«Γαλάζια Πατρίδα», το νέο… τουρκικό μπαϊράκι στη θάλασσα

Η «Γαλάζια Πατρίδα» απο­τε­λεί εδώ και 2 χρόνια το νέο δόγμα στην αμυ­ντική πολι­τική της Τουρ­κίας. Δύο λέξεις που έχουν παρα­τά­ξει και πάλι Ελλάδα και Τουρκία τη μία απέ­να­ντι στην άλλη με τις γνώμες ωστόσο στις δύο χώρες να ερίζουν για το ποια είναι εκείνη που επι­τί­θε­ται και ποια εκείνη που αμύ­νε­ται.

Ένας χάρτης της Γαλά­ζιας Πατρί­δας, που χρη­σι­μο­ποι­ή­θηκε ως φόντο σε φωτο­γρα­φία του Τούρκου προ­έ­δρου, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν, σε απο­φοί­τηση αξιω­μα­τι­κών του τουρ­κι­κού στρατού, στάθηκε η αφορμή να πάρει ξανά φωτιά η συζή­τηση για τις διεκ­δι­κή­σεις της Τουρ­κίας –κυρίως- στο Αιγαίο.

Η Ελλάδα είδε σε απει­κό­νιση για πρώτη φορά ένα μπλε χρώμα να «κατα­κλύ­ζει» στο χάρτη το μισό Αιγαίο και τα νησιά του ανα­το­λι­κού πελά­γους  μέχρι την Κρήτη και τα Δωδε­κά­νησα και φυσικό ήταν να θορυ­βη­θεί…

Τι είναι αυτός ο χάρτης; Τι διεκ­δι­κεί η Τουρκία με την απο­κα­λού­μενη Γαλάζια Πατρίδα; Νησιά, κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα, απο­κλει­στική οικο­νο­μική ζώνη; Και κυρίως πώς βλέπει η άλλη πλευρά, που δημιούρ­γησε το δόγμα, τη νέα πολε­μική που έχει ανα­πτυ­χθεί ανάμεσα σε Ελλάδα και Τουρκία.

Η καθη­γή­τρια Πολι­τι­κών και Διεθνών Σπουδών στο πανε­πι­στή­μιο Μαρμαρά της Κων­στα­ντι­νού­πο­λης, Ζουχάλ Μερτ Ουζου­νέρ, μιλώ­ντας στην αντα­πο­κρί­τρια του OPEN TV, Μαρία Ζαχα­ράκη, στην Κων­στα­ντι­νού­πολη, εξηγεί ότι οι θάλασ­σες απο­τε­λούν πλέον το νέο έδαφος για την επέ­κταση της κυριαρ­χίας ενός κράτους, όχι μόνο για την Τουρκία, αλλά και για όλες τις παρά­κτιες χώρες του κόσμου λόγω του ενερ­γεια­κού πλούτου που κρύβει το υπέ­δα­φός της και που ανα­κα­λύ­φθηκε με τη βοήθεια της τεχνο­λο­γίας.

Έτσι και το δόγμα της Γαλά­ζιας Πατρί­δας είναι το δόγμα εκείνο που επι­τρέ­πει στην Τουρκία να επε­κτα­θεί στις θάλασ­σες που την περι­βάλ­λουν. Όχι απο­κτώ­ντας περισ­σό­τερα μίλια θάλασ­σας, αλλά περισ­σό­τερα κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα επ’ αυτής, περισ­σό­τερη απο­κλει­στική οικο­νο­μική ζώνη (ΑΟΖ).

Ο επί­μα­χος χάρτης πίσω από τον Τούρκο πρόεδρο είναι ο χάρτης που συνέ­ταξε ο εν ενερ­γεία αντι­ναύ­αρ­χος, Τζαχίτ Γιαϊτζί κι έχει «υιο­θε­τή­σει επι­σή­μως» το τουρ­κικό υπουρ­γείο Άμυνας και το τουρ­κικό πολε­μικό ναυτικό για να βασίσει το δόγμα περί «Γαλά­ζιας Πατρί­δας».

Ο «επί­ση­μος» χάρτης της Γαλά­ζιας Πατρί­δας δεν διεκ­δι­κεί κυριαρ­χία ελλη­νι­κών νησιών, όπως εξηγεί η Ζουχάλ Μερτ Ουζου­νέρ, αλλά κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα και δικαιώ­ματα εκμε­τάλ­λευ­σης (ΑΟΖ) επί του φυσικού θαλάσ­σιου πλούτου του Αιγαίου.

