Ανάπτυξη 2,4% φέτος και 2,5% το 2021 προβλέπει η Τράπεζα της Ελλάδος-Οι προΰποθέσεις

Ισχυρό ρυθμό ανά­πτυ­ξης που θα φτάσει στο 2,4% (από 1,9% το 2019 όπως εκτιμά ότι θα κλείσει η φετινή χρονιά) προ­βλέ­πει η Τράπεζα της Ελλάδας για το 2020 ενώ είναι ακόμη πιο αισιό­δοξη για το 2021 ανε­βά­ζο­ντας τον πήχη στο 2,5%. Η πρό­βλεψη, ενσω­μα­τώ­νε­ται στην Ενδιά­μεση Έκθεση της ΤτΕ για την Νομι­σμα­τική Πολι­τική η οποία κατα­τέ­θηκε πριν από λίγο στον Πρόεδρο της Βουλής. Σύμφωνα με την έκθεση: «η επι­τά­χυνση των μεταρ­ρυθ­μί­σεων δημιουρ­γεί θετικές προ­ο­πτι­κές, αντι­σταθ­μί­ζο­ντας τις επι­πτώ­σεις από την επι­βρά­δυνση της παγκό­σμιας οικο­νο­μίας»

Οι προ­ΰ­πο­θέ­σεις

Η ΤτΕ Πάντως, θέτει 6 προ­ϋ­πο­θέ­σεις για να ξεπε­ρα­στούν οι επι­πτώ­σεις από την επι­βρά­δυνση της παγκό­σμιας οικο­νο­μίας και να επι­τευ­χθούν οι σχε­δια­ζό­με­νοι ρυθμοί ανά­πτυ­ξης:

1ον Η ριζική αντι­με­τώ­πιση των προ­κλή­σεων στον τρα­πε­ζικό τομέα. Πέραν της εφαρ­μο­γής του σχεδίου “Ηρακλής”, θα πρέπει να εξε­τα­στούν και άλλα σχήματα, όπως αυτό που επε­ξερ­γά­ζο­νται οι υπη­ρε­σίες της Τρά­πε­ζας της Ελλάδος, με το οποίο, παράλ­ληλα με το πρό­βλημα των ΜΕΔ, αντι­με­τω­πί­ζε­ται και το ζήτημα της ανα­βαλ­λό­με­νης φορο­λο­γι­κής απαί­τη­σης (DTC). Ιδιαί­τερα σημα­ντική πρό­κληση είναι επίσης ο εκσυγ­χρο­νι­σμός και η εναρ­μό­νιση των καθε­στώ­των αφε­ρεγ­γυό­τη­τας και πτώ­χευ­σης επι­χει­ρή­σεων και νοι­κο­κυ­ριών

2ον Η μείωση των στόχων για το πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα μέχρι το 2022 – σε συνεν­νό­ηση και συμ­φω­νία με τους εταί­ρους – στο πλαίσιο της επι­τά­χυν­σης των μεταρ­ρυθ­μί­σεων. Σε συν­δυα­σμό με την υλο­ποί­ηση των απα­ραί­τη­των διαρ­θρω­τι­κών μεταρ­ρυθ­μί­σεων για την τόνωση της οικο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας, καθώς και του προ­γράμ­μα­τος απο­κρα­τι­κο­ποι­ή­σεων, η μείωση του στόχου του πρω­το­γε­νούς πλε­ο­νά­σμα­τος δεν θα υπο­νό­μευε τη βιω­σι­μό­τητα του δημό­σιου χρέους. Υπέρ της εκτί­μη­σης αυτής συνη­γο­ρούν η απο­κλι­μά­κωση των απο­δό­σεων των ελλη­νι­κών τίτλων καθώς και η πρόωρη απο­πλη­ρωμή μέρους του δανείου του ΔΝΤ που ολο­κλη­ρώ­θηκε το Νοέμ­βριο.

3ον Η ενί­σχυση του “τρι­γώ­νου της γνώσης”, δηλ. της εκπαί­δευ­σης, της έρευνας και της και­νο­το­μίας, με την υιο­θέ­τηση πολι­τι­κών και μεταρ­ρυθ­μί­σεων που ενθαρ­ρύ­νουν την έρευνα, διευ­κο­λύ­νουν τη διάδοση της τεχνο­λο­γίας, τονώ­νουν την επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τητα και ενι­σχύ­ουν τους δεσμούς μεταξύ επι­χει­ρή­σεων, ερευ­νη­τι­κών κέντρων και πανε­πι­στη­μίων.

4ον Η αντι­με­τώ­πιση της υψηλής ανερ­γίας. Τα ποσοστά ανερ­γίας των νέων, των γυναι­κών και των μακρο­χρό­νια ανέργων παρα­μέ­νουν υψηλά και ανα­δει­κνύ­ουν την ανάγκη δια­τή­ρη­σης της ευε­λι­ξίας της αγοράς εργα­σίας αφενός και εφαρ­μο­γής επι­πρό­σθε­των στο­χευ­μέ­νων πολι­τι­κών στή­ρι­ξης της απα­σχό­λη­σης για αυτές τις ομάδες αφε­τέ­ρου.

