Κωνσταντίνος Φίλης: Εύθραυστη εκεχειρία στη Λιβύη, βασικός «παίκτης» ο Ερντογάν

Η συμ­φω­νία του Βερο­λί­νου συνε­πά­γε­ται μια εύθραυ­στη εκε­χει­ρία στη Λιβύη, της οποίας η τήρηση  ενα­πό­κει­ται προς το παρόν μόνο στη καλή πίστη των Χαφτάρ και Σάρατζ, αφού απου­σιά­ζουν οι μηχα­νι­σμοί ελέγχου, δηλώνει στο Liberal.gr o εκτε­λε­στι­κός διευ­θυ­ντής του Ινστι­τού­του Διεθνών Σχέσεων, Κωστα­ντί­νος Φίλης, προ­σθέ­το­ντας ότι η Γερ­μα­νία έκανε φάουλ στην Ελλάδα, βάζο­ντας “πρώτο τραπέζι πίστα” τον Ερντο­γάν και ενώ η Τουρκία παρα­βιά­ζει συστη­μα­τικά τα ψηφί­σματα και τις απο­φά­σεις του ΟΗΕ, το Διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο της Θάλασ­σας.

Επι­ση­μαί­νει ότι στις προ­τε­ραιό­τη­τες του διε­θνούς παρά­γο­ντα δεν είναι αυτό που “καίει” την Ελλάδα, δηλαδή η συμ­φω­νία της Τρί­πο­λης με την Αγκυρα για τις θαλάσ­σιες ζώνες, παρά να μην παρε­κτρα­πεί η κατά­σταση στη βορειο­α­φρι­κα­νική χώρα, καθώς παίζει κρίσιμο ρόλο, τόσο ως προς τα προ­σφυ­γικά ρεύματα προς την Ευρώπη, όσο και λόγω της παρου­σίας πυρήνων τζι­χα­ντι­στών, αλλά και γιατί απο­τε­λεί κράτος με πλού­σιους ενερ­γεια­κούς πόρους. Εξηγεί ότι στην παρούσα φάση η Τουρκία σίγουρα δεν βγαίνει χαμένη από τις εξε­λί­ξεις, αφού ακόμη και αν προ­κύ­ψει στη Λιβύη μια κυβέρ­νηση εθνικής ενό­τη­τας, όπου ο Χαφτάρ θα έχει τον πρώτο λόγο και πάλι ο Σάρατζ και οι σύμ­μα­χοί του θα έχουν παρου­σία, άρα μέσω αυτών και η Αγκυρα.

Χαρα­κτη­ρί­ζει ως πάρα πολύ καλό σενάριο για εμάς, να τεθεί ως όρος σε κάποια φάση της μελ­λο­ντι­κής δια­πραγ­μά­τευ­σης για να βρεθεί μια ορι­στική λύση στη Λιβύη, η ακύρωση της συμ­φω­νίας Ερντογάν-Σάρατζ για τις θαλάσ­σιες ζώνες. Στο λιγό­τερο καλό σενάριο, όπως λέει, η παρα­πάνω συμ­φω­νία θα παρα­μεί­νει, ενώ ο Χαφτάρ, ο οποίος έχει άλλες προ­τε­ραιό­τη­τες, δεν θα επι­μεί­νει στην ακύρωσή της, παρά τα όσα μας έχει μετα­φέ­ρει.

Συνέ­ντευξη στον Γιώργο Φιντι­κάκη

– Τελικά τι κρατάμε από τη Διά­σκεψη του Βερο­λί­νου, ποιος δια­σφα­λί­ζει την προ­σω­ρινή ανακωχή που συμ­φω­νή­θηκε, ποιος εγγυά­ται για την τήρηση του εμπάρ­γκο όπλων;

Στην παρούσα φάση, μέχρι να δημιουρ­γη­θούν οι επι­τρο­πές με εκπρο­σώ­πους όσων συμ­με­τεί­χαν στη Διά­σκεψη και μέχρι να ληφθούν απο­φά­σεις από το Συμ­βού­λιο Ασφα­λείας του ΟΗΕ – ανα­γκαία συνθήκη για να επι­κυ­ρω­θούν όσα συμ­φω­νή­θη­καν χθες- η όποια κατά­παυση του πυρός θα πρέπει να τηρηθεί από τα δύο μέρη, χωρίς να υπάρχει καμία δυνα­τό­τητα ελέγχου. Η εφαρ­μογή της βασί­ζε­ται προς το παρόν στην καλή πίστη των αντι­μα­χό­με­νων πλευρών, οι οποίες έχουν μεταξύ τους κακή πίστη.

