“Νησιά, οι συνοδοιπόροι της ζωής”

Τα νησιά ως συ­νώ­νυ­μο της απο­μό­νω­σης

Γρά­φει ο Πε­ρά­κης Γιώρ­γος

Στην Ελ­λά­δα το 12% πε­ρί­που του πλη­θυ­σμού κα­τοι­κεί στα νησιά. Η πλειο­νό­τη­τα των νη­σιών, από τα 160 κα­τοι­κη­μέ­να που πε­ρί­που δια­θέ­τει η χώρα, αριθ­μεί μόνο με­ρι­κές δε­κά­δες ή εκα­το­ντά­δες κα­τοί­κους ενώ σε ορι­σμέ­να από αυτά οι κά­τοι­κοι με­τρού­νται στα δά­κτυ­λα του ενός χε­ριού. Η κα­τά­στα­ση δεν βελ­τιώ­νε­ται όσο περ­νά­νε τα χρό­νια στα πε­ρισ­σό­τε­ρα από αυτά καθώς οι λι­γο­στοί κά­τοι­κοι τους και ει­δι­κό­τε­ρα ο νε­ό­τε­ροι έλ­κο­νται από τις μη­τρο­πό­λεις και με­τα­κο­μί­ζουν σε κε­ντρι­κό­τε­ρες πε­ριο­χές. Οι αν­θρώ­πι­νοι πλη­θυ­σμοί επι­ζη­τούν διά­φο­ρους πα­ρά­γο­ντες και χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά σε ένα τόπο όπως την αφθο­νία και την αυ­τάρ­κεια τρο­φής, τα πο­λι­τι­στι­κά αγαθά, το επί­πε­δο των μι­σθών, την ύπαρ­ξη βα­σι­κής εκ­παί­δευ­σης, την ύπαρ­ξη καλ­λι­τε­χνι­κών θε­α­μά­των, την δια­κυ­βέρ­νη­ση, το πε­ρι­βάλ­λον, τις υπο­δο­μές του νη­σιού, την υγεία, την ασφά­λεια, την στέ­γα­ση, τη συμ­με­το­χή στα κοινά, την αί­σθη­ση κοι­νό­τη­τας και συ­νο­ψί­ζο­ντας την προ­ο­πτι­κή που τους δί­νε­ται επι­λέ­γο­ντας να ζή­σουν σε ένα νησί. Τα φυ­σι­κά εμπό­δια στην ανά­πτυ­ξη των νη­σιών είναι και η γε­ω­μορ­φο­λο­γία τους, το άγονο έδα­φος και το λι­γο­στό νερό αλλά και ο στα­θε­ρός πα­ρά­γο­ντας από­στα­ση καθώς και ο χρό­νος που απαι­τεί­ται αυτή να κα­λυ­φθεί. Όταν τα πα­ρα­πά­νω, ως εν­δει­κτι­κά κρι­τή­ρια, δεν υπάρ­χουν σε ένα νησί τότε αυτό θε­ω­ρεί­ται μη ελ­κυ­στι­κό για τον γε­νι­κό πλη­θυ­σμό Ο αν­θρώ­πι­νος πα­ρά­γο­ντας είναι κα­θο­ρι­στι­κός συ­ντε­λε­στής, εκ των συ­ντε­λε­στών της πα­ρα­γω­γής, για την προ­σέλ­κυ­ση της ανά­πτυ­ξης. Υπο­λο­γί­ζε­ται ότι ένας ικα­νο­ποι­η­τι­κός αριθ­μός ικα­νός να κι­νη­το­ποι­ή­σει επεν­δύ­σεις και πλη­θυ­σμό σε ένα νησί είναι γύρω στους 4 με 5 χι­λιά­δες.