5ον Η αντι­στροφή του brain drain, δηλαδή της μαζικής φυγής στο εξω­τε­ρικό ενός σημα­ντι­κού τμή­μα­τος του ανθρώ­πι­νου δυνα­μι­κού με υψηλό επίπεδο εκπαί­δευ­σης, δεξιό­τη­τες και επαγ­γελ­μα­τικά προ­σό­ντα. Το φαι­νό­μενο αυτό επη­ρέ­ασε σημα­ντικά το μέγεθος και την ποιό­τητα του εργα­τι­κού δυνα­μι­κού, επι­δεί­νωσε τους δημο­γρα­φι­κούς δείκτες της χώρας και διεύ­ρυνε το χάσμα μεταξύ προ­σφο­ράς και ζήτησης δεξιο­τή­των. Συνεπώς, η χάραξη και η αξιό­πι­στη εφαρ­μογή μιας ολι­στι­κής εθνικής ανα­πτυ­ξια­κής στρα­τη­γι­κής που θα βασί­ζε­ται στην ενδε­λεχή ανάλυση των κλάδων παρα­γω­γής με σκοπό την ταυ­το­ποί­ηση των απαι­τού­με­νων δεξιο­τή­των υψηλής εξει­δί­κευ­σης είναι προ­τε­ραιό­τητα για την ανα­στροφή του φαι­νο­μέ­νου (“brain regain”). Στο πλαίσιο αυτό, θετική επί­δραση ανα­μέ­νε­ται να έχει το πρό­γραμμα «Rebrain Greece» που πρό­σφατα ανα­κοί­νωσε το Υπουρ­γείο Εργα­σίας και Κοι­νω­νι­κών Υπο­θέ­σεων, ενώ θα πρέπει να εξε­τα­στεί και το ενδε­χό­μενο στο­χευ­μέ­νων φορο­λο­γι­κών κινή­τρων για το εξει­δι­κευ­μένο προ­σω­πικό που θα επι­λέ­ξει τον επα­να­πα­τρι­σμό.

6ον Η συνέ­χιση των διαρ­θρω­τι­κών μεταρ­ρυθ­μί­σεων και η διεύ­ρυνση του πεδίου εφαρ­μο­γής τους ώστε να καλύ­πτουν το σύνολο των τομέων όπου υστερεί η Ελλάδα σε σχέση με τους Ευρω­παί­ους εταί­ρους στους διε­θνείς δείκτες αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας. Ενδει­κτικά, οι μεταρ­ρυθ­μί­σεις αυτές θα μπο­ρού­σαν να περι­λαμ­βά­νουν την επι­τά­χυνση της απο­νο­μής της δικαιο­σύ­νης, την επι­τά­χυνση των δια­δι­κα­σιών για την από­κτηση (μέσω αγο­ρα­πω­λη­σίας) και εγγραφή εμπράγ­μα­των δικαιω­μά­των επί ακι­νή­των και για την έκδοση οικο­δο­μι­κών αδειών και τη βελ­τί­ωση της πρό­σβα­σης στη χρη­μα­το­δό­τηση.

Οι δείκτες οικο­νο­μι­κού κλί­μα­τος και προσ­δο­κιών έχουν βελ­τιω­θεί σημα­ντικά και υπο­δη­λώ­νουν συνέ­χιση της ανα­πτυ­ξια­κής δυνα­μι­κής. Κατα­γρά­φο­νται θετικές εξε­λί­ξεις στο χρη­μα­το­πι­στω­τικό τομέα, με αύξηση των κατα­θέ­σεων και βελ­τί­ωση των συν­θη­κών χρη­μα­το­δό­τη­σης των τρα­πε­ζών. Η εμπι­στο­σύνη στον τρα­πε­ζικό τομέα έχει ενι­σχυ­θεί σημα­ντικά και οι περιο­ρι­σμοί στην κίνηση κεφα­λαίων καταρ­γή­θη­καν πλήρως από την 1η Σεπτεμ­βρίου. Η βελ­τί­ωση της ρευ­στό­τη­τας του τρα­πε­ζι­κού συστή­μα­τος συνέ­βαλε στην αύξηση της τρα­πε­ζι­κής χρη­μα­το­δό­τη­σης των μη χρη­μα­το­πι­στω­τι­κών επι­χει­ρή­σεων. Οι απο­δό­σεις των ελλη­νι­κών κρα­τι­κών και εται­ρι­κών ομο­λό­γων απο­κλι­μα­κώ­θη­καν σημα­ντικά τους τελευ­ταί­ους μήνες, ιδίως μετά τις ευρω­ε­κλο­γές του Μαΐου και τις εθνικές εκλογές του Ιουλίου. Η απο­κλι­μά­κωση των απο­δό­σεων των ελλη­νι­κών κρα­τι­κών ομο­λό­γων και η πρόωρη απο­πλη­ρωμή μέρους του δανείου του ΔΝΤ επι­φέ­ρουν μείωση των δαπανών για τόκους και βελ­τιώ­νουν τη βιω­σι­μό­τητα του δημό­σιου χρέους. Η θετική έως τώρα πορεία αντα­να­κλά­ται και στην πρό­σφατη ανα­βάθ­μιση του αξιό­χρεου της Ελλάδος από τον οίκο αξιο­λό­γη­σης S&P.