Έως την επόμενη φάση που θα διε­ξα­χθεί στη Γενεύη, το πιθα­νό­τερο είναι ότι τα δύο μέρη είτε θα τηρή­σουν σε κάποιο βαθμό την κατά­παυση του πυρός, πιε­ζό­μενα από εξω­τε­ρι­κούς παρά­γο­ντες, είτε το ένα θα αρχίσει γρήγορα να κατη­γο­ρεί το άλλο, ότι την παρα­βιά­ζει.

Έχει επίσης σημασία να πούμε ότι ούτε ο Χαφτάρ, ούτε ο Σάρατζ ελέγ­χουν πλήρως την κατά­σταση στη Λιβύη. Οι πολι­το­φυ­λα­κές και οι παρα­στρα­τιω­τι­κές οργα­νώ­σεις ούτε πρό­κει­ται να αφο­πλι­στούν άμεσα, ούτε κάποιος πρό­κει­ται να τους επι­βά­λει κατά­παυση του πυρός. Επο­μέ­νως λοιπόν, η εκε­χει­ρία ενα­πό­κει­ται στη καλή πίστη που δεν υπάρχει και αρκεί μια προ­βο­κά­τσια για να στείλει τα πράγ­ματα στο “σημείο μηδέν”.

– Υπό ποιες συν­θή­κες και πότε θα σχη­μα­τι­στούν αυτοί οι μηχα­νι­σμοί ελέγχου της εκε­χει­ρίας;

Τις επό­με­νες ημέρες, όπως είπε ο Γ.Γ του ΟΗΕ Αντόνιο Γκου­τέ­ρες θα διορ­γα­νω­θεί στη Γενεύη μια συνά­ντηση της στρα­τιω­τι­κής επι­τρο­πής της Λιβύης. Τούτο όμως μπορεί να σημαί­νει την επόμενη εβδο­μάδα αλλά και τον επόμενο μήνα. Όσο δεν υπάρχει μηχα­νι­σμός, δεν θα υπάρχει και απά­ντηση στο ερώτημα ποιος εγγυά­ται ότι θα απο­χω­ρή­σουν από τη Λιβύη οι ξένες στρα­τιω­τι­κές δυνά­μεις, αυτές που πρό­σκει­νται στη Τουρκία, όπως και στις άλλες χώρες.

Το ίδιο αφορά και στο εμπάρ­γκο όπλων. Πρό­σφατα ο ΟΗΕ εξέδωσε ανα­κοί­νωση σχετικά με τις χώρες που έχουν παρα­βιά­σει το εμπάρ­γκο, ανάμεσά τους ήταν και η Τουρκία, το αυτί της οποίας δεν ίδρωσε.

Δεν νομίζω ότι περί­μενε κανείς πως στο Βερο­λίνο θα προ­έ­κυ­πταν απο­φά­σεις για τον μηχα­νι­σμό τήρησης της κατά­παυ­σης του πυρός και για όσα μπορούν να γίνουν σε δεύτερη και τρίτη φάση, πολλώ δε μάλλον όταν η συνά­ντηση διορ­γα­νώ­θηκε τις τελευ­ταίες ημέρες, όσο καλή και αν ήταν η προ­ε­τοι­μα­σία της. Εξάλλου η συμ­φω­νία πρέπει πρώτα να επι­κυ­ρω­θεί από το Συμ­βού­λιο Ασφα­λείας του ΟΗΕ.

Είμαστε ακόμη στην πολύ αρχή της όποιας δια­δι­κα­σίας απο­κα­τά­στα­σης της τάξης. Αν συμβεί αυτό θα προη­γη­θεί μια μακρά πορεία, πολύ επίπονη, με δια­κυ­μάν­σεις και αβέβαιο απο­τέ­λε­σμα.

Αν με ρωτάτε τι να κρα­τή­σουμε από το Βερο­λίνο, θα σας έλεγα ότι έγινε ένα πρώτο μικρό βήμα σε ένα μαρα­θώ­νιο. Η δια­δρομή δεν θα είναι στρω­μένη με ροδο­πέ­ταλα. Η λογική λέει ότι επειδή οι διε­θνείς παίκτες ανέ­λα­βαν κάποιες δεσμεύ­σεις, θα πιέσουν από πλευράς τους τον Χαφτάρ και τον Σάρατζ, προ­κει­μέ­νου να απο­δε­χθούν τα συμ­φω­νη­θέ­ντα. Επειδή ωστόσο δεν υπάρχει ακόμη μηχα­νι­σμός ελέγχου, είναι παρα­κιν­δυ­νευ­μένο να γίνουν προ­βλέ­ψεις αν θα “περ­πα­τή­σουν” τα όσα συμ­φω­νή­θη­καν χθες.