Βέβαια, σύμφωνα με τη Ζουχάλ Μερτ Ουζου­νέρ, το δόγμα της Γαλά­ζιας Πατρί­δας δημιουρ­γή­θηκε ως μία… άμυνα απέ­να­ντι στην Ελλάδα, δηλαδή απέ­να­ντι στην «περι­κύ­κλωση», που αισθά­νε­ται η Τουρκία στη θάλασσα από τη γείτονά της χώρα. Δεκα­ε­τίες η Τουρκία χρη­σι­μο­ποιούσε το δόγμα ότι «το Αιγαίο δεν είναι ελλη­νική λίμνη». Αλλά τώρα προ­στέ­θηκε και η ανα­το­λική Μεσό­γειος, η ΑΟΖ της οποίας είναι πολύ πιο σημα­ντική για την Τουρκία, όπως δηλώνει η Τουρ­κάλα καθη­γή­τρια. Άρα το δόγμα περι­λαμ­βά­νει Αιγαίο και κυρίως ανα­το­λική Μεσό­γειο, αφού στη Μαύρη Θάλασσα το θέμα της ΑΟΖ έχει λυθεί.

Πώς λύνεται επο­μέ­νως κατά την τουρ­κική άποψη η «σύγκρουση» απόψεων για τις θάλασ­σες ανάμεσα σε Ελλάδα και Τουρκία;

Το διεθνές δίκαιο είναι ικανό να δώσει τη λύση;

Πώς σκέ­φτε­ται η Άγκυρα να διεκ­δι­κή­σει το νέο… θαλάσ­σιο έδαφός «της»;

Κυρίως, τί σκέ­φτο­νται οι «άλλοι», οι απέ­να­ντι για την ελληνο-τουρκική σύγκρουση, που κρατάει… αιώνες;

1- Η τουρ­κική πολι­τική ανα­φέ­ρε­ται στο δόγμα της Γαλά­ζιας Πατρί­δας πολύ συχνά. Πρό­κει­ται για ένα και­νούρ­γιο δόγμα στην αμυ­ντική πολι­τική της Τουρ­κίας. Κατά την γνώμη σας, τι περι­λαμ­βά­νει;

Η έννοια της Γαλά­ζιας Πατρί­δας γεν­νή­θηκε από τον πολύ γνωστό μας ναύαρχο τον Τζεμ Γκιουρ­ντε­νίζ. Ειδικά το πολε­μικό ναυτικό στη­ρί­ζε­ται πολύ σε αυτό το δόγμα. Αυτή η έννοια ανα­γνω­ρί­ζει την Τουρκία ως μία ναυτική δύναμη πλέον και θεωρεί πως η Τουρκία πρέπει να στρέψει το βλέμμα της στη θάλασσα. Η έννοια της πατρί­δας χρη­σι­μο­ποιεί­ται πολύ από τις αρχές του αιώνα αλλά πιο πολύ για την ηπει­ρω­τική Τουρκία και όχι για τις θάλασ­σές της.

Όταν κάνουμε λόγο για Γαλάζια Πατρίδα, εννο­ούμε την ανάγκη της Τουρ­κίας για άσκηση κυριαρ­χίας όχι μόνο στην ηπει­ρω­τική χώρα, αλλά και στις θάλασ­σες. Είναι μια έννοια που θέλει την Τουρκία η ναυτική της ισχύ να είναι ισο­δύ­ναμη με αυτή στην ηπει­ρω­τική χώρα. Σε γεω­πο­λι­τι­κές συζη­τή­σεις κάποιοι θεωρούν την Τουρκία ισχυρή στη στεριά και κάποιες άλλες χώρες δυνατές στη θάλασσα. Αυτή η έννοια θέλει να κατα­στή­σει την Τουρκία δυνατή και στη θάλασσα. Και αυτήν την στιγμή η τουρ­κική κυβέρ­νηση είναι απο­φα­σι­σμένη σε αυτό και το υπο­στη­ρί­ζει.

2- Ποιες θάλασ­σες περι­λαμ­βά­νει;

Βασικά περι­λαμ­βά­νει όλες τις θάλασ­σες, αλλά αυτή την στιγμή οι πιο προ­βλη­μα­τι­κές θάλασ­σες θεω­ρού­νται το Αιγαίο και η Μεσό­γειος. Ειδικά τώρα επι­κε­ντρώ­νο­νται στην ανα­το­λική Μεσό­γειο που υπάρ­χουν προ­βλή­ματα.