Ευ­ρω­παϊ­κές πο­λι­τι­κές για τις μειο­νε­κτι­κές πε­ριο­χές

Η Ευ­ρώ­πη από την πε­ρί­ο­δο της ίδρυ­σης της αλλά και στην συ­νέ­χεια λαμ­βά­νει τα απα­ραί­τη­τα μέτρα και πρό­νοιες για τις πε­ριο­χές που εμ­φα­νί­ζουν υστέ­ρη­ση στη ανά­πτυ­ξη. Έτσι δια­μορ­φώ­νει την έν­νοια της «συ­νο­χής», που συ­γκε­ντρώ­νει το όραμα της Ευ­ρώ­πης, για μια ισόρ­ρο­πη ανά­πτυ­ξη σε όλη την ευ­ρω­παϊ­κή πε­ρι­φέ­ρεια συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των νη­σιω­τι­κών πε­ριο­χών. Για αυτό το σκοπό η Ευ­ρώ­πη έχει δη­μιουρ­γή­σει αρ­κε­τά ερ­γα­λεία τόσο θε­σμι­κά αλλά και κα­νο­νι­στι­κά ενώ έχει πε­ρά­σει και πολ­λές οδη­γί­ες προς τις χώρες κράτη μέλη για την επί­τευ­ξη της σύ­γκλι­σης με­τα­ξύ ανε­πτυγ­μέ­νων και μη ανε­πτυγ­μέ­νων πε­ριο­χών. Τα ερ­γα­λεία του ΕΣΠΑ και η ΚΑΠ (Κοινή Αγρο­τι­κή Πο­λι­τι­κή) είναι με­ρι­κά πα­ρα­δείγ­μα­τα ενώ υπάρ­χουν ει­δι­κές φο­ρο­λο­γι­κές εξαι­ρέ­σεις και απαλ­λα­γές για πολ­λές χώρες που δια­θέ­τουν τέ­τοιες μειο­νε­κτι­κές, απο­μα­κρυ­σμέ­νες ή νη­σιω­τι­κές πε­ριο­χές που δια­τη­ρού­νται έως και σή­με­ρα.

Ει­δι­κό­τε­ρα φο­ρο­λο­γι­κά κί­νη­τρα και φο­ρο­α­παλ­λα­γές στην Ευ­ρώ­πη για τις νη­σιω­τι­κές και μειο­νε­κτι­κές πε­ριο­χές

Στην οδη­γία 2006/112/ΕΕ του Συμ­βου­λί­ου της 28ης Νο­εμ­βρί­ου 2006 σχε­τι­κά με το κοινό σύ­στη­μα φόρου προ­στι­θέ­με­νης αξίας (ΦΠΑ) ανα­γρά­φε­ται ότι «Ορι­σμέ­να εδάφη, για λό­γους που ανά­γο­νται στη γε­ω­γρα­φι­κή, οι­κο­νο­μι­κή και κοι­νω­νι­κή τους κα­τά­στα­ση, πρέ­πει να εξαι­ρε­θούν από το πεδίο εφαρ­μο­γής της πα­ρού­σας οδη­γί­ας». Στην ίδια οδη­γία, στη ση­μεί­ω­ση 32 και 33 ανα­φέ­ρε­ται ότι η επι­τρο­πή (Ευ­ρω­παϊ­κή) θα πρέ­πει να κα­ταρ­τί­σει έκ­θε­ση σχε­τι­κά με τον αντί­κτυ­πο των μειω­μέ­νων συ­ντε­λε­στών ΦΠΑ που εφαρ­μό­ζο­νται στις το­πι­κά πα­ρε­χό­με­νες υπη­ρε­σί­ες από την πλευ­ρά της δη­μιουρ­γί­ας θέ­σε­ων ερ­γα­σί­ας, της οι­κο­νο­μι­κής ανά­πτυ­ξης και της λει­τουρ­γί­ας της αγο­ράς. Ει­δι­κές ρυθ­μί­σεις έχουν γίνει για τις πε­ριο­χές της Ελ­λά­δας (Άγιο όρος), της Ισπα­νί­ας, της Γαλ­λί­ας, της Ιτα­λί­ας, της Αυ­στρί­ας, της Πορ­το­γα­λί­ας, της Φι­λαν­δί­ας, της Σου­η­δί­ας και της Μάλ­τας. Στο άρθρο 120 που αφορά επί­σης την Ελ­λά­δα ανα­φέ­ρει ότι για τους νο­μούς της Λέ­σβου, της Χίου, της Σάμου, της Δω­δε­κα­νή­σου, των Κυ­κλά­δων, για το νησί της Θάσου, τις Βό­ρειες Σπο­ρά­δες, τη Σα­μο­θρά­κη και τη Σκύρο η χώρα μπο­ρεί να εφαρ­μό­ζει χα­μη­λό­τε­ρους συ­ντε­λε­στές κατά 30% από αυ­τούς που εφαρ­μό­ζο­νται στην ηπει­ρω­τι­κή χώρα .