– Στην ουσία ο μόνος τρόπος επι­βο­λής της εκε­χει­ρίας και του εμπάρ­γκο όπλων, δεν είναι η απο­στολή δυνά­μεων στη Λιβύη και από την Ευρώπη ; Επίσης πως δια­μορ­φώ­νε­ται από εδώ και πέρα ο ρόλος της Τουρ­κίας;

Εφόσον απο­φα­σι­στεί από το Συμ­βού­λιο Ασφα­λείας του ΟΗΕ κάτι παρό­μοιο, τότε πράγ­ματι και η Ευρώπη θα προ­σφερ­θεί να απο­στεί­λει δυνά­μεις για να έχει παρου­σία στις εξε­λί­ξεις.

Στο μείζον θέμα για εμάς, που αφορά στο ρόλο της Τουρ­κίας, σίγουρα μέχρι τώρα δεν μπορεί να πει κάποιος ότι βγαίνει χαμένη από την υπόθεση της Λιβύης. Αυτό θα συμβεί μόνο εφόσον θα εξου­δε­τε­ρω­θεί ο Σάρατζ. Ο τελευ­ταίος όμως δεν φαί­νε­ται πολι­τικά και διπλω­μα­τικά να είναι τόσο απο­δυ­να­μω­μέ­νος όσο και εδαφικά. Οι εδα­φι­κές απώ­λειες του Σάρατζ και τα εδαφικά κέρδη του Χαφτάρ δεν απο­τυ­πώ­νο­νται μέχρι στιγμής στη διπλω­μα­τική διευ­θέ­τηση. Ακόμη και αν προ­κύ­ψει μια κυβέρ­νηση εθνικής ενό­τη­τας όπου ο Χαφτάρ θα έχει τον πρώτο λόγο, ο Σάρατζ και οι σύμ­μα­χοί του θα έχουν παρου­σία, άρα μέσω αυτών και η Τουρκία.

Η Τουρκία από την στιγμή που συμ­με­τέ­χει στη δια­δι­κα­σία, δηλαδή έχει λόγο στην υπόθεση, λαμ­βά­νε­ται σοβαρά υπόψιν από τις υπό­λοι­πες δυνά­μεις. Η Γερ­μα­νία έφτασε στο σημείο να την καλέσει και ορθά έπραξε, ας μην γελιό­μα­στε. Ωστόσο ακόμη κι αν το αντι­κεί­μενο της συζή­τη­σης δεν είχε να κάνει με τη συμ­φω­νία Τρίπολης-Άγκυρας για τις θαλάσ­σιες ζώνες, θα έπρεπε για λόγους τάξης και επί­δει­ξης ευρω­παϊ­κής αλλη­λεγ­γύης από πλευράς Γερ­μα­νίας, να είχε προ­σκλη­θεί και η Ελλάδα.

Αυτό που έκανε η Γερ­μα­νία ήταν ένα φάουλ, ένα χτύπημα κάτω από τη μέση σε βάρος μας. Το μήνυμα των Γερ­μα­νών προς την Τουρκία ήταν ότι παρ’ ότι παρα­βιά­ζει το Διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο της Θάλασ­σας, ψηφί­σματα και απο­φά­σεις του ΟΗΕ, ετοι­μά­ζε­ται να κάνει γεω­τρή­σεις στην Κυπριακή ΑΟΖ, έχει στρα­τιω­τική παρου­σία και απο­στα­θε­ρο­ποιεί περαι­τέρω την κατά­σταση στη Λιβύη, ωστόσο στη δια­πραγ­μά­τευση θα είναι “πρώτο τραπέζι πίστα”.

Ενώ η Ελλάδα, που είναι κράτος-μέλος της ΕΕ και της οποίας θίγο­νται άμεσα ζωτικά της συμ­φέ­ρο­ντα με το μνη­μό­νιο Τουρκίας-Λιβύης κι ας μην έχει στρα­τιω­τική παρου­σία κι ας μην μπορεί να βοη­θή­σει οικο­νο­μικά – γιατί από αυτό κρί­νε­ται ποιος μετέχει και ποιος όχι- έμεινε απ’ έξω.

