Ανησυχία στην Αθήνα για την κλιμάκωση ΗΠΑ – Ιράν

Βα­θύ­τε­ρα στο ενερ­γεια­κό και ευ­ρύ­τε­ρο γε­ω­πο­λι­τι­κό παί­γνιο που διε­ξά­γε­ται στην πε­ριο­χή της Ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου σπρώ­χνουν την Ελ­λά­δα οι πρό­σφα­τες εξε­λί­ξεις. Η υπο­γρα­φή για την κα­τα­σκευή του αγω­γού EastMed εκ των πραγ­μά­των απο­τε­λεί ένα γε­γο­νός που προ­ω­θεί τις ενερ­γεια­κές φι­λο­δο­ξί­ες της Ελ­λά­δας, σε συν­δυα­σμό με εκεί­νες της Κυ­πρια­κής Δη­μο­κρα­τί­ας και του Ισ­ρα­ήλ. Η συμ­φω­νία απο­τε­λεί σαφή απά­ντη­ση στο μνη­μό­νιο κα­θο­ρι­σμού θα­λάσ­σιων ζωνών ανά­με­σα σε Αγκυ­ρα και Τρί­πο­λη, πα­ράλ­λη­λα και «κάρ­φος εν τω οφθαλ­μώ» των Τούρ­κων, οι οποί­οι βλέ­πουν ότι με αυτό τον τρόπο επι­βε­βαιώ­νε­ται το δια­χρο­νι­κό σύν­δρο­μο πε­ρι­κύ­κλω­σης από τη Δύση.

Οι επα­φές του πρω­θυ­πουρ­γού Κυ­ριά­κου Μη­τσο­τά­κη στην Ουά­σιγ­κτον την Τρίτη, κυ­ρί­ως, όμως, το ρα­ντε­βού με τον πρό­ε­δρο των ΗΠΑ Ντό­ναλντ Τραμπ, απο­τε­λούν κρί­σι­μης ση­μα­σί­ας τεστ προ­κει­μέ­νου να δια­γνω­στούν οι πραγ­μα­τι­κές αμε­ρι­κα­νι­κές προ­θέ­σεις για την πε­ριο­χή, μά­λι­στα σε μια πε­ρί­ο­δο κατά την οποία ανοί­γει μέ­τω­πο κλι­μά­κω­σης με το Ιράν, μετά και τη χει­ρουρ­γι­κή εκτέ­λε­ση του Κασίμ Σου­λεϊ­μα­νί, αρ­χι­τέ­κτο­να της επέ­κτα­σης της περ­σι­κής επιρ­ρο­ής στη Μέση Ανα­το­λή. Σε κάθε πε­ρί­πτω­ση, η κλι­μά­κω­ση στην ευ­ρύ­τε­ρη πε­ριο­χή δεν μπο­ρεί παρά να ανη­συ­χεί την Αθήνα, καθώς ευ­νο­εί εξ ορι­σμού τις χώρες που δια­θέ­τουν ανα­θε­ω­ρη­τι­κή ατζέ­ντα.

Ασκή­σεις ισορ­ρο­πί­ας

Ηδη, οι ΗΠΑ ενι­σχύ­ουν την πα­ρου­σία τους στην πε­ριο­χή και, όπως φαί­νε­ται, η βάση της Σού­δας θα δια­δρα­μα­τί­σει ση­μα­ντι­κό ρόλο. Στη βάση της Σού­δας βρί­σκο­νται έξι ελι­κο­φό­ρα αε­ρο­σκά­φη των αμε­ρι­κα­νι­κών ει­δι­κών δυ­νά­με­ων και με δε­δο­μέ­νη αφε­νός τη γε­ω­γρα­φι­κή θέση της Κρή­της, αφε­τέ­ρου την αμ­φι­θυ­μία της Τουρ­κί­ας ένα­ντι της αμε­ρι­κα­νι­κής κλι­μά­κω­σης κατά του Ιράν, η στρα­τιω­τι­κή πα­ρου­σία των ΗΠΑ δεν απο­κλεί­ε­ται να αυ­ξη­θεί πε­ραι­τέ­ρω τις επό­με­νες εβδο­μά­δες. Η Αθήνα ήδη ακρο­βα­τεί τους τε­λευ­ταί­ους μήνες σε μια προ­σπά­θεια να μεί­νει μα­κριά από την έντα­ση που συσ­σω­ρεύ­ε­ται στον Περ­σι­κό. Με την απο­λύ­τως λο­γι­κή αι­τιο­λο­γία της τουρ­κι­κής απει­λής, η οποία με το σύμ­φω­νο Αγκυ­ρας – Τρί­πο­λης έχει πλέον λάβει και σχήμα, η Αθήνα έχει αρ­νη­θεί συ­νο­λι­κά τρεις φορές, δύο προς την Ουά­σιγ­κτον και μία προς το Πα­ρί­σι, τη συμ­με­το­χή σε ναυ­τι­κή δύ­να­μη πε­ρι­πο­λί­ας στον Περ­σι­κό.