Παρ’ όλα αυτά, η ελλη­νική οικο­νο­μία εξα­κο­λου­θεί να αντι­με­τω­πί­ζει πολύ περιο­ρι­στι­κές δημο­σιο­νο­μι­κές, νομι­σμα­τι­κές και χρη­μα­το­πι­στω­τι­κές συν­θή­κες σε σύγκριση με όλες τις άλλες χώρες-μέλη της ζώνης του ευρώ, ενώ έχουν αυξηθεί σημα­ντικά και οι κίν­δυ­νοι από το εξω­τε­ρικό περι­βάλ­λον εξαι­τίας της επι­βρά­δυν­σης της παγκό­σμιας ανά­πτυ­ξης. Σε ό,τι αφορά το εγχώριο περι­βάλ­λον, η υιο­θέ­τηση και η πρόθεση ταχείας υλο­ποί­η­σης του προ­γράμ­μα­τος μεταρ­ρυθ­μί­σεων από την κυβέρ­νηση έχει αμβλύ­νει προη­γού­με­νους κιν­δύ­νους που συν­δέ­ο­νταν με την εφαρ­μογή των μεταρ­ρυθ­μί­σεων και το ενδε­χό­μενο ακύ­ρω­σής τους.

Η απο­φα­σι­στική εφαρ­μογή των μεταρ­ρυθ­μί­σεων που ψηφί­στη­καν και η διεύ­ρυνση του πεδίου των μεταρ­ρυθ­μί­σεων ώστε αυτό να συμπε­ρι­λά­βει την ταχύ­τερη απονομή της δικαιο­σύ­νης, τη διευ­θέ­τηση των δικαιω­μά­των χρήσης γης, τη βελ­τί­ωση της απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τας του δημό­σιου τομέα και τη ριζική αντι­με­τώ­πιση των μη εξυ­πη­ρε­τού­με­νων δανείων θα βοη­θή­σουν να αντι­σταθ­μι­στούν οι κίν­δυ­νοι που σχε­τί­ζο­νται με την επι­βρά­δυνση της παγκό­σμιας οικο­νο­μίας και οι μελ­λο­ντι­κές προ­κλή­σεις και θα ενι­σχύ­σουν την εμπι­στο­σύνη των επεν­δυ­τών στις μεσο­μα­κρο­πρό­θε­σμες προ­ο­πτι­κές της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας.

Η ελλη­νική οικο­νο­μία ενί­σχυσε την ανα­πτυ­ξιακή δυνα­μική της την περίοδο Ιανουαρίου-Σεπτεμβρίου 2019, παρά την επι­βρά­δυνση της παγκό­σμιας οικο­νο­μίας

Η ελλη­νική οικο­νο­μία ενί­σχυσε την ανα­πτυ­ξιακή δυνα­μική της την περίοδο Ιανουαρίου-Σεπτεμβρίου 2019, παρά την επι­βρά­δυνση της παγκό­σμιας οικο­νο­μίας. Η ανά­πτυξη πρω­τί­στως υπο­στη­ρί­χθηκε από τη θετική συμβολή των εξα­γω­γών, κυρίως υπη­ρε­σιών, λόγω της σημα­ντι­κής ανόδου των του­ρι­στι­κών εσόδων και των εσόδων από τη ναυ­τι­λία, αλλά και αγαθών. Θετική συμβολή στην άνοδο του ΑΕΠ είχε και η δημόσια κατα­νά­λωση. Ωστόσο, η επεν­δυ­τική ζήτηση παρέ­μεινε υπο­το­νική το εννε­ά­μηνο. Οριακά θετική συμβολή στη δια­μόρ­φωση του ΑΕΠ είχε η ιδιω­τική κατα­νά­λωση.