Η Τουρκία βρί­σκε­ται σε καλύ­τερη θέση ως προς τον καθο­ρι­σμό των θαλάσ­σιων ορίων στη Μαύρη θάλασσα. Αν θυμάμαι καλά, έγινε μια μελέτη στα μέσα της δεκα­ε­τίας του 2000. Αλλά κάτι τέτοιο δεν έχει γίνει ούτε για το Αιγαίο ούτε για τη Μεσό­γειο. Η Τουρκία δεν έχει φτάσει ακόμη σε αυτό το επίπεδο. Αλλά ο Τζεμ Γκιουρ­ντε­νίζ και άλλοι ακα­δη­μαϊ­κοί, που δια­θέ­τουν πηγές στο τουρ­κικό πολε­μικό ναυτικό, υπο­στη­ρί­ζουν και πιστεύ­ουν ότι πρέπει να γίνει μια ανάλογη μελέτη, όπως αυτή στη Μαύρη Θάλασσα. Αυτό δεν ισχύει μόνο για την Τουρκία. Ισχύει για όλον τον κόσμο επειδή η τεχνο­λο­γία εξε­λίσ­σε­ται και έχει ξεκι­νή­σει ένας μεγάλος αντα­γω­νι­σμός εξου­σίας και στις θάλασ­σες. Πάντα φέρνω το εξής παρά­δειγμα στα μαθή­ματα μου. «Έχετε ακούσει ποτέ για διεθνή ηπει­ρω­τική χώρα;». Δεν υπάρχει κάτι τέτοιο.

Όλες οι χώρες που περι­βάλ­λο­νται από ωκε­α­νούς ξεκί­νη­σαν να εξε­τά­ζουν πώς θα μπο­ρού­σαν να μεγα­λώ­σουν την κυριαρ­χία τους στις θάλασ­σες. Αυτό υπο­βοη­θά­ται από την εξέλιξη της τεχνο­λο­γίας και από την επι­θυ­μία των ανθρώ­πων να φτάσουν στο βάθος των θαλασ­σών και να χρη­σι­μο­ποι­ή­σουν αυτές τις πηγές ενέρ­γειες.

Αν το δούμε υπό αυτό το πρίσμα, η Μεσό­γειος δεν είναι και τόσο βαθιά. Το βάθος της μαζί και το μήκος της δεν είναι αρκετό και οι μελέτες ή οι διε­θνείς συμ­φω­νίες που έχουν γίνει βασί­στη­καν στους ωκε­α­νούς. Αλλά η Μεσό­γειος είναι πολλή μικρή.

3- Πριν λίγο είπατε ότι αυτές οι θάλασ­σες (Αιγαίο και Μεσό­γειος) είναι προ­βλη­μα­τι­κές. Επειδή υπάρ­χουν πολλές χώρες γύρω της και οι φυσικοί πόροι δεν είναι αρκετοί για όλες, ο πλούτος δεν φτάνει; Από ποια άποψη είναι «προ­βλη­μα­τι­κές»;

Όπως ξέρετε, με την Ελλάδα αντι­με­τω­πί­ζουμε ένα πρό­βλημα σε σχέση με το καθε­στώς των νησιών. Είναι αμφι­λε­γό­μενο το κατά πόσο τα νησιά ή η ηπει­ρω­τική χώρα δια­θέ­τουν ίδια κυριαρ­χία. Η Ελλάδα λέει πως τα νησιά δια­θέ­τουν τα ίδια κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα που έχει και η ηπει­ρω­τική χώρα. Όμως η Τουρκία δεν θέλει να συγκρί­νε­ται η ηπει­ρω­τική της Ανα­το­λία με τα νησιά. Για αυτό το λόγο και οι 2 χώρες προ­σπα­θούν να βρουν ερεί­σματα από διεθνές συμ­φω­νίες για να υπο­στη­ρί­ξουν την άποψή τους.

4- Σας ρωτάω ως ακα­δη­μαϊκό που έχει μελε­τή­σει το διεθνές δίκαιο. Τα νησιά δια­θέ­τουν δική τους οικο­νο­μική απο­κλει­στική ζώνη ή όχι; Κατά τη γνώμη σας, όχι ποια είναι η κρατική άποψη.