Ελ­λη­νι­κές συ­νταγ­μα­τι­κές ρή­τρες για την νη­σιω­τι­κό­τη­τα

Στο άρθρο 101 πα­ρά­γρα­φος 4 ανα­φέ­ρε­ται ότι όταν ο «κοι­νός νο­μο­θέ­της και η διοί­κη­ση δρουν κα­νο­νι­στι­κά, υπο­χρε­ού­νται να λαμ­βά­νουν υπόψη τις ιδιαί­τε­ρες συν­θή­κες των νη­σιω­τι­κών και ορει­νών πε­ριο­χών, με­ρι­μνώ­ντας για την ανά­πτυ­ξη τους» Στο άρθρο 106 ανα­φέ­ρει με­τα­ξύ άλλων «.. και την προ­α­γω­γή ιδίως της οι­κο­νο­μί­ας των ορει­νών, νη­σιω­τι­κών και πα­ρα­με­θό­ριων πε­ριο­χών». Πα­ρα­τη­ρού­με ότι στο σύ­νταγ­μα υπάρ­χει η μέ­ρι­μνα (τρείς γραμ­μές) για τις μειο­νε­κτι­κές πε­ριο­χές με ανα­φο­ρά στην νη­σιω­τι­κό­τη­τα σε δύο μά­λι­στα άρθρα αλλά μόνο ως γε­νι­κό­τε­ρη υπο­χρέ­ω­ση το οποίο κα­τα­δει­κνύ­ει την μικρή ενα­σχό­λη­ση της πο­λι­τεί­ας με αυτές τις πε­ριο­χές σε αντί­θε­ση με άλλα άρθρα του συ­ντάγ­μα­τος που ασχο­λού­νται επι­στα­μέ­νως με άλλα ζη­τή­μα­τα.

Κα­τάρ­γη­ση μειω­μέ­νων συ­ντε­λε­στών ΦΠΑ

Στην Πε­ρι­φέ­ρεια Νο­τί­ου Αι­γαί­ου (ΠΝΑ) και ει­δι­κό­τε­ρα στα Δω­δε­κά­νη­σα για πολ­λές δε­κα­ε­τί­ες ίσχυε το κα­θε­στώς μειω­μέ­νων συ­ντε­λε­στών ΦΠΑ αλλά πλέον έχει δια­τη­ρη­θεί μόνο στα νησιά που έχουν υπο­στεί το βάρος της με­τα­νά­στευ­σης. Με τον νόμο 4334/2015 τε­λι­κώς ει­σά­χθη­κε η στα­δια­κή κα­τάρ­γη­ση των μειω­μέ­νων συ­ντε­λε­στών ΦΠΑ , ένα κα­το­χυ­ρω­μέ­νο δι­καί­ω­μα δε­κα­ε­τιών, με εξαί­ρε­ση τις πε­ριο­χές που πλήτ­το­νται από την με­τα­νά­στευ­ση που τη δια­τη­ρούν όσο την υφί­στα­νται. Το προ­α­να­φερ­θέν δι­καί­ω­μα που πα­ρα­χω­ρή­θη­κε με ευ­ρω­παϊ­κές συν­θή­κες το απε­μπό­λη­σε η χώρα μας το 2015 ως η μο­να­δι­κή χώρα στην Ε.Ε. που απεκ­δύ­ε­ται κα­το­χυ­ρω­μέ­νο ευ­νοϊ­κό φο­ρο­λο­γι­κό κα­θε­στώς. Σύμ­φω­να με με­λέ­τη της ΠΝΑ η συ­νέ­πεια της κα­τάρ­γη­σης των μειω­μέ­νων συ­ντε­λε­στών ήταν η αύ­ξη­ση των μέσων τιμών κατά 4,5% πε­ρί­που.