Η ανά­καμψη της οικο­νο­μίας ανα­μέ­νε­ται να συνε­χι­στεί και το δ΄ τρίμηνο του 2019. Παρά το γεγονός ότι ορι­σμέ­νοι βρα­χυ­χρό­νιοι οικο­νο­μι­κοί δείκτες κατα­γρά­φουν λιγό­τερο θετική εικόνα (βιο­μη­χα­νική παρα­γωγή και λια­νι­κές πωλή­σεις), ο δείκτης οικο­νο­μι­κού κλί­μα­τος δια­μορ­φώ­νε­ται στα υψη­λό­τερα επίπεδα που έχουν παρα­τη­ρη­θεί τα τελευ­ταία δώδεκα χρόνια, ενώ και ο Δείκτης Υπευ­θύ­νων Προ­μη­θειών (PMI) υπο­δη­λώ­νει ισχυρή ανά­πτυξη στον τομέα της μετα­ποί­η­σης, παρα­μέ­νο­ντας σταθερά πάνω από το όριο του 50.

Ταυ­τό­χρονα, κατα­γρά­φο­νται ιδιαι­τέ­ρως ενθαρ­ρυ­ντικά μηνύ­ματα, όπως η άνοδος της αγοράς ακι­νή­των, η συνε­χι­ζό­μενη ανά­καμψη της αγοράς εργα­σίας και η επι­τά­χυνση του δια­θέ­σι­μου εισο­δή­μα­τος των νοι­κο­κυ­ριών, η σημα­ντική αύξηση των επεν­δύ­σεων των μη χρη­μα­το­πι­στω­τι­κών επι­χει­ρή­σεων, η αύξηση της απο­τα­μί­ευ­σης και της χρη­μα­το­δό­τη­σης των επι­χει­ρή­σεων από τις τρά­πε­ζες και τις κεφα­λαια­γο­ρές, καθώς και η ανοδική πορεία των εσόδων από τον του­ρι­σμό τα τελευ­ταία έτη. Η πορεία αυτών των δεικτών υπο­δη­λώ­νει σημα­ντική ανθε­κτι­κό­τητα της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας στην παγκό­σμια οικο­νο­μική επι­βρά­δυνση.

Συνο­λικά στη διάρ­κεια του 2019 ανα­μέ­νε­ται ελαφρά αύξηση του μέσου επι­πέ­δου των τιμών του εναρ­μο­νι­σμέ­νου πλη­θω­ρι­σμού. Η μετα­φορά σημα­ντι­κού αριθμού επε­ξερ­γα­σμέ­νων ειδών δια­τρο­φής και των υπη­ρε­σιών εστί­α­σης στο μειω­μένο συντε­λε­στή ΦΠΑ από τον κανο­νικό συντε­λε­στή επέ­δρασε αντι­πλη­θω­ρι­στικά, όπως και η καθο­δική πορεία των διεθνών τιμών του πετρε­λαίου, αντι­σταθ­μί­ζο­ντας την ανοδική τάση των τιμών των υπη­ρε­σιών και την περιο­ρι­σμένη επί­πτωση από την αύξηση του κατώ­τα­του μισθού και την κατάρ­γηση του υπο­κα­τώ­τα­του μισθού.

Προ­βλέ­ψεις για επι­τά­χυνση της ανά­πτυ­ξης και επί­τευξη του στόχου για το πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα

Σύμφωνα με τις προ­βλέ­ψεις των εμπει­ρο­γνω­μό­νων του Ευρω­συ­στή­μα­τος, ο ρυθμός ανά­πτυ­ξης της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας το 2019 ανα­μέ­νε­ται να είναι 1,9%. Όμως, με βάση τα νέα εθνι­κο­λο­γι­στικά στοι­χεία του ΑΕΠ, τα οποία δόθηκαν στη δημο­σιό­τητα προ­σφά­τως από την ΕΛΣΤΑΤ και τα οποία δεν έχουν ληφθεί υπόψη από το Ευρω­σύ­στημα, ο ρυθμός ανά­πτυ­ξης για το 2019 ανα­μέ­νε­ται να είναι ισχυ­ρό­τε­ρος. Για τα έτη 2020 και 2021 ο ρυθμός ανά­πτυ­ξης προ­βλέ­πε­ται ότι θα επι­τα­χυν­θεί σε 2,4% και 2,5% αντί­στοιχα. Η συμβολή της ιδιω­τι­κής κατα­νά­λω­σης ανα­μέ­νε­ται θετική καθ’ όλη την περίοδο της πρό­βλε­ψης. Εντού­τοις, η κατα­να­λω­τική δαπάνη εκτι­μά­ται ότι θα αυξηθεί με σχετικά ήπιους ρυθμούς, καθώς τα νοι­κο­κυ­ριά ανα­μέ­νε­ται να χρη­σι­μο­ποι­ή­σουν μέρος της αύξησης του πραγ­μα­τι­κού δια­θέ­σι­μου εισο­δή­μα­τος για την απο­πλη­ρωμή χρεών, ενώ παράλ­ληλα θα αυξηθεί και η απο­τα­μί­ευση.