Ως ακα­δη­μαϊ­κοί εξε­τά­ζουμε τις διεθνές συμ­φω­νίες με βάση τα cases, όπως λέμε στα αγγλικά. Όπως ξέρετε, το διεθνές δίκαιο ερμη­νεύ­ε­ται με ανα­φο­ρές σε συγκε­κρι­μέ­νες περι­πτώ­σεις. (cases).

Για παρά­δειγμα, η Τουρκία κάνει αναφορά σε μια δικα­στική απόφαση ανάμεσα στη Ρου­μα­νία και τη Μολ­δα­βία για ένα νησί. Και με αυτό το τρόπο λέει ότι τα νησιά δεν έχουν τέτοιο δικαί­ωμα. Χρη­σι­μο­ποιεί ως παρά­δειγμα το νησί στη Ρου­μα­νία. Μετά έρχεται η Ελλάδα και ανα­φέ­ρε­ται σε μια άλλη περί­πτωση, βασί­ζο­ντας την επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία της σε αυτήν την υπόθεση και λέει ότι ‘με βάση αυτή την υπόθεση’ εμείς έχουμε δίκιο. Υπό αυτή την έννοια το διεθνές δίκαιο, δεν μπορεί να πει αυτό είναι και τελεί­ωσε, έχει κάποια ζητή­ματα.

Επίσης, η Τουρκία το 1982 δεν υπέ­γραψε τη διεθνή συμ­φω­νία για το δίκαιο της θάλασ­σας και ο νόμος λέει ότι αν δεν έχεις υπο­γρά­ψει τότε δεν σε δεσμεύ­ε­σαι από τη συμ­φω­νία. Και αυτό είναι ένα από τα επι­χει­ρή­ματα της Τουρ­κίας.

Επο­μέ­νως, είναι δύσκολο να πεις ότι σύμφωνα με το δίκαιο ισχύει αυτό ή εκείνο. Είναι μια δύσκολη ερώτηση. Αλλά η Τουρκία και η Ελλάδα είναι υπο­χρε­ω­μέ­νες να βρουν μια λύση. Ωστόσο, το πρό­βλημα αυτό έχει ξεπε­ρά­σει το επίπεδο των δύο χωρών.

Γιατί και άλλες τρίτες χώρες δια­θέ­τουν κυριαρ­χία ειδικά στην ανα­το­λική Μεσό­γειο. Μιλάμε για γεω­πο­λι­τική πλέον, αν έχετε προ­σέ­ξει. Όταν παλιά μιλού­σαν για τις αξίες της Ε.Ε., τώρα όλοι έχουν αρχίσει και μιλούν για γεω­πο­λι­τική. Στην ανα­το­λική Μεσό­γειο βρί­σκε­ται και η Ρωσία. Ή ακόμη και η Κίνα προ­σπα­θεί να ασκήσει επιρροή. Επο­μέ­νως, εδώ υπάρχει ένα παγκό­σμιο παι­χνίδι ισορ­ρο­πιών και μέσα σε αυτό καθο­ρί­ζει και η Τουρκία την πολι­τική της.

5- Συνέ­χεια λέγεται πως η Μεσό­γειος απο­τε­λεί την «κόκκινη γραμμή» της Τουρ­κίας και πως ό,τι βήματα πραγ­μα­το­ποι­ή­σουν οι Ε/Κ, χωρίς να υπο­λο­γί­σουν την Τουρκία, δεν θα ισχύ­σουν. Πραγ­μα­τικά υπάρχει αυτή η «κόκκινη γραμμή» για την Τουρκία; Και πώς μπορεί να επη­ρε­ά­σει την κατά­σταση;

Η «κόκκινη γραμμή» ανα­φέ­ρε­ται σε αυτό που ονο­μά­ζουμε απο­κλει­στική οικο­νο­μική ζώνη και η συζή­τηση στην Τουρκία για τον καθο­ρι­σμό της είναι πολύ σημα­ντική, όχι τόσο για το Αιγαίο, όσο για την ανατ. Μεσό­γειο. Η Τουρκία δίνει φυσικά σημασία στο Αιγαίο αλλά η ανα­το­λική Μεσό­γειος είναι πιο σημα­ντική.

Η «κόκκινη γραμμή» (της Τουρ­κίας) δεν κάνει απο­δε­χτή τη «γραμμή» της Ελλάδος, ειδικά στο Καστε­λό­ριζο. Η δια­φω­νία της Τουρ­κίας είναι ότι τα νότια σύνορα της Κρήτης δεν φτάνουν μέχρι την Κύπρο, γιατί ανάμεσα τους υπάρχει ένα κομμάτι που ανήκει στην Τουρκία, που συνο­ρεύει με τη Λιβύη, κι αυτό απο­τε­λεί εμπόδιο.