Το με­τα­φο­ρι­κό ισο­δύ­να­μο

Το μέτρο του με­τα­φο­ρι­κού ισο­δύ­να­μου δεν εξι­σώ­νει τον χρόνο που απαι­τεί­ται για να με­τα­βεί ένα εμπό­ρευ­μα από μια νη­σιω­τι­κή πε­ριο­χή σε μια ηπει­ρω­τι­κή αλλά ούτε εξι­σώ­νει και την χα­μέ­νη αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τα της νη­σιω­τι­κής πε­ριο­χής σε σχέση με την ηπει­ρω­τι­κή. Την ίδια από­στα­ση στην ηπει­ρω­τι­κή χώρα που έχει να κάνει κά­ποιος δεν μπο­ρού­με να την συ­γκρί­νου­με με την ίδια από­στα­ση για να πάει σε ένα νησί καθώς ο χρό­νος είναι υπερ­πολ­λα­πλά­σιος και συ­νε­πώς και το κό­στος του τα­ξι­διού και για αυτό το λόγο δεν θα μπο­ρέ­σει ποτέ ένα νησί να κα­τα­στεί αντα­γω­νι­στι­κό σε όρους αγο­ράς με την εν­δο­χώ­ρα.

Η πο­λι­τι­κή της επι­δό­τη­σης των άγο­νων γραμ­μών

Οι ακτο­πλοϊ­κές με­τα­φο­ρές δεν είναι επαρ­κής για όλα τα νησιά και για όλες τις πε­ριό­δους στις πε­ρι­φέ­ρειες καθώς το με­τα­φο­ρι­κό έργο και η ζή­τη­ση είναι δια­φο­ρε­τι­κή την του­ρι­στι­κή πε­ρί­ο­δο σε σχέση με την χει­με­ρι­νή πε­ρί­ο­δο. Στα με­γα­λύ­τε­ρα νησιά υπάρ­χει τα­κτι­κή ακτο­πλοϊ­κή σύν­δε­ση με το κέ­ντρο και την χει­με­ρι­νή πε­ρί­ο­δο μη αιχ­μής αλλά δεν συμ­βαί­νει το ίδιο με τα μι­κρό­τε­ρα νησιά ιδιαί­τε­ρα δε αυτά που δεν έχουν και του­ρι­στι­κό εν­δια­φέ­ρον τα οποία εξυ­πη­ρε­τού­νται απο­κλει­στι­κά με αντα­πο­κρί­σεις (άγο­νες γραμ­μές). Οι άγο­νες γραμ­μές χα­ρα­κτη­ρί­ζο­νται ως δρο­μο­λό­για ‘δη­μό­σιας υπη­ρε­σί­ας’ και για το 2014 κό­στι­σαν στο δη­μό­σιο 84.755.998€ για μο­νο­ε­τείς και πο­λυ­ε­τείς συμ­βά­σεις. Στις 13/12/2019 το υπουρ­γείο ναυ­τι­λί­ας και Νη­σιω­τι­κής πο­λι­τι­κής ανα­κοί­νω­σε αύ­ξη­ση του προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού για τις άγο­νες γραμ­μές κατά 40 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ ώστε να φτά­νει συ­νο­λι­κά στα 130 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ. Η επι­δό­τη­ση για την ΄δη­μό­σια υπη­ρε­σία’ των ακτο­πλοϊ­κών και αε­ρο­πο­ρι­κών με­τα­φο­ρών πάντα θα είναι προ­βλη­μα­τι­κή καθώς η ιδιω­τι­κή πρω­το­βου­λία δεν έχει κί­νη­τρο για να εκτε­λέ­σει αυτό το με­τα­φο­ρι­κό έργο. Πα­ράλ­λη­λα η Ευ­ρω­παϊ­κή ένωση με νέα ευ­ρω­παϊ­κή οδη­γία, στα πλαί­σια της κα­θα­ρής ενέρ­γειας και των κα­θα­ρών με­τα­φο­ρών δη­μιουρ­γεί ένα επι­πλέ­ον κό­στος στις τσέ­πες των κα­τοί­κων αυτών των νη­σιών με την υπο­χρέ­ω­ση προ­μή­θειας ακρι­βό­τε­ρων καυ­σί­μων με λι­γό­τε­ρο θείο. Κάτι που ανα­μέ­νε­ται πι­θα­νόν να με­τα­κυ­λη­σθεί στον τε­λι­κό κα­τα­να­λω­τή.