Οι επεν­δύ­σεις εκτι­μά­ται ότι θα ενι­σχυ­θούν σημα­ντικά την προσεχή διετία. Στην αύξηση των επεν­δύ­σεων ανα­μέ­νε­ται να συμ­βά­λουν η εμπέ­δωση της εμπι­στο­σύ­νης των επεν­δυ­τών, η στα­διακή απο­κα­τά­σταση της ρευ­στό­τη­τας του χρη­μα­το­πι­στω­τι­κού συστή­μα­τος, η αύξηση της δημό­σιας επεν­δυ­τι­κής δαπάνης, η επί­σπευση των μεγάλων επεν­δυ­τι­κών σχεδίων (fast track) και των συμπρά­ξεων δημό­σιου και ιδιω­τι­κού τομέα (ΣΔΙΤ) και κυρίως η αξιο­ποί­ηση της δημό­σιας περιου­σίας και η επι­τά­χυνση του προ­γράμ­μα­τος των ιδιω­τι­κο­ποι­ή­σεων. Επι­πλέον, θεσμι­κές πρω­το­βου­λίες, όπως η πρό­σφατη ψήφιση του επεν­δυ­τι­κού νόμου και οι ανα­πτυ­ξια­κές παρεμ­βά­σεις που περι­λαμ­βά­νο­νται στην Ειση­γη­τική Έκθεση του Προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού για το 2020, ανα­μέ­νε­ται ότι θα συντεί­νουν στη χρη­μα­το­δό­τηση νέων παρα­γω­γι­κών επεν­δύ­σεων.

Οι εξα­γω­γές αγαθών προ­βλέ­πε­ται ότι θα συνε­χί­σουν να αυξά­νο­νται, με βρα­δύ­τε­ρους όμως ρυθμούς, επη­ρε­α­ζό­με­νες από τη μείωση της εξω­τε­ρι­κής ζήτησης κυρίως το 2020, ως απόρ­ροια της επι­δεί­νω­σης του διε­θνούς περι­βάλ­λο­ντος. Οι εξα­γω­γές υπη­ρε­σιών προ­βλέ­πε­ται ότι θα αυξη­θούν σύμφωνα με τη ζήτηση του­ρι­στι­κών και ναυ­τι­λια­κών υπη­ρε­σιών. Άνοδο όμως ανα­μέ­νε­ται να σημειώ­σουν και οι εισα­γω­γές, ακο­λου­θώ­ντας την πορεία τόσο της εγχώ­ριας ζήτησης όσο και των εξα­γω­γών, λαμ­βά­νο­ντας υπόψη ότι το εισα­γω­γικό τους περιε­χό­μενο παρα­μέ­νει σχετικά υψηλό στην ελλη­νική οικο­νο­μία.

Ο πλη­θω­ρι­σμός με βάση τον εναρ­μο­νι­σμένο δείκτη τιμών κατα­να­λωτή εκτι­μά­ται ότι θα παρα­μεί­νει σε χαμηλά επίπεδα το επόμενο διά­στημα, κυρίως λόγω των ανα­με­νό­με­νων χαμηλών διεθνών τιμών του πετρε­λαίου, καθώς και λόγω των μειώ­σεων στην έμμεση φορο­λο­γία, ενώ θα αυξηθεί ελαφρώς έως το τέλος του 2021. Ο πυρήνας του πλη­θω­ρι­σμού ανα­μέ­νε­ται να κινηθεί σε λίγο υψη­λό­τερα επίπεδα σε σύγκριση με εκείνα του γενικού δείκτη.

Σύμφωνα με τα έως τώρα δια­θέ­σιμα στοι­χεία, η Τράπεζα της Ελλάδος εκτιμά ότι θα επι­τευ­χθεί ο στόχος για πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα 3,5% του ΑΕΠ το 2019 και το 2020.

Αύξηση των κιν­δύ­νων που πηγά­ζουν από το εξω­τε­ρικό περι­βάλ­λον, ευνοϊ­κό­τε­ρες συν­θή­κες όσον αφορά το εγχώριο περι­βάλ­λον

Οι εκτι­μή­σεις για τις προ­ο­πτι­κές της οικο­νο­μίας περι­λαμ­βά­νουν και σημα­ντι­κούς κιν­δύ­νους, οι οποίοι προ­έρ­χο­νται κατά κύριο λόγο από το εξω­τε­ρικό περι­βάλ­λον. Ειδι­κό­τερα, οι κίν­δυ­νοι αυτοί συν­δέ­ο­νται με μια μεγα­λύ­τερη του ανα­με­νο­μέ­νου επι­βρά­δυνση της παγκό­σμιας ανά­πτυ­ξης και του παγκό­σμιου εμπο­ρίου εξαι­τίας του εμπο­ρι­κού προ­στα­τευ­τι­σμού, το ενδε­χό­μενο απο­χώ­ρη­σης του Ηνω­μέ­νου Βασι­λείου από την Ευρω­παϊκή Ένωση χωρίς τη σύναψη συμ­φω­νίας, μια απότομη διόρ­θωση στις παγκό­σμιες χρη­μα­το­πι­στω­τι­κές αγορές, καθώς και ενδε­χό­μενη αύξηση των γεω­πο­λι­τι­κών εντά­σεων και ανα­ζω­πύ­ρωση της προ­σφυ­γι­κής κρίσης.