Εδώ υπάρ­χουν κάποια βασικά πράγ­ματα. Επειδή έχω δου­λέ­ψει τις ελληνο-τουρκικές σχέσεις, θεωρώ ότι έχει να κάνει με το «πως κατα­λα­βαί­νει ο ένας τον άλλο» για να λυθεί ένα ζήτημα. Δηλαδή αν κάποια πράγ­ματα δεν εκλαμ­βά­νο­νται ως απειλές, τότε τα ζητή­ματα λύνο­νται πιο εύκολα. Για παρά­δειγμα, η Τουρκία έχει περιο­ρι­στεί στην ηπει­ρω­τική χώρα.

Τώρα αν σκε­φτείτε το δόγμα της γαλά­ζιας πατρί­δας, αυτό το δόγμα θέλει την Τουρκία να ανοι­χτεί στις θάλασ­σες και το θεωρεί πολύ σημα­ντικό αυτό το άνοιγμα. Είναι σημα­ντικό γιατί μπορεί να προ­κα­λέ­σει ακόμη και υπαρ­ξιακή απειλή για την ίδια. Αλλά αν εσείς κλεί­σετε εκείνο το μέρος, αυτό σημαί­νει ότι δεν έχει απο­μεί­νει χώρος για εκείνη προ­κει­μέ­νου να βγει στη θάλασσα. Τα διεθνή ύδατα είναι κάτι ξεχω­ρι­στό, αλλά η Τουρκία θεωρεί ότι περι­βάλ­λε­ται ολό­κληρη από θάλασ­σες, για αυτό το λόγο πιστεύει ότι η ένταση είναι μεγα­λύ­τερη στην ανα­το­λική Μεσό­γειο σε σύγκριση με το Αιγαίο. Κι εφόσον περι­βάλ­λε­ται από θάλασ­σες, η Τουρκία δεν απο­δέ­χε­ται εύκολα να δυσκο­λεύ­ε­ται να βγει προς τη θάλασσα.

6- Οπότε εσείς λέτε πως ανάμεσα στην Κρήτη και την Κύπρο έχει δικαιώ­ματα η Τουρκία… Φτάνουν τόσο νότια τα δικαιώ­ματά της; Είναι κάτι που η Ελλάδα δεν απο­δέ­χε­ται, αλλά κατά την γνώμη σας αυτά τα δικαιώ­ματα της Τουρ­κίας φτάνουν μέχρι και τη Λιβύη;

Φυσικά όχι μέχρι τη Λιβύη. Γιατί έχει και η Λιβύη τη δική της απο­κλει­στική ζώνη. Αλλά συνα­ντώ­νται σε κάποιο σημείο στο μέσο της θαλάσ­σιας περιο­χής εκεί. Βασικά υπάρ­χουν και χάρτες. Αυτούς που βλέ­πουμε και στις τηλε­ο­ρά­σεις. Αυτοί χρη­σι­μο­ποιού­νται βασικά. Ως εκ τούτου, η Τουρκία το αν έχει προς τα κάτω (νότια) δικαιώ­ματα, μπο­ρούμε και το λέμε κοι­τά­ζο­ντας τους χάρτες που έχουν καταρ­τί­σει κάποιοι από το τουρ­κικό πολε­μικό ναυτικό.

Σε εκείνη την περιοχή δηλαδή από την ηπει­ρω­τική Τουρκία μέχρι την Αίγυπτο δεν μπορεί να δοθεί κομμάτι και στις 2 χώρες με βάση τις διεθνές συμ­φω­νίες. Γιατί είναι στενή. Για αυτό πρέπει να σκε­φτούμε με βάση την κοινή λογική. Οι άνθρω­ποι νομί­ζουν ότι είναι τερά­στια η ανα­το­λική Μεσό­γειος, αλλά όταν υπο­λο­γί­ζουμε τα ναυτικά της μίλια είναι πολύ μικρή. Ίσως από δω να ξεκι­νάει και το μπέρ­δεμα.

Αυτός είναι ο χάρτης που απο­δέ­χε­ται ως επίσημο για τη Γαλάζια Πατρίδα το τουρ­κικό υπουρ­γείο Άμυνας

πηγή ethnos.gr

Μαρία Ζαχα­ράκη