Ελ­λη­νι­κή πραγ­μα­τι­κό­τη­τα

Τα νησιά απο­τε­λούν μια επι­λο­γή ζωής, συ­νο­δοι­πό­ροι για πολ­λούς ενώ για άλ­λους είναι ένας μι­κρός προ­σω­ρι­νός πα­ρά­δει­σος για τις δια­κο­πές τους. Στην Ευ­ρώ­πη έχουν ανα­γνω­ρι­σθεί οι ιδιαί­τε­ρες συν­θή­κες των νη­σιω­τι­κών πε­ριο­χών καθώς και η ανά­γκη στή­ρι­ξης αυτών. Στην ελ­λη­νι­κή πο­λι­τι­κή ζωή η ανα­φο­ρά στις εύ­λο­γες απαι­τή­σεις των μο­νί­μων κα­τοί­κων των νη­σιών είναι ελά­χι­στη ενώ η προ­σπά­θεια στή­ρι­ξης τους δεν επαρ­κεί. Το μο­να­δι­κό στοι­χείο ου­σια­στι­κής στή­ρι­ξης και ου­σια­στι­κής ανα­γνώ­ρι­σης του ρόλου των νη­σιω­τών που υπήρ­ξε, οι μειω­μέ­νοι συ­ντε­λε­στές ΦΠΑ, κα­ταρ­γή­θη­καν και μαζί τους κα­τέρ­ρευ­σε το τε­λευ­ταίο στή­ριγ­μα που είχαν τα νησιά ει­δι­κό­τε­ρα τα μικρά που έχουν και το χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό της ΄δι­πλής νη­σιω­τι­κό­τη­τας’. Το μέτρο του με­τα­φο­ρι­κού ισο­δύ­να­μου δεν αντι­σταθ­μί­ζει την

χα­μέ­νη αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τα από την επί­δρα­ση της νη­σιω­τι­κό­τη­τας ενώ οι επι­δο­τή­σεις των άγο­νων γραμ­μών δρουν μόνο συ­μπλη­ρω­μα­τι­κά και σε ένα ολι­γο­πω­λια­κό πε­ρι­βάλ­λον.

Θα πρέ­πει η πο­λι­τεία να σχε­διά­σει νέα μέτρα στή­ρι­ξης και πα­ρο­χής κι­νή­τρων στους κα­τοί­κους των νη­σιών και ει­δι­κό­τε­ρα των μι­κρών άλλα και να ανα­βιώ­σει μέτρα που είχαν επι­τύ­χει απτά απο­τε­λέ­σμα­τα όπως αυτό των μειω­μέ­νων συ­ντε­λε­στών ΦΠΑ. Οι κά­τοι­κοι των νη­σιών, ει­δι­κά των μι­κρών, δεν δια­βιούν σε συν­θή­κες που να προσ­δί­δουν τις ίδιες ευ­και­ρί­ες ζωής όπως αυτές που προ­σφέ­ρουν τα με­γά­λα αστι­κά κέ­ντρα άλλα αντί­θε­τα αντι­με­τω­πί­ζο­νται ως τέ­τοιοι και μά­λι­στα ως κά­τοι­κοι προ­νο­μιού­χων πε­ριο­χών.

Ο κ. Πε­ρά­κης Γιώρ­γος είναι λο­γι­στής φο­ρο­τε­χνι­κός Ά τάξης μέλος του Δ.Σ της ΕΛΦΕΕ Ρόδου