Σε ό,τι αφορά το εγχώριο περι­βάλ­λον, το ενδε­χό­μενο επι­βρά­δυν­σης της ανά­καμ­ψης εξαι­τίας του αρνη­τι­κού διε­θνούς οικο­νο­μι­κού περι­βάλ­λο­ντος ενέχει τον κίνδυνο να επέλθει μεταρ­ρυθ­μι­στική κόπωση και να καθυ­στε­ρή­σει η εφαρ­μογή των ανα­γκαίων μεταρ­ρυθ­μί­σεων. Αντι­θέ­τως, η ταχύ­τερη υλο­ποί­ηση των διαρ­θρω­τι­κών μεταρ­ρυθ­μί­σεων, η άμεση ή/και έμμεση μείωση των στόχων για το πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα και η ταχύ­τερη του ανα­με­νο­μέ­νου απο­κλι­μά­κωση των μη εξυ­πη­ρε­τού­με­νων δανείων καθι­στούν πιθανή μια θετι­κό­τερη του ανα­με­νο­μέ­νου έκβαση για την οικο­νο­μική ανά­πτυξη.

Η κερ­δο­φο­ρία των τρα­πε­ζών βελ­τιώ­θηκε, η κεφα­λαιακή επάρ­κεια παρα­μέ­νει σε ικα­νο­ποι­η­τικά επίπεδα

Το εννε­ά­μηνο του 2019 τα καθαρά έσοδα (λει­τουρ­γικά έσοδα μείον λει­τουρ­γικά έξοδα) εμφά­νι­σαν άνοδο και τα κέρδη προ φόρων αυξή­θη­καν σημα­ντικά έναντι της αντί­στοι­χης περιό­δου του 2018. Όσον αφορά την κεφα­λαιακή επάρ­κεια, τόσο ο Δείκτης Κεφα­λαίου Κοινών Μετοχών (Common Equity Tier 1 – CET1) όσο και ο Δείκτης Κεφα­λαια­κής Επάρ­κειας σε ενο­ποι­η­μένη βάση παρέ­μει­ναν στο τέλος Σεπτεμ­βρίου 2019 σε ικα­νο­ποι­η­τικό επίπεδο (15,9% και 16,9% αντί­στοιχα).

Υπο­χώ­ρηση των μη εξυ­πη­ρε­τού­με­νων δανείων – θετική εξέλιξη η εφαρ­μογή του σχεδίου “Ηρακλής”

Τα μη εξυ­πη­ρε­τού­μενα δάνεια (ΜΕΔ) ανήλθαν στο τέλος Σεπτεμ­βρίου 2019 σε 71,2 δισεκ. ευρώ, μειω­μένα κατά 10,6 δισεκ. ευρώ συγκρι­τικά με το τέλος Δεκεμ­βρίου 2018 και κατά περίπου 36 δισεκ. ευρώ έναντι του Μαρτίου 2016, οπότε είχε κατα­γρα­φεί και το υψη­λό­τερο επίπεδο ΜΕΔ. Η υπο­χώ­ρηση του απο­θέ­μα­τος των ΜΕΔ το εννε­ά­μηνο του 2019 οφεί­λε­ται κυρίως σε πωλή­σεις και δια­γρα­φές.

Ο λόγος των ΜΕΔ προς το σύνολο των δανείων παρέ­μεινε το Σεπτέμ­βριο του 2019 σε υψηλό επίπεδο (42,1%). Θετική εξέλιξη απο­τε­λεί το γεγονός ότι τα τελευ­ταία έτη οι τρά­πε­ζες συνο­μο­λο­γούν κυρίως λύσεις ρύθ­μι­σης μακρο­πρό­θε­σμου χαρα­κτήρα για τα ΜΕΔ, σε αντι­δια­στολή με ρυθ­μί­σεις βρα­χυ­πρό­θε­σμου χαρα­κτήρα. Παρ’ όλα αυτά, στην πλειο­νό­τητα των περι­πτώ­σεων επι­λέ­γε­ται η λύση της επι­μή­κυν­σης του χρόνου απο­πλη­ρω­μής και σπα­νιό­τερα της μείωσης του επι­το­κίου και του δια­χω­ρι­σμού του υπο­λοί­που οφειλής. Ανη­συ­χη­τικά υψηλό παρα­μέ­νει το ποσοστό των δανείων που είχαν τεθεί σε καθε­στώς ρύθ­μι­σης, αλλά εμφά­νι­σαν και πάλι καθυ­στέ­ρηση μετά τη συνο­μο­λό­γηση της ρύθ­μι­σης. Επίσης, ανη­συ­χη­τικό είναι το γεγονός ότι, παρά τις βελ­τιώ­σεις στο οικο­νο­μικό και θεσμικό περι­βάλ­λον, οι εισπρά­ξεις μέσω ενερ­γη­τι­κής δια­χεί­ρι­σης (δηλαδή μέσω είσπρα­ξης καθυ­στε­ρού­με­νων οφειλών, ανα­διαρ­θρώ­σεων δανείων, ρευ­στο­ποί­η­σης εξα­σφα­λί­σεων κ.λπ.) παρα­μέ­νουν πολύ περιο­ρι­σμέ­νες. Ως απο­τέ­λε­σμα, παρα­τη­ρού­νται ακόμη καθαρές ροές νέων ΜΕΔ.