Σε κάθε πε­ρί­πτω­ση, η Ελ­λά­δα θα έχει κά­ποια συμ­με­το­χή στην πε­ριο­χή, αν και όχι με πο­λε­μι­κό πλοίο, όπως όλα δεί­χνουν, λόγω της εξαι­ρε­τι­κά εύ­θραυ­στης ισορ­ρο­πί­ας που υπάρ­χει αυτή τη στιγ­μή στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο. Επι­πλέ­ον, οι Ενο­πλες Δυ­νά­μεις επω­μί­ζο­νται δυ­σα­νά­λο­γο, σε σχέση με τον αρ­χι­κό σκοπό τους, βάρος για την αντι­με­τώ­πι­ση του προ­σφυ­γι­κού και με­τα­να­στευ­τι­κού προ­βλή­μα­τος, με απο­τέ­λε­σμα προ­τά­σεις για απο­στο­λές στο εξω­τε­ρι­κό να προ­κα­λούν πραγ­μα­τι­κό επι­τε­λι­κό εφιάλ­τη.

Οι σχέ­σεις της Ελ­λά­δας με το Ιράν είναι πα­ρα­δο­σια­κά καλές, αν και λόγω των δια­φό­ρων εμπάρ­γκο που έχουν κατά και­ρούς επι­βλη­θεί, το ισο­ζύ­γιο εμπο­ρι­κών συ­ναλ­λα­γών είναι εξαι­ρε­τι­κά μικρό. Αρ­μό­δια πηγή το­νί­ζει ότι πρό­κει­ται για «καλή, στά­σι­μη σχέση», την οποία η Αθήνα προ­σπα­θεί να βελ­τιώ­νει όταν δί­νε­ται η δυ­να­τό­τη­τα. Η σχέση είναι λει­τουρ­γι­κή. Οι πρε­σβεί­ες των δύο χωρών, σε Αθήνα και Τε­χε­ρά­νη, επι­κοι­νω­νούν με τις κυ­βερ­νή­σεις στις οποί­ες έχουν δια­πι­στευ­θεί με απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τα και κα­τα­νό­η­ση για τα εμπό­δια που ξε­περ­νούν τις εθνι­κές δυ­να­τό­τη­τες.

Στα ευ­ρύ­τε­ρα ζη­τή­μα­τα, όπως το πυ­ρη­νι­κό οπλο­στά­σιο του Ιράν, η Ελ­λά­δα ακο­λου­θεί την ευ­ρω­παϊ­κή γραμ­μή. Τάσ­σε­ται, δη­λα­δή υπέρ της δια­τή­ρη­σης του Κοι­νού Ολο­κλη­ρω­μέ­νου Πλαι­σί­ου Δρά­σης (JCPOA), όπως και η συ­ντρι­πτι­κή πλειο­νό­τη­τα της Ε.Ε. Η τε­λευ­ταία επί­σκε­ψη Ελ­λη­να πρω­θυ­πουρ­γού πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε τον Φε­βρουά­ριο του 2016, όταν ο Αλέ­ξης Τσί­πρας έγινε ο πρώ­τος δυ­τι­κός ηγέ­της που επι­σκέ­φθη­κε την Τε­χε­ρά­νη μετά την τότε άρση του εμπάρ­γκο κατά του Ιράν. Πριν από αυτόν είχε επι­σκε­φθεί την Τε­χε­ρά­νη ο Κων­στα­ντί­νος Μη­τσο­τά­κης το 1992.

Λίγο πριν από την επί­σκε­ψη Τσί­πρα είχε προη­γη­θεί εκεί­νη του τότε υπουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών του Ιράν Τζα­βάντ Ζαρίφ στην Αθήνα (Μάιος 2015), σε μια πε­ρί­ο­δο κατά την οποία η εξο­μά­λυν­ση των περ­σι­κών σχέ­σε­ων με τη Δύση έμοια­ζε μάλ­λον ως φυ­σιο­λο­γι­κή εξέ­λι­ξη.