– Πριν την Διά­σκεψη πάντως, μετά και το ταξίδι Χαφτάρ στην Αθήνα, είχαν καλ­λιερ­γη­θεί προσ­δο­κίες ότι κάποιοι από τους συμ­με­τέ­χο­ντες σε αυτήν θα μιλή­σουν για τις ελλη­νι­κές θέσεις…

Καταρ­χήν, το δια­κύ­βευμα για τον διεθνή παρά­γο­ντα ήταν και είναι να μην παρε­κτρα­πεί περαι­τέρω η κατά­σταση στη Λιβύη, καθώς η χώρα παίζει κρίσιμο ρόλο, τόσο ως προς τα προ­σφυ­γικά ρεύματα προς την Ευρώπη, όσο και λόγω της παρου­σίας πυρήνων τζι­χα­ντι­στών, αλλά και γιατί απο­τε­λεί κράτος με πλού­σιους ενερ­γεια­κούς πόρους. Γι’ αυτούς τους τρεις λόγους, ο διεθνής παρά­γο­ντας επι­θυ­μεί να δει μια πολι­τική μετά­βαση, μια κυβέρ­νηση εθνικής ενό­τη­τας, κατά­παυση του πυρός, αφο­πλι­σμό των τζι­χα­ντι­στών, των παρα­στρα­τιω­τι­κών ομάδων και πολι­το­φυ­λα­κών, προ­κει­μέ­νου να οδεύσει η Λιβύη σε εκλογές, με την ελπίδα ότι η κατά­σταση θα απο­κτή­σει χαρα­κτη­ρι­στικά στα­θε­ρο­ποί­η­σης.

Τα λέω αυτά για να γίνει κατα­νοητό ότι πρώτον η συμ­φω­νία Τουρκίας-Λιβύης για τις θαλάσ­σιες ζώνες δεν απο­τε­λεί προ­τε­ραιό­τητα για τον διεθνή παρά­γο­ντα. Δεύ­τε­ρον, τα συμ­φέ­ρο­ντά σου, τα προ­α­σπί­ζε­σαι καλύ­τερα όταν το κάνεις απευ­θείας ο ίδιος και όχι μέσω τρίτων.

Μπορεί πράγ­ματι να υπήρχαν στη Διά­σκεψη κάποιοι που ήταν ευνοϊκά δια­κεί­με­νοι απέ­να­ντι στις ελλη­νι­κές θέσεις, ωστόσο γι’ αυτούς- συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νου του Χαφτάρ- ήταν άλλες οι προ­τε­ραιό­τη­τες, όχι να υπε­ρα­σπι­σθούν τις ελλη­νι­κές θέσεις.

– Αν επι­χει­ρού­σαμε να δούμε τι σημαί­νει η Διά­σκεψη του Βερο­λί­νου για τα ελλη­νικά συμ­φέ­ρο­ντα, καθώς και οι δια­δι­κα­σίες που θα ακο­λου­θή­σουν τι θα μου λέγατε;

Επα­να­λαμ­βάνω ότι η συμ­φω­νία Τουρ­κίας -Λιβύης περί θαλάσ­σιων ζωνών δεν είναι στις προ­τε­ραιό­τη­τες του διε­θνούς παρά­γο­ντα. Στο πάρα πολύ καλό σενάριο, αυτό θα μπο­ρούσε να τεθεί σε κάποια φάση της μελ­λο­ντι­κής δια­πραγ­μά­τευ­σης ως όρος για να βρεθεί μια ορι­στική λύση στη Λιβύη. Επιμένω όμως ότι το θεωρώ πολύ δύσκολο καθώς ο Σάρατζ θα συνε­χί­σει να έχει ρόλο στην επόμενη ημέρα και μέσω αυτού και η Τουρκία. Σε ένα μεσαίο σενάριο, πάλι καλό για εμάς, θα μπο­ρούσε να ζητηθεί το πάγωμα αυτής της συμ­φω­νίας και η ακύρωση της συμ­φω­νίας στρα­τιω­τι­κής συνερ­γα­σίας, προ­κει­μέ­νου να μην πυρο­δο­τη­θεί περαι­τέρω η ένταση. Στο λιγό­τερο καλό σενάριο, η συμ­φω­νία Τουρκίας-Λιβύης για τις θαλάσ­σιες ζώνες θα παρα­μεί­νει, ενώ ο Χαφτάρ, ο οποίος έχει άλλες προ­τε­ραιό­τη­τες, δεν θα επι­μεί­νει στην ακύρωσή της, παρά τα όσα μας έχει μετα­φέ­ρει.

πηγή liberal.gr