Όσον αφορά τους επι­χει­ρη­σια­κούς στόχους για τη μείωση των ΜΕΔ, η στό­χευση είναι ο δείκτης ΜΕΔ να έχει δια­μορ­φω­θεί σε επίπεδα κάτω του 20% στο τέλος του 2021. Η εφαρ­μογή του σχεδίου “Ηρακλής”, που στη­ρί­ζε­ται στο Σχήμα Προ­στα­σίας Ενερ­γη­τι­κού (APS), θα συμ­βά­λει στην ταχύ­τερη απο­κλι­μά­κωση του ποσο­στού αυτού, αλλά πρέπει να συμπλη­ρω­θεί και με άλλα μέτρα.

Προ­κλή­σεις

Η Ελλάδα καλεί­ται να αντι­με­τω­πί­σει μια σειρά προ­κλή­σεων την προσεχή περίοδο, οι οποίες επι­βα­ρύ­νουν τις μεσο­μα­κρο­πρό­θε­σμες προ­ο­πτι­κές της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας. Οι προ­κλή­σεις αυτές αφορούν: το υψηλό δημόσιο χρέος (παρά βεβαίως τη σημα­ντική βελ­τί­ωση της βιω­σι­μό­τη­τάς του, που θεω­ρεί­ται εξα­σφα­λι­σμένη μεσο­πρό­θε­σμα με τα μέτρα που ενέ­κρινε το Eurogroup από το 2012 έως το 2018), το οποίο δημιουρ­γεί αβε­βαιό­τητα σε μακρο­πρό­θε­σμη βάση (μετά το 2032) στην περί­πτωση εξω­γε­νών κλυ­δω­νι­σμών, τη μεγάλη αρνη­τική καθαρή διεθνή επεν­δυ­τική θέση της χώρας, το υψηλό ποσοστό μακρο­χρό­νιας ανερ­γίας και την προ­βλε­πό­μενη δημο­γρα­φική επι­δεί­νωση λόγω της γήραν­σης του πλη­θυ­σμού, τον αργό ψηφιακό μετα­σχη­μα­τι­σμό της οικο­νο­μίας, το μεγάλο επεν­δυ­τικό κενό που δημιουρ­γή­θηκε εξαι­τίας της πολυ­ε­τούς ύφεσης, και τη χαμηλή διαρ­θρω­τική αντα­γω­νι­στι­κό­τητα.

Σύμφωνα με τους δείκτες δια­κυ­βέρ­νη­σης της Παγκό­σμιας Τρά­πε­ζας, υπάρχει μεγάλο περι­θώ­ριο βελ­τί­ω­σης, ειδικά αν οι μεταρ­ρυθ­μί­σεις εστιά­σουν στη βελ­τί­ωση του κράτους δικαίου, της ποιό­τη­τας του ρυθ­μι­στι­κού περι­βάλ­λο­ντος και της απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τας της διοί­κη­σης καθώς και στον έλεγχο της δια­φθο­ράς.

