βελ­τί­ωσή τους θα είναι μια ακριβή υπόθεση. Οι πολι­τι­κοί που θα τολμούν να μειώ­σουν τις παροχές στους συντα­ξιού­χους θα τιμω­ρού­νται από λεγε­ώ­νες ηλι­κιω­μέ­νων ψηφο­φό­ρων. Θα υπάρ­χουν λιγό­τερα δια­θέ­σιμα μετρητά για την κατα­πο­λέ­μηση μελ­λο­ντι­κών κρίσεων, όπως η κλι­μα­τική αλλαγή ή ακόμη και μια άλλη παν­δη­μία. Αντι­μέ­τω­ποι με αυτήν την τρο­μα­κτική πραγ­μα­τι­κό­τητα, οι κυβερ­νή­σεις του πλού­σιου κόσμου θα κάνουν ένα μεγάλο λάθος εάν υπο­κύ­ψουν σε πρόωρες και υπερ­βο­λι­κές ανη­συ­χίες για τους προ­ϋ­πο­λο­γι­σμούς. Ενώ βρί­σκο­νται εν μέσω της λαί­λα­πας παν­δη­μίας, η από­συρση της βοή­θειας έκτα­κτης ανάγκης θα ήταν αυτο­κα­τα­στρο­φική. Ενας υψη­λό­τε­ρος πλη­θω­ρι­σμός θα βοη­θούσε, ενι­σχύ­ο­ντας τον ονο­μα­στικό ΑΕΠ. Όταν αυτό υπερ­βαί­νει το επι­τό­κιο, τα υφι­στά­μενα χρέη συρ­ρι­κνώ­νο­νται σε σχέση με το ΑΕΠ με την πάροδο του χρόνου. Δυστυ­χώς, οι κεντρι­κές τρά­πε­ζες πρό­σφατα υπο­γράμ­μι­σαν τους στόχους για τον πλη­θω­ρι­σμό. τα τελευ­ταία δέκα χρόνια το σωρευ­τικό έλλειμμα στην Αμερική και τη ζώνη του ευρώ ήταν περίπου 5-6%. Οι κεντρι­κές τρά­πε­ζες θα πρέπει να δεσμευ­τούν ότι θα αντι­σταθ­μί­σουν το έλλειμμα με τον πλη­θω­ρι­σμό στο μέλλον. Αυτό έφερνε χαλά­ρωση του χρέους χωρίς να αθε­τού­νται δεσμεύ­σεις του παρελ­θό­ντος.

Και οι κυβερ­νή­σεις πρέπει να προ­ε­τοι­μα­στούν για την δύσκολη επι­χεί­ρηση εξι­σορ­ρό­πη­σης των προ­ϋ­πο­λο­γι­σμών τους τα επόμενα χρόνια. Η αύξηση των προ­ϋ­πο­λο­γι­σμών φαί­νε­ται είναι η μεγάλη καθο­ρι­στική πρό­κληση για την μετα covid εποχή.

Η πρό­βλεψη του Economist Intelligence Unit

«Αναμ­φι­σβή­τητα θα υπάρξει νέα κρίση χρέους» υπο­στη­ρί­ζει η Economist Intelligence Unit, προ­σθέ­το­ντας: «Προς το παρόν, οι κυβερ­νή­σεις αυξά­νουν τις δημο­σιο­νο­μι­κές δαπάνες για την κατα­πο­λέ­μηση των επι­πτώ­σεων της επι­δη­μίας, τη δια­τή­ρηση της βασικής οικο­νο­μι­κής αρχι­τε­κτο­νι­κής και τη δια­τή­ρηση των εργα­ζο­μέ­νων στη δουλειά τους. Ως απο­τέ­λε­σμα, τα δημο­σιο­νο­μικά ελλείμ­ματα θα αυξη­θούν απότομα τα επόμενα χρόνια». Σε ανά­λο­γες προει­δο­ποι­ή­σεις είχε προβεί η Παγκό­σμια Τράπεζα από τον Ιανουά­ριο, όταν επε­βλήθη το πρώτο lockdown. Μάλιστα, περιέ­γραψε το τρέχον κύμα συσ­σώ­ρευ­σης χρέους ως τη μεγα­λύ­τερη, ταχύ­τερη και ευρύ­τερη αύξηση στον παγκό­σμιο δανει­σμό από τη δεκα­ε­τία του 1970. Το Διεθνές Νομι­σμα­τικό Ταμείο υπο­στή­ριξε επίσης ότι η παγκό­σμια οικο­νο­μία πρό­κει­ται να αντι­με­τω­πί­σει πρω­το­φανή χρη­μα­το­οι­κο­νο­μική κρίση. Μάλιστα, το Ταμείο ανα­μέ­νει για το 2020 πτώση του παγκό­σμιου ΑΕΠ στο ύψος του 3%, ενώ οι μισές χώρες του κόσμου έχουν ζητήσει ήδη τη βοήθειά του.

Η έκθεση της ΕΙU προει­δο­ποί­ησε ότι οι χώρες της Νότιας Ευρώπης θα πληγούν πρώτες λόγω των επι­βα­ρυ­μέ­νων δημο­σιο­νο­μι­κών τους στοι­χείων, μετα­δί­δο­ντας την κρίση και σε άλλες οικο­νο­μίες. «Πολλές ανε­πτυγ­μέ­νες χώρες μπορεί, μεσο­πρό­θε­σμα, να βρεθούν στο χείλος μιας κρίσης χρέους» έγραψε η Agathe Demarais, διευ­θύ­ντρια παγκό­σμιων εκτι­μή­σεων του EIU. «Η κατά­σταση ανα­μέ­νε­ται να επι­δει­νω­θεί και από το γεγονός ότι πολλές ευρω­παϊ­κές χώρες είχαν αδύ­να­μες δημο­σιο­νο­μι­κές θέσεις πριν από την εκδή­λωση του κορο­νοϊού, ενώ παράλ­ληλα είναι από τα χει­ρό­τερα και σφο­δρό­τερα πλη­γέ­ντα κράτη» συμπλή­ρωσε. Για την αντι­με­τώ­πιση της κρίσης χρέους ίσως χρεια­στεί να αυξη­θούν οι φόροι, κάτι θα προ­κα­λέ­σει ανα­στά­τωση στη φορο­λο­γική βάση.

Παράλ­ληλα, η αγορά ομο­λό­γων θα πιεστεί πολύ, καθώς θα υπάρ­ξουν δια­δο­χι­κές υπο­βαθ­μί­σεις χωρών.

Σε κάθε περί­πτωση, περι­θώ­ρια για μέτρα λιτό­τη­τας δεν υπάρ­χουν, καθώς οι προη­γού­με­νες κρίσεις χρέους έχουν πλέον εξα­ντλή­σει αυτό το οπλο­στά­σιο, και μάλλον θα πρέπει να υπάρξει νέο κύμα παροχής ρευ­στό­τη­τας στις αγορές, σε μια κεϋν­σιανή λογική.

Σύμφωνα με τον Simon Baptist, δεν μπορούν όλες οι κυβερ­νή­σεις να λάβουν τη χρη­μα­το­δό­τηση που ζητούν. Συγκε­κρι­μένα, είπε ότι οι ανα­δυό­με­νες οικο­νο­μίες θα αντι­με­τω­πί­σουν «μια μεγάλη πρό­κληση» να πείσουν τους διε­θνείς επεν­δυ­τές να τους δανεί­σουν περισ­σό­τερα χρήματα σε μια εποχή που οι επεν­δυ­τές ανα­ζη­τούν ασφα­λέ­στερα μέρη για να σταθ­μεύ­σουν τα κεφά­λαιά τους. «Πολλές ανα­δυό­με­νες αγορές βασί­ζο­νται σε διε­θνείς επεν­δυ­τές, οι διε­θνείς χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κές ροές για να λάβουν τη χρη­μα­το­δό­τηση για να τρέξουν έλλειμμα προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού, δυσκο­λεύ­ο­νται να δανει­στούν σε τοπικό νόμισμα – αν και υπάρ­χουν μερικές εξαι­ρέ­σεις. Προς το παρόν, με αυτήν τη μεγάλη στροφή στην απο­τροπή του κιν­δύ­νου στις διε­θνείς αγορές, παρόλο που μπορεί να υπάρ­χουν κάποιες ανα­δυό­με­νες κυβερ­νή­σεις του κόσμου που θα ήθελαν να ξοδέ­ψουν περισ­σό­τερα, δεν πρό­κει­ται να λάβουν χρη­μα­το­δό­τηση», υπο­στή­ριξε ο οικο­νο­μο­λό­γος του EIU.

Πηγή newmoney.gr