***

Η κυβέρ­νηση έχει πραγ­μα­το­ποι­ή­σει ένα δυνα­μικό ξεκί­νημα και εφαρ­μό­ζει ένα ευρύ­τατο πρό­γραμμα μεταρ­ρυθ­μί­σεων και οικο­νο­μι­κών πολι­τι­κών, εστιά­ζο­ντας στην επα­νεκ­κί­νηση ήδη εγκε­κρι­μέ­νων εμβλη­μα­τι­κών επεν­δυ­τι­κών έργων, στην επι­τά­χυνση των ιδιω­τι­κο­ποι­ή­σεων, στην προ­σέλ­κυση επεν­δύ­σεων, στην ανα­μόρ­φωση της δημό­σιας διοί­κη­σης και στη μείωση της φορο­λο­γίας. Η μεταρ­ρυθ­μι­στική προ­σπά­θεια έχει ήδη απο­δώ­σει καρπούς, καθώς έχει οδη­γή­σει στην απο­κλι­μά­κωση των απο­δό­σεων των κρα­τι­κών ομο­λό­γων και έχει γίνει δεκτή με θετικά σχόλια από τους διε­θνείς επεν­δυ­τές και τους Ευρω­παί­ους εταί­ρους. Η απο­φα­σι­στική εφαρ­μογή των μεταρ­ρυθ­μί­σεων και η επι­τά­χυνση της μείωσης των μη εξυ­πη­ρε­τού­με­νων δανείων θα ενι­σχύ­σουν περαι­τέρω την εμπι­στο­σύνη των επεν­δυ­τών στις προ­ο­πτι­κές της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας και θα συμ­βά­λουν στην ανα­βάθ­μιση του αξιό­χρεου του Ελλη­νι­κού Δημο­σίου στην επεν­δυ­τική βαθμίδα. Επίσης, θα αυξή­σουν την παρα­γω­γι­κό­τητα και μέσω αυτής την αντα­γω­νι­στι­κό­τητα και το μακρο­χρό­νιο ρυθμό ανά­πτυ­ξης της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας, αντι­σταθ­μί­ζο­ντας έτσι τις επι­πτώ­σεις των δυσμε­νών δημο­γρα­φι­κών εξε­λί­ξεων στο ρυθμό οικο­νο­μι­κής ανά­πτυ­ξης.

Οι πολι­τι­κές αυτές κρί­νο­νται προς τη σωστή κατεύ­θυνση και συμ­βα­δί­ζουν με τις προ­τά­σεις που έχει κατα­θέ­σει η Τράπεζα της Ελλάδος τα τελευ­ταία χρόνια. Θα πρέπει μάλιστα οι μεταρ­ρυθ­μί­σεις να συνε­χι­στούν με την ίδια ένταση και στο προ­σε­χές διά­στημα, ενώ θα πρέπει επίσης να διευ­ρυν­θεί το πεδίο εφαρ­μο­γής τους ώστε να καλύ­πτουν το σύνολο των τομέων όπου υστερεί η Ελλάδα σε σχέση με τους Ευρω­παί­ους εταί­ρους. Κάτι τέτοιο θα βοη­θή­σει να αντι­σταθ­μι­στούν οι κίν­δυ­νοι από μια εντο­νό­τερη του ανα­με­νο­μέ­νου παγκό­σμια επι­βρά­δυνση και να κεφα­λαιο­ποι­η­θούν οι θετικές προσ­δο­κίες που έχουν δια­μορ­φω­θεί στο εσω­τε­ρικό, αλλά και στις διε­θνείς αγορές. Επίσης, θα κατα­στή­σει εφικτή την επι­τά­χυνση των εγχώ­ριων και ξένων άμεσων επεν­δύ­σεων, την ανα­βάθ­μιση του αξιό­χρεου των ελλη­νι­κών κρα­τι­κών ομο­λό­γων και τη συμπε­ρί­ληψή τους στο νέο πρό­γραμμα ποσο­τι­κής χαλά­ρω­σης της ΕΚΤ. Μια τέτοια εξέλιξη θα μειώσει περαι­τέρω το κόστος δανει­σμού για το Ελλη­νικό Δημόσιο, τις επι­χει­ρή­σεις και τα νοι­κο­κυ­ριά.

Τέλος, λαμ­βά­νο­ντας υπόψη την επι­βρά­δυνση της οικο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας στη ζώνη του ευρώ και τις θέσεις που έχουν εκφρά­σει τόσο η ΕΚΤ όσο και η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή υπέρ της δημο­σιο­νο­μι­κής επέ­κτα­σης, αλλά και τις εξαι­ρε­τικά περιο­ρι­στι­κές δημο­σιο­νο­μι­κές, νομι­σμα­τι­κές και χρη­μα­το­πι­στω­τι­κές συν­θή­κες που εξα­κο­λου­θεί να αντι­με­τω­πί­ζει η Ελλάδα σε σύγκριση με όλες τις άλλες χώρες-μέλη της ζώνης του ευρώ, θα πρέπει να κατα­στεί δυνατόν, σε συμ­φω­νία και συνεν­νό­ηση με τους Ευρω­παί­ους εταί­ρους, να μειω­θούν οι στόχοι για το πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα. Οι χαμη­λό­τε­ροι δημο­σιο­νο­μι­κοί στόχοι θα επι­τρέ­ψουν περαι­τέρω μείωση της φορο­λο­γίας και ενί­σχυση των δημό­σιων επεν­δύ­σεων. Κάτι τέτοιο, σε συν­δυα­σμό με την επι­τά­χυνση και διεύ­ρυνση του πεδίου εφαρ­μο­γής των διαρ­θρω­τι­κών μεταρ­ρυθ­μί­σεων, θα έχει ευνοϊ­κές επι­δρά­σεις στο δυνη­τικό προϊόν και στη μακρο­χρό­νια βιω­σι­μό­τητα του δημό­σιου